Luật sư Nguyễn Minh Anh.

Đưa tin sai sự thật

Luật sư Nguyễn Minh Anh cho rằng:

“Việc một cá nhân công bố thông tin mang tính khẳng định nhưng không có bằng chứng, chứng cứ cụ thể có thể được gọi bằng một thuật ngữ thông dụng đúng với cách thức hành vi diễn ra: hành vi đưa tin sai sự thật. Lưu ý rằng ‘hành vi đưa tin sai sự thật’ này sẽ còn có thể có tên gọi khác hoặc thuật ngữ pháp lý khác tùy thuộc vào tính chất, mức độ của hành vi.”

Đáng chú ý, hành vi này có thể lặp lại, kéo dài và mang tính cố ý. Theo pháp luật Việt Nam, tùy tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị: xử lý kỷ luật trong tổ chức, xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc bồi thường thiệt hại dân sự.

Điều này được quy định tại Điều 8 Luật An toàn thông tin mạng 2015 và Điều 9 Luật An ninh mạng 2019, vốn đều nghiêm cấm hành vi tung tin giả, sai sự thật, gây ảnh hưởng tới an ninh quốc gia, trật tự công cộng hay quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Ba con đường pháp lý để xử lý

Theo Luật sư Nguyễn Minh Anh:

“Nguyên tắc cơ bản, cơ quan báo chí hoặc bất kỳ tổ chức, cá nhân bị ảnh hưởng bởi hành vi vi phạm pháp luật như trên có 03 (ba) biện pháp để đề nghị xử lý:

(1) Xử phạt vi phạm hành chính;

(2) Truy cứu trách nhiệm hình sự;

(3) Yêu cầu bồi thường thiệt hại (trách nhiệm dân sự).”

1. Xử phạt hành chính

Căn cứ Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín tổ chức có thể bị phạt từ 10–20 triệu đồng đối với cá nhân, và gấp đôi với tổ chức. Ngoài ra, còn buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm.

2. Truy cứu hình sự

Nếu hành vi có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, cá nhân vi phạm có thể bị truy cứu theo Bộ luật Hình sự 2015, cụ thể:

• Điều 155: Tội làm nhục người khác (mức cao nhất 5 năm tù).
• Điều 156: Tội vu khống (mức cao nhất 7 năm tù).
• Điều 331: Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân (mức cao nhất 7 năm tù).

Luật sư Nguyễn Minh Anh cũng nhấn mạnh:

“Việc xác định tính chất, mức độ vi phạm để xử lý sẽ phụ thuộc vào cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận đơn tố cáo/khởi kiện. Thực tế đã có nhiều trường hợp bị khởi tố hình sự về hành vi này.”

3. Trách nhiệm dân sự

Cá nhân, tổ chức bị xâm phạm danh dự, uy tín có quyền khởi kiện để yêu cầu bồi thường theo Bộ luật Dân sự 2015.

• Điều 584 quy định: “Người nào có hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín… mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.”
• Điều 585 nêu rõ: “Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời.”
• Điều 592 xác định thiệt hại gồm: chi phí khắc phục, thu nhập bị mất, cùng khoản bồi thường tổn thất tinh thần (tối đa mười lần mức lương cơ sở).

Luật sư Nguyễn Minh Anh khẳng định:

“Nếu tổ chức chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi hành vi này thì có thể khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu bồi thường thiệt hại, nếu đáp ứng được các điều kiện: có hành vi vi phạm, có thiệt hại thực tế xảy ra, và có mối quan hệ nhân-quả.”

Từ những phân tích trên có thể thấy, pháp luật Việt Nam đã quy định rõ ràng: tự do ngôn luận không bao gồm quyền bịa đặt hay vu khống. Những cáo buộc vô căn cứ như “lợi ích nhóm”, “vinh danh phế phẩm” không chỉ gây ảnh hưởng đến uy tín của Báo Văn nghệ mà còn có thể khiến người phát tán phải chịu chế tài nghiêm khắc từ hành chính, dân sự cho tới hình sự.