Những chi tiết này không chỉ dựng lên không gian của câu chuyện, mà quan trọng hơn, gợi cảm xúc của nhân vật tồn tại bên trong nó. Cùng với đó, giọng ca của nữ ca sĩ như cơn gió khi cuồn cuộn lúc dịu dàng, khi ấm áp lúc lạnh lẽo, mang theo một chút “hơi ẩm” của sự ủ ê từ một tâm hồn “chờ cơn qua cho ai được hát lên bài tình ca”.

ca sĩ Hoàng Quyên

1. Nhạc pop Việt Nam đương thời thường tả nhiều hơn gợi, tức là cố gắng vẽ ra và liên kết thật nhiều chi tiết nhưng đôi khi quên đi việc tạo ra những liên kết về mặt cảm xúc giữa tác giả (chủ thể sáng tạo) và khán giả (người tiếp nhận). Thực hành viết nhạc này có thể tạo ra một quang cảnh nhưng lại ít khi mang lại cảm giác. Người nghe có thể cảm nhận được nhưng ít khi len lỏi vào thế giới nội tâm, để kề cận bên nhân vật của bài hát, để cùng thấu cảm. Điều này khá trái ngược với thời đỉnh cao nhạc pop Việt Nam vào những năm thập niên trước, khi mỗi bản ballad đều có sức gợi, dù nó đi ra từ những mạch nguồn (motif) cơ bản như tình yêu, nỗi nhớ, nỗi cô đơn.

Tất nhiên, mỗi cách thực hành đều tạo ra những không gian trải nghiệm nghệ thuật khác nhau, khó phân định được rằng “tả” hay “gợi” hay hơn. Cơ chế của lối thực hành này có thể đến từ những trải nghiệm trong đời sống và cách con người vận hành trong những xã hội khác nhau: giữa chậm và nhanh, giữa phong cách trữ tình và nghệ thuật kể chuyện, giữa cảm nghiệm và thể hiện. Cùng viết về cơn mưa thu, thực hành sáng tác theo lối miêu tả mang đến cho người nghe những hình dung về bầu trời, hạt mưa. Nhưng nếu người sáng tác thực hành theo lối gợi, người nghe sẽ cảm giác về sự dịu dàng hoặc lạnh lẽo của cơn mưa thu đó.

Giữa một bối cảnh nhạc pop với rất nhiều câu chuyện được kể, không chỉ trong ca từ mà còn ở thiết kế âm thanh, theo kiểu “đánh nhanh” vào cảm xúc người nghe, bày ra thật “bắt tai” với câu chuyện mang tính hợp thời (zeitgeist, tiếng Đức, tạm dịch “tinh thần của thời đại”) vẫn có một vài nghệ sĩ chọn cách ngược lại. Hoàng Quyên là một trong những nghệ sĩ nhạc pop đương thời đi “ngược gió” như vậy.

2. Điều này lại càng thể hiện rõ hơn trong các sản phẩm âm nhạc tự sáng tác và thu âm của Hoàng Quyên theo kiểu singer-songwriter. Trong đó, album River vừa phát hành của nữ ca sĩ mang đến một sức gợi đầy phong cách thơ ca và trữ tình. Mùa thu, những cơn mưa, nỗi cô đơn, tình yêu, sự đổ vỡ và nỗi nhớ là những “mã” lặp đi lặp lại trong album River của Hoàng Quyên. Chúng không chỉ dựng lên không gian của câu chuyện, mà quan trọng hơn, gợi cảm xúc của nhân vật bên trong nó.

River gồm 8 ca khúc được Hoàng Quyên sáng tác, sản xuất bởi giám đốc âm nhạc người Pháp Jean-Sébastien Simonoviez. Album được thu dưới định dạng analog tại phòng thu La Buissonne (studio đã tạo ra nhiều bản ghi âm của các huyền thoại âm nhạc trên thế giới như Pink Floyd, Sting, Charles Aznavour, Nasheet Waits…). Lựa chọn hình thức thu âm và sản xuất đĩa than hoàn toàn tại Pháp, Hoàng Quyên đã chuyển trọng tâm của album vào phần âm thanh. Nữ ca sĩ muốn mang đến cho người nghe nhạc những trải nghiệm âm nhạc bằng những “chất liệu” như giọng hát, nhạc cụ - mà nổi bật là tiếng piano, bộ gõ (percussion)...

Album River bắt đầu bằng tiếng trống, tiếng violin, rồi piano với Chuyến đi trong nghĩ suy. Bài hát là một chuỗi những tự vấn chất chứa suy tư. Bài hát như bắc một cầu nối giữa người nghe bước vào thế giới của River. Một bản pop soul với màu sắc jazz mềm như nhung. Bài hát mang một vẻ như Joni Mitchell, với khả năng đưa người nghe vào một không gian khác được kết dựng bằng âm nhạc.

River không chỉ đồng bộ về mặt âm thanh mà còn đồng bộ về mặt con người trữ tình, nhân vật chính xuyên suốt trong cả album. Người phụ nữ trong River giống Amélie Poulain trong bộ phim Amélie của đạo diễn người Pháp Jean-Pierre Jeunet, nhưng thay vì nét ngây thơ trước thế giới thì lại nhiều trải nghiệm suy tư hơn. Nỗi nhớ về người đàn ông từng yêu, nỗi buồn sau đổ vỡ có thể níu tâm hồn của nhân vật trữ tình ở lại quá khứ nhưng không thể ngăn bước chân cô tiến về phía trước, khám phá thế giới.

