Nước phủ trắng làm ấm rễ chân ruộng. Những thân lúa vừa mừng vừa tủi sau bao ngày nắng gắt, ráng nở ra hạt gạo màu đỏ. Thứ giống lúa tên gọi là Trì, lâu đời nhất của vùng đất trung du quê tôi. Cái giống lúa mỗi năm một vụ chỉ chờ khi mưa kéo về vây kín cánh đồng thì nước lên đến đâu, lúa theo lên đến đó. Cánh đồng lúc nào cũng thơm mùi bông lúa ngậm đòng, cá cua tung tăng bơi lội trong chân ruộng nhiều không thể kể.

Trong ký ức của tôi, đứa trẻ lên mười ngày ấy lúc nào cũng ngóng đợi những cơn mưa đầu mùa rơi xuống. Mưa về để con cá theo nước bơi lên cánh đồng trước nhà tôi đẻ trứng. Cá mừng nước nhảy múa tưng bừng có khi còn phốc lên bờ lấp lánh một màu trắng bạc thật đẹp. Mưa rất ấm, tôi có cảm giác vậy không phải là hạt mưa của những ngày đông tê buốt như ai đó cầm dao cứa vào da mình. Nước trong ruộng cũng tạo cảm giác ấm và dễ chịu. Người đi câu đi đơm cũng thích thời tiết như thế này, tôi không hiểu lắm nhưng nghe mấy chú nói: “Mưa mà ấm thì cá đi nhiều!” Ban đêm là thời gian của cá và các loài thủy sinh hoạt động, cánh đồng nhà tôi những đêm mưa đầu mùa, dàn hợp xướng ếch nhái lại thi nhau tấu lên những khúc nhạc đồng quê rộn rã. Thứ âm thanh đó tuyệt vời hơn những âm thanh sang trọng, quyền lực của dàn nhạc giao hưởng. Những đứa trẻ như tôi, thằng Sơn, thằng Cù thằng Cậu thì âm thanh rộn rã của ếch nhái cua cá trên cánh đồng trước nhà tuyệt vời hơn rất nhiều.

Chiều khi mặt trời bắt đầu khuất dần sau dãy núi, xa xa những đàn chim lần lượt kéo nhau bay theo hướng mặt trời lặn. Những âm thanh rộn ràng, người ta có thể nghe được tiếng vỗ cánh. Người ta bảo nhau mùa này chim bay phía núi Bà để ăn trái trường chín, rồi chiều đến lại bay về. Cứ thế ngày hai lần mỗi sớm khi trời vừa tảng sáng đàn chim bay đi và chiều đến lại bay về. Chúng tôi không ai bảo ai vội vàng sửa lại bó cần câu, khâu lại đáy dẹp đơm. Rồi vác cuốc đi đào cho đầy lon trùn đất chờ mặt trời tắt hẳn thì bắt đầu vác dẹp, ôm bó cần câu và xách lon trùn đem ra ngoài đồng. Ngoài xóm sau, tụi thằng Kha, thằng Cảnh, con Thừa, con Thứ ào lên mạnh đứa nào đứa đó nói ồn như đám bồ chao, cũng tranh thủ để đặt dẹp đơm chỗ tốt, trúng đường cá đi. Chuyện cái dẹp của tôi bị đứa khác lôi ra vứt một bên để đặt dẹp nó vô là thường tình. Rồi những lần chửi nhau lôi cả tên cha tên mẹ, chuyện đó xảy ra như cơm bữa. Chẳng đứa nào chịu thua đứa nào, có lần phụ huynh phải can thiệp. Ba tôi với bác ba đã bẻ roi hăm quất mỗi đứa mấy roi vô đít vì cái tội hơn thua không chịu nhường nhịn nhau.

Chuyện câu cá móc con trùn vô lưỡi câu cũng là chuyện đáng kể nhất. Cũng phải nhiều kinh nghiệm lắm thì cắm xuống mới dính cá. Con trùn phải vừa kín lưỡi không loằng ngoằng mà cá đớp xong con trùn bỏ lưỡi câu ở lại. Cá dính câu con nào cũng to cũng mập hơn cá vô dẹp.

Tôi đã bị bà Sáu Trầu chửi một trận ra trò vì cái tội giậm lúa cắm câu, vác cuốc bổ bờ ruộng của bà một cách bất chấp để lấy đất có bệ cỏ đắp lên cái dẹp cho khỏi bị nước cuốn trôi. Một phần là để ngụy trang cho lũ thằng Kha không nhìn thấy. Đó là buổi chiều như bao buổi chiều đơm đó cắm câu. Tôi đã biết lễ độ thế nào là chơi nghịch tai quái. Tôi đặt chiếc dẹp xuống một cái trổ ruộng có dòng nước chảy mạnh và ấm, bụng nghĩ thầm đêm nay thế nào cũng cá cua bặp dẹp. Tôi bặm môi lấy hết sức mạnh giơ cuốc lên bổ từng nhát. Bỗng đâu từ đằng sau tiếng quát the thé chát chúa như xoáy vào lỗ tai.

Lỳ à! Lũ bay ngày nào cũng câu, cũng đơm à. Hôm nay tao bắt được tận tay rồi, hết chối cãi nhá! Bà gào lên: “Biểu ba mầy ra đắp lại cái bờ ruộng đền cho tao!” Bà xách dẹp đơm quăng ra xa, tịch thu cuốc. Một tay nắm tay tôi lôi vô nhà gặp má tôi: “Đấy chị coi đi. Ngày nào cũng câu cũng đơm, hai đứa nó làm nát ruộng tôi rồi.” Má đang lỡ tay chạy vội ra quơ cái roi cạnh chuồng bò vụt mấy roi vô đít đau điếng. Cũng từ đó tôi ôm trong lòng mối thù, chỉ chờ cơ hội trả thù.

Bị đòn đau là vậy, nhưng những ngày đơm cá, cắm cần vẫn tiếp diễn làm sao mà lũ tui có thể giã từ cái chuyện chơi đầy thú vị đó được. Hằng ngày, tôi vẫn đào trùn, khâu dẹp sửa cần câu. Mỗi lần thả cái cái dẹp, cắm cái cần câu xuống là biết bao hy vọng và chờ đợi. Chị em tôi chờ đến bốn giờ sáng là đi thăm câu cuốn dẹp hồi hộp khi dỡ từng cái cần câu, từng cái dẹp trong lòng khấp khởi vui sướng. Trong bốn năm cái dẹp đâu có phải cái nào cũng cá cũng cua. Có dẹp nhiều, có dẹp ít, có dẹp không có con nào. Có lần tôi bị mấy đứa chơi ác trộm dẹp, có đứa nhân đạo hơn trút cá thôi bỏ dẹp lại trên bờ. Tôi cũng đã hơn một lần rình xem đứa nào trộm dẹp, mình lấy lại dẹp, trút lại cá cho huề. Lúc đó tôi nghĩ trong bụng tại mình bắt không được tận tay nên chỉ còn cách đó mới xả được cục tức. Chuyện bị đòn trong cơn tức của má tôi cũng để bụng mà ghét bà Sáu Trầu, hôm đó buổi chiều bà bưng phân đi vãi, tôi đã chờ bà về mà ra tháo sạch nước để trôi hết phân đi. Khi đó tôi cảm thấy hả hê trong lòng vì đã trả được nỗi hận. Tại bà mà tôi bị má quất cho năm roi đau điếng.

Tôi thích mùa mưa là vậy, cả xóm tôi hầu như ai cũng thích. Bởi ngày đó làm gì có kênh mương thủy lợi, cũng chẳng giếng khoan, giếng đóng. Chẳng có điện đài gì để đặt máy bơm tưới cho ruộng vườn. Người ta quanh năm làm gì cũng phụ thuộc nước trời. Có đám đậu, đám bắp nào cũng chờ trời mưa. Có năm mưa thuận gió hòa trời thương còn cho vài hột. Năm nào ông trời trở tánh thì coi như mất trắng.

Mùa mưa với tôi thật diệu kỳ với biết bao dự định trong lòng. Nào là sắm thêm vài cái dẹp, vót thêm vài cần câu mua cước, mua lưỡi về phục vụ nghiệp kiếm thức ăn tươi cho gia đình. Nào là cá nướng dằm mắm, cá kho gừng, cá nấu canh chua. Cá nấu canh củ mì thêm mấy cọng hành ngò thơm lựng.

Sau này mưa không còn về theo đúng chu kỳ thời gian bởi sự thay đổi khí hậu, người ta hay nói nhiều đến sự ô nhiễm môi trường hay hiệu ứng nhà kính. Còn tôi, tôi không còn cảm nhận mùi thơm của bông lúa ngậm đòng mỗi buổi sớm mai, hương gạo lúa Trì ngào ngạt khi cơm vừa chín tới. Lúa được trồng hai, ba vụ một năm. Thuốc diệt cỏ trừ sâu hăng hắc, ngập ngụa trên những cánh đồng. Cua cá nằm phơi xác ngoài mương sau mỗi vụ sạ. Lũ câu thủ chúng tôi ngày xưa giờ đã già có đứa đã làm sui, có đứa lập nghiệp nơi xa còn tôi vẫn ở quê mà nhớ quê xưa đến khát cả một buổi chiều.

Ảnh minh họa bài viết. Nguồn: Pinterