Tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na/Pô Inư Nưgar là di sản tiêu biểu, kết tinh sự dung hợp văn hóa đặc sắc giữa hình tượng Thánh Mẫu của người Kinh và nữ thần Mẹ xứ sở của người Chăm. Di sản này gắn liền với các không gian tâm linh, hệ thống nghi lễ và diễn xướng dân gian độc đáo (múa bóng, hát văn, nhạc lễ...), tiêu biểu nhất là tại Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar.

Dâng lễ vật lên Mẫu Thiên Y A Na/Pô Inư Nưgar tại Khánh Hòa. Ảnh: T.L

Đại diện Sở VHTT&DL tỉnh Khánh Hòa cho biết, hồ sơ di sản được xây dựng nghiêm túc qua nhiều giai đoạn: khảo sát thực địa, điền dã dân tộc học, phỏng vấn nghệ nhân và hệ thống hóa tư liệu. Dự thảo đã qua thẩm định của Hội đồng chuyên ngành và nhận được sự đồng thuận, nhất trí cao từ các cơ quan quản lý, địa phương liên quan cùng cộng đồng chủ thể.

Mặc dù, đây là di sản chung của nhân dân khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, song Khánh Hòa được chọn làm đơn vị chủ trì xây dựng hồ sơ nhờ hội tụ các điều kiện lưu giữ tự nhiên và sống động nhất. Hiện toàn tỉnh có hơn 160 đoàn thực hành tín ngưỡng dân gian, sở hữu hệ thống đền, tháp, miếu thờ dày đặc và các lễ hội truyền thống được duy trì thường niên.

Trước thực trạng đội ngũ nghệ nhân am hiểu tri thức truyền thống đang mai một, việc truyền dạy thiếu hệ thống và nguy cơ thương mại hóa lễ hội ngày càng tăng, việc công nhận cấp quốc gia là bước đi cấp thiết.

Việc đề nghị đưa tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na vào Danh mục di sản quốc gia không chỉ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với di sản, mà còn thúc đẩy công tác nghiên cứu, truyền dạy và quảng bá tâm linh gắn với phát triển du lịch bền vững tại địa phương.