Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam gồm 5 quyển, do nhóm tác giả Văn Tân, Hoài Thanh, Nguyễn Đổng Chi, Nguyễn Hồng Phong, Vũ Ngọc Phan biên soạn.

Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam gồm 5 quyển, do nhóm tác giả Văn Tân, Hoài Thanh, Nguyễn Đổng Chi, Nguyễn Hồng Phong, Vũ Ngọc Phan biên soạn.

Theo đánh giá của giới nghiên cứu, dù mang tên “sơ thảo”, nhưng thực tế, trong quá trình tiếp nhận bộ sách không hề giản lược, mà trái lại, thể hiện một tầm vóc học thuật lớn, với nhiều điểm khác biệt căn bản so với các sách lịch sử văn học cùng nội dung xuất hiện trước và sau đó.

Bộ sách gồm 5 quyển: Quyển I: Phần ngữ ngôn văn tự và văn học truyền miệng; Quyển II: Từ thế kỷ X đến hết thế kỷ XVII; Quyển III: Thế kỷ XVIII; Quyển IV: Thế kỷ XVIII; Quyển V: Giai đoạn nửa đầu thế kỷ XIX.

Đây là sản phẩm của quá trình nghiên cứu các tác phẩm văn học thành văn và truyền miệng từ khởi thủy đến nửa đầu thế kỷ XIX. Trong đó nội dung mỗi tập sách là một cấu phần quan trọng, không thể tách rời trong tiến trình phát triển của văn học, và có sự gắn bó chặt chẽ với đời sống văn hóa, tinh thần của dân tộc.

Điều làm nên giá trị bộ sách chính là sự khác biệt nổi bật của Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam nằm ở tính thống nhất về tư tưởng khoa học. Không phải là một công trình cá nhân, cũng không phải là sự chắp nối cơ học của nhiều bài viết rời rạc, bộ sách là kết quả của sự cộng tác giữa những học giả hàng đầu, mỗi người có một thế mạnh riêng. Chính sự hội tụ này đã tạo nên một cái nhìn toàn diện, vừa có chiều sâu chuyên môn, vừa có sự cân đối hiếm thấy giữa các bộ phận của văn học dân tộc.

Ngoài ra Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam cũng định hình lại vị trí và vai trò của Văn học dân gian. Ở Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam vị trí trung tâm đã được dành cho dòng văn học này. Trong khi không ít sách lịch sử văn học trước đó xem văn học dân gian như phần “mở đầu” mang tính tiền đề, được trình bày ngắn gọn, thì bộ sách này coi văn học dân gian là một bộ phận lớn, có đời sống lâu dài và ảnh hưởng sâu rộng.

Bên cạnh đó, những truyện cổ tích, thần thoại, ca dao, tục ngữ, sử thi… không chỉ được giới thiệu, mà còn được phân tích về chức năng xã hội, giá trị thẩm mỹ và vai trò trong việc hình thành tâm hồn, tư duy nghệ thuật của người Việt. Cách nhìn ấy làm nổi bật tính liên tục của truyền thống, đồng thời giúp người đọc hiểu rõ hơn nguồn mạch dân tộc nuôi dưỡng văn học viết qua nhiều thế kỷ.

Như vậy, vượt lên trên giá trị của một bộ sách lịch sử văn học thông thường, Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam là một tư liệu rất bổ ích trong hành trình làm phong phú thêm nhận thức về nền văn học dân tộc. Không chỉ cung cấp tri thức, bộ sách còn cho thấy cách các nhà nghiên cứu thế hệ trước đặt vấn đề, hệ thống hóa tư liệu và tiếp cận văn học trong mối quan hệ chặt chẽ với lịch sử và xã hội. Đây chính là điểm khác biệt và cũng là giá trị bền vững của công trình, khiến bộ sách tiếp tục có ý nghĩa tham khảo quan trọng đối với công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập lịch sử văn học Việt Nam hiện nay.