Nhà văn Nhật Bản Higashino Keigo (東野圭吾), một trong những tên tuổi có sức ảnh hưởng lớn nhất của văn học trinh thám đương đại, đã qua đời ngày 23/7 vì ung thư đại trực tràng, hưởng thọ 68 tuổi. Thông tin được Nhà xuất bản Kodansha công bố ngày 27/7, khép lại hơn bốn thập niên sáng tác của tác giả đã góp phần đưa văn học trinh thám Nhật Bản trở thành hiện tượng toàn cầu.

Sinh năm 1958 tại Osaka, Higashino Keigo tốt nghiệp ngành Kỹ thuật điện, Đại học Osaka và từng làm kỹ sư tại DENSO trước khi theo đuổi con đường văn chương. Năm 1985, ông đoạt Giải thưởng Edogawa Ranpo với tiểu thuyết đầu tay Sau giờ học (Hōkago), mở đầu cho một sự nghiệp kéo dài hơn 40 năm.

Nhà văn Higashino Keigo qua đời ở tuổi 68. Ảnh: NXB Kodansha.

Từ thành công ban đầu ấy, Higashino Keigo liên tiếp cho ra đời những tác phẩm nổi tiếng như Bí mật của Naoko, Bạch dạ hành, Phía sau nghi can X, Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya cùng loạt truyện Galileo về nhà vật lý Yukawa Manabu. Ông trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của làn sóng văn học trinh thám Nhật Bản từ thập niên 1990, đồng thời là tác giả có số lượng tác phẩm được chuyển thể thành điện ảnh và truyền hình nhiều bậc nhất tại Nhật Bản.

Điều khiến Higashino Keigo khác biệt là ông không xem trinh thám đơn thuần là trò chơi suy luận. Trong các tác phẩm của mình, vụ án thường chỉ là điểm khởi đầu để đào sâu vào tâm lý con người, những mối quan hệ gia đình, tình yêu, sự hy sinh, mặc cảm, tội lỗi và lựa chọn đạo đức. Chính vì thế, nhiều độc giả tìm đến sách của ông không chỉ để biết ai là hung thủ, mà để hiểu vì sao con người lại hành động như vậy.

Quan niệm ấy từng được chính ông bộc lộ khi nhận Giải Naoki năm 2006 với Phía sau nghi can X. Khi ấy, Higashino Keigo chia sẻ rằng ông muốn tiếp tục viết những cuốn tiểu thuyết mà "những cậu bé từng ghét đọc sách như chính tôi ngày trước cũng có thể say mê". Thuở nhỏ, ông vốn không yêu thích việc đọc, chỉ thực sự bị văn học trinh thám chinh phục sau khi đọc Archimedes wa Te o Yogonasanai của Komine Hajime trong những năm trung học.

Năm 2006 đánh dấu cột mốc quan trọng nhất trong sự nghiệp của Higashino Keigo khi Phía sau nghi can X mang về cho ông Giải Naoki danh giá. Cuốn sách sau đó trở thành một trong những tiểu thuyết trinh thám nổi tiếng nhất thế kỷ XXI, được chuyển thể thành phim ở nhiều quốc gia và dịch ra hàng chục ngôn ngữ. Tại Việt Nam, tác phẩm được xuất bản với nhan đề Phía sau nghi can X và góp phần đưa tên tuổi Higashino Keigo đến với đông đảo độc giả.

Ngoài Giải Naoki, Higashino Keigo còn nhận Giải thưởng Văn nghệ Chūōkōron với Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya, Giải Shibata Renzaburō với Hoa mộng ảo, Giải Văn học Yoshikawa Eiji với Khi tấm màn cầu nguyện khép xuống, Giải Kikuchi Kan năm 2023 và Giải thưởng lớn Văn học Trinh thám Nhật Bản năm 2025. Tổng lượng phát hành các tác phẩm của ông tại Nhật Bản đã vượt 100 triệu bản.

Tác phẩm của Higashino Keigo được dịch rộng rãi ở Việt Nam.

Tác phẩm của Higashino Keigo được dịch rộng rãi tại nhiều quốc gia, tại Việt Nam, ông là một trong những nhà văn Nhật Bản đương đại được giới thiệu nhiều nhất, với hàng chục đầu sách đã phát hành như Bạch dạ hành, Bí mật của Naoko, Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya, Ác ý, Khách sạn Mặt nạ, Ma nữ của Laplace, Người gác cây long não, Thiên nga và dơi, Xoắn ốc vô hình hay Cuộc diễu hành thầm lặng.

Sự ra đi của Higashino Keigo cũng khiến cuốn tiểu thuyết mới nhất trong loạt Galileo, Ký ức vĩnh cửu (Eien no Kioku), dự kiến phát hành ngày 5/8, trở thành tác phẩm cuối cùng của ông. Trước đó, nhà xuất bản giới thiệu đây là cuốn tiểu thuyết hé mở "bí ẩn cuối cùng của Galileo", đúng dịp kỷ niệm 30 năm nhân vật Yukawa Manabu ra đời. Ký ức vĩnh cửu đồng thời là cuốn sách thứ 106 trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn.

Chỉ một năm trước, Higashino Keigo vừa kỷ niệm 40 năm cầm bút bằng cuộc bình chọn dành cho 104 tác phẩm của mình. Trong cuộc bình chọn ấy, Phía sau nghi can X tiếp tục được độc giả lựa chọn là tác phẩm được yêu thích nhất, một minh chứng cho sức sống bền bỉ của cuốn tiểu thuyết đã trở thành biểu tượng của văn học trinh thám Nhật Bản.

Sự ra đi của Higashino Keigo không chỉ là mất mát của văn học Nhật Bản, mà còn của nền văn học đại chúng thế giới. Trong hơn bốn thập niên sáng tác, ông đã chứng minh rằng trinh thám không chỉ là hành trình truy tìm hung thủ, mà còn là hành trình khám phá những góc khuất sâu kín nhất của con người. Đó cũng là di sản lớn nhất mà Higashino Keigo để lại cho nhiều thế hệ độc giả.