Chất trữ tình, gợi nhiều hơn kể trong River không chỉ thể hiện ở mặt âm nhạc, ca từ mà còn ở cách “trình diễn”. Ví dụ track 4 (Hôm nay tôi mong manh) với phần mở đầu dưới dạng spoken word (trình diễn thơ). Track 8 (Anh sẽ làm gì vào một ngày cuối tuần mưa?) khép lại album là một bản nhạc tối giản, chủ yếu với tiếng dương cầm và bộ gõ. Ca khúc gợi đến một cảm xúc đặc biệt, với phần giai điệu và cảm xúc dịu dàng như cách nhạc sĩ Việt Anh đã từng tạo ra bản nhạc Không còn mùa thu cách đây khoảng ba thập kỉ.

River là một album hoàn hảo để lắng nghe, không phải để đi tìm những điệp khúc hấp dẫn và bắt tai nhưng là một chuyến phiêu lưu của nhạc cụ. Ở khía cạnh này, giọng hát của Hoàng Quyên trong album cũng có thể xem như là một nhạc cụ. Giọng ca của nữ ca sĩ như cơn gió khi cuồn cuộn lúc dịu dàng, khi ấm áp lúc lạnh lẽo, nhưng bao giờ cũng mang theo hơi ẩm của sự ủ ê từ một tâm hồn “chờ cơn qua cho ai được hát lên bài tình ca” (trong ca khúc Đêm êm ả).

Hoàng Quyên biểu diễn tại phòng trà Bến Thành. Ảnh: FBNV

3. Trong thế hệ trẻ hiện nay, có rất ít chất giọng alto (nữ trầm) đẹp và “quý” như Hoàng Quyên. Trầm, ấm, dày, biến báo được cả rock, pop, jazz - cô hát gì cũng hay, từ phòng thu cho đến sân khấu. Từ những album tác giả hợp tác với các nhạc sĩ Lê Minh Sơn, Đỗ Bảo, Võ Thiện Thanh cho đến hai album tự sáng tác gồm A Diary of Melody và River, Hoàng Quyên luôn cho thấy điểm neo đậu trong âm nhạc là giọng hát.

Sinh năm 1992, mang mệnh kim, nhưng giọng hát của Hoàng Quyên lại khiến người nghe liên tưởng đến hành thủy. Giọng hát là nguồn nước ẩn, chứa đựng cả sự cuộn trào và tĩnh lặng, giữa sự biến báo và cũng đầy sâu lắng. Giọng hát của nữ ca sĩ không lạnh như kim, mà trầm ấm áp. Cùng những trải nghiệm cá nhân trong đời sống, chất giọng của cô còn là dòng nước ấm, mang đến cảm giác về hi vọng hơn là u uẩn, u sầu.

Đúng. Hoàng Quyên chưa bao giờ là “big name” (tên tuổi lớn) xứng tầm giọng hát, cũng như tâm huyết mà cô bỏ vào âm nhạc. Hoàng Quyên thu âm, trình diễn concert tại Nhà hát Lớn, im ắng làm việc, và đều đặn cho ra mắt những sản phẩm âm nhạc. Từ Cửa thơm mùi nắng, Về, Sóng hấp dẫn… cô đưa đến các tâm tư khác nhau, khi trong sáng như “nắng thu”, dịu êm jazzy và uyển chuyển. Với A Diary of Melody và River, Hoàng Quyên đã kể câu chuyện của mình ở ngôi thứ nhất. Những chất chứa khơi thông mạch nguồn, để trở thành dòng sông chạy theo nhánh riêng trong làng nhạc pop đương thời.

Đáng lẽ, với một giọng hát nội lực như thế, Hoàng Quyên phải là một “quả bom” của âm nhạc đương đại Việt Nam. Cả ba đĩa nhạc Hoàng Quyên đã phát hành đều chưa thực sự chọn đúng điểm rơi của mình. Nhưng có lẽ, chính Hoàng Quyên cũng nhận ra, cô không đi theo mô hình nghệ sĩ giải trí, nơi những bài hit có thể tạo ra danh tiếng nhưng không đảm bảo được hành trình nghệ thuật dài hơi.

“Thời gian qua, tôi đã có những chuyến đi đến nhiều nơi, nhiều đất nước khác nhau, nhưng chuyến đi cụ thể là bằng suy nghĩ của mình. Những ngày đi qua tĩnh lặng, tôi cũng tĩnh lặng. Tôi dần hiểu hơn về những lẽ tự nhiên, những nguyên cớ. Khi ta biết lắng nghe, ta nhận ra rằng mọi thứ đều đang ở đúng vị trí của nó, chẳng còn đúng - sai, tốt - xấu. Tôi hát nhiều hơn, chưng cất mọi trải nghiệm và viết thành ca khúc.” Khi nhìn lại cũng là học hỏi, giờ đây Hoàng Quyên bước đi trên chính con đường riêng mà cô chọn, nơi ý niệm chu trình tái sinh sáng tạo và dòng chảy đời người.

...................

* Tên bài viết lấy cảm hứng từ tựa cuốn sách “Nguồn nước ẩn của Hồ Xuân Hương”, tác giả Đỗ Long Vân, Domino và Nhà xuất bản Đà Nẵng ấn hành.