Theo đó, việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư trước đây được thực hiện qua 3 cấp. Đầu tiên, các cơ sở giáo dục đại học thành lập hội đồng cơ sở để xem xét, đánh giá, chọn ứng viên đủ tiêu chuẩn, đề xuất lên Hội đồng ngành/liên ngành thẩm định. Sau khi thẩm định, Hội đồng ngành/liên ngành trình Hội đồng Giáo sư Nhà nước xem xét, công nhận đạt chuẩn chức danh. Cuối cùng, cơ sở giáo dục đại học căn cứ nhu cầu, bổ nhiệm các ứng viên đã được công nhận đạt chuẩn chức danh.

Dự thảo cho phép cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm toàn bộ quá trình xét, bổ nhiệm chức danh Giáo sư, phó Giáo sư. Ảnh minh họa. Nguồn Internet

Tại Thông tu, điểm mới về xét, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư là việc bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư gắn với vị trí việc làm, định hướng phát triển của cơ sở giáo dục đại học; chuyển từ cơ chế xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư theo mô hình tập trung sang cơ chế để các cơ sở giáo dục đại học trực tiếp tuyển chọn, bổ nhiệm và quản lý đội ngũ học thuật trình độ cao.

Việc điều chỉnh này là bước triển khai cụ thể chỉ đạo của Đảng và Nhà nước được nêu trong Nghị quyết 71 của Trung ương về đột phá phát triển giáo dục, thực hiện quy định của Luật Giáo dục đại học và xu thế tự chủ đại học ngày càng cao, hội nhập với chuẩn mực quốc tế.

Trước đó, Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026; tại khoản 5 và 6 Điều 29 quy định: “Bộ trưởng Bộ GD-ĐT quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Cơ sở giáo dục đại học thực hiện việc bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư”.

Do đó, Bộ GD&ĐT đang khẩn trương xây dựng, ban hành Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; dự kiến sẽ ban hành trong quý III năm 2026. Sau khi Thông tư của Bộ được ban hành, các cơ sở giáo dục đại học sẽ triển khai việc xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư năm 2026.

Tinh thần của Thông tư sẽ quy định một số tiêu chuẩn cụ thể có thể như:

- Ứng cử viên có công bố khoa học quốc tế thuộc danh mục Scopus hoặc WoS, năng lực ngoại ngữ chuyên môn bằng tiếng Anh, thành tựu khoa học, kết quả đào tạo nổi bật và định hướng nghiên cứu của ứng viên;

- Công trình đảm bảo nghiêm ngặt về đạo đức học thuật - đưa liêm chính khoa học thành một yêu cầu “bất di bất dịch” kèm hệ thống chế tài nghiêm khắc. Các hành vi gian lận học thuật, đạo văn, mua bán bài báo, trục lợi trong công bố quốc tế hoặc kê khai không trung thực sẽ bị xử lý nghiêm.

- Ứng viên vi phạm bị hủy kết quả, thu hồi quyết định và có thể bị cấm đăng ký xét giáo sư, phó giáo sư từ 3 đến 5 năm, thậm chí là cấm vĩnh viễn nếu vi phạm đặc biệt nghiêm trọng. Cơ sở giáo dục đại học để xảy ra vi phạm trong xét, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư sẽ bì đình chỉ việc xét, bổ nhiệm trong năm tiếp theo.

Bên cạnh đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học và các thành viên trong Hội đồng xét bổ nhiệm tại cơ sở phải chịu trách nhiệm cá nhân bằng danh dự và pháp lý đối với từng lá phiếu, quyết định chuyên môn.