Được xác lập là giải thưởng cấp quốc gia, Giải thưởng Sách Quốc gia không chỉ là sự ghi nhận những đóng góp nổi bật của giới tác giả, dịch giả và các nhà xuất bản, mà còn là công cụ chiến lược nhằm khuyến khích sáng tạo, bảo tồn và lan tỏa tri thức, văn hóa dân tộc trong thời đại hội nhập sâu rộng.

Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ 7 năm 2024 sẽ diễn ra vào ngày 29.11, tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Ảnh: Trần Ba.

Theo Quyết định số 2717 và 2719/QĐ-BVHTTDL vừa được ban hành, Giải thưởng Sách Quốc gia chính thức bước sang một giai đoạn điều hành mới với sự điều chỉnh về cơ chế tổ chức và quy trình hoạt động. Hội đồng Giải thưởng – bộ máy trung tâm của giải – được kiện toàn với thành phần là các nhà quản lý, học giả, chuyên gia xuất bản và các chuyên gia đầu ngành, làm việc theo cơ chế tập thể, dân chủ, biểu quyết kín, đảm bảo tính khách quan và chất lượng chuyên môn.

Việc phân cấp rõ ràng từ Hội đồng sơ khảo, chung khảo cho đến các tiểu ban chuyên ngành và tiểu ban “Sách được bạn đọc yêu thích” cho thấy giải thưởng không chỉ tập trung vào khía cạnh chuyên môn thuần túy, mà còn chú trọng yếu tố tiếp nhận xã hội – một tiêu chí quan trọng trong đánh giá giá trị đích thực của tác phẩm.

Đặc biệt, quy định mới cho phép bạn đọc trực tiếp đề cử sách thông qua cổng thông tin của Cục Xuất bản hoặc Hội Xuất bản Việt Nam là một bước tiến lớn trong việc dân chủ hóa đời sống giải thưởng, biến cộng đồng đọc trở thành chủ thể tham gia tích cực trong việc kiến tạo giá trị văn hóa đọc.

Không dừng lại ở việc trao giải cho các mảng sách truyền thống (chính trị, kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn, giáo dục, văn học – nghệ thuật, thiếu nhi…), Giải thưởng Sách Quốc gia còn bổ sung cơ cấu xét tặng cho các sách viết bằng tiếng nước ngoài, sách dịch, sách Hán Nôm và sách của các dân tộc thiểu số – một cách nhìn rộng mở, bao trùm, phản ánh đúng diện mạo xuất bản Việt Nam trong thời kỳ toàn cầu hóa.

Cơ chế xét giải mới cũng tôn vinh giá trị đặc biệt thông qua Giải thưởng đặc biệt dành cho một cuốn sách xuất sắc vượt trội, có tác động sâu rộng đến công chúng – điều từ lâu giới làm sách và bạn đọc mong đợi. Đây là một cách tiếp cận mang tính gợi mở, tạo dư địa cho các tác phẩm có dấu ấn lớn lan tỏa và đi sâu vào đời sống xã hội.

Với sự phê duyệt điều lệ và quy chế mới, Giải thưởng Sách Quốc gia tiếp tục khẳng định vai trò không thể thay thế trong việc xây dựng một hệ sinh thái xuất bản lành mạnh, phát triển bền vững. Từ việc thúc đẩy chất lượng nội dung, yêu cầu kỹ thuật in ấn – trình bày đến khâu bản quyền và minh bạch hóa hồ sơ đề cử, giải thưởng góp phần định hình tiêu chuẩn xuất bản trong nước theo hướng chuyên nghiệp, tiệm cận với quốc tế.

Trong bối cảnh văn hóa đọc đang đứng trước nhiều thách thức từ các loại hình giải trí kỹ thuật số, việc tổ chức Giải thưởng Sách Quốc gia hằng năm – gắn với Ngày truyền thống ngành Xuất bản – không chỉ là dịp vinh danh mà còn là cơ hội truyền cảm hứng, kết nối cộng đồng, khơi dậy khát vọng tri thức trong toàn xã hội.

Giải thưởng Sách Quốc gia, với hệ thống điều lệ và quy chế được cập nhật, là một biểu tượng cho cam kết lâu dài của Nhà nước và ngành xuất bản trong việc xây dựng một nền văn hóa đọc lành mạnh, dân chủ và khai phóng. Muốn nâng tầm quốc gia tri thức, không thể không đặt sách và người làm sách ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Và chính sự chỉn chu, khoa học, dân chủ trong từng khâu xét giải hôm nay là nền móng cho uy tín và sức lan tỏa của Giải thưởng Sách Quốc gia ngày mai.