Ngugi wa Thiong’o, nhà văn Kenya và tượng đài của nền văn học hậu thuộc địa châu Phi, đã qua đời vào ngày 28/5 tại Atlanta, Hoa Kỳ, hưởng thọ 87 tuổi. Thông tin được con gái ông, Wanjiku wa Ngugi, xác nhận trên mạng xã hội: “Chúng tôi vô cùng đau buồn khi thông báo về sự ra đi của cha chúng tôi… Ông đã sống một cuộc đời trọn vẹn, chiến đấu hết mình.”

Nhà văn Ngugi wa Thiong’o. Ảnh: University of California.

Sinh năm 1938 tại vùng Limuru, miền trung Kenya, Ngugi trưởng thành dưới chế độ thực dân Anh và từng trải qua cảnh nghèo đói. Ông theo học tại Đại học Makerere (Uganda) và sau đó là Đại học Leeds (Anh), nơi ông từ bỏ tên rửa tội “James” và lấy lại tên gốc “Ngugi wa Thiong’o” vào năm 1967, một hành động mang tính kháng cự và khẳng định bản sắc văn hóa.

Suốt hơn sáu thập kỷ sáng tác, Ngugi là tiếng nói phản kháng mạnh mẽ với chủ nghĩa thực dân và các hình thức áp bức hậu thuộc địa. Ông không chỉ phê phán chế độ thực dân Anh mà còn thẳng thắn lên án những nhà cầm quyền kế nhiệm tại Kenya sau độc lập. Các tác phẩm tiêu biểu như Weep Not, Child (1964), Devil on the Cross (1980), Wizard of the Crow (2006) đã đưa Ngugi vào hàng ngũ những nhà văn hàng đầu toàn cầu, đồng thời trở thành tài liệu quan trọng để hiểu về lịch sử và tâm thức châu Phi hiện đại.

Ngugi từng bị bắt giam và kiểm duyệt dưới chế độ của Tổng thống độc tài Daniel arap Moi. Trong thời gian lưu vong, ông tiếp tục viết và giảng dạy tại nhiều đại học lớn trên thế giới. Dù không giành giải Nobel Văn học, ông được nhiều lần đề cử và luôn được xem là một trong những ứng cử viên sáng giá nhất.

Con trai ông, nhà văn và học giả Mukoma Wa Ngugi, viết trên mạng xã hội X: “Tôi được là tôi nhờ ông theo nhiều cách, với tư cách là con trai, học trò và người viết. Tôi yêu ông ấy. Tôi không chắc ngày mai sẽ ra sao nếu không có ông ở đây. Tôi nghĩ đó là tất cả những gì tôi có thể nói lúc này.”

Sự ra đi của Ngugi là mất mát lớn không chỉ đối với Kenya mà còn với nền văn chương toàn cầu, nơi ông đã để lại dấu ấn không thể phai mờ về một châu Phi bất khuất, tự do và đầy sức sống ngôn ngữ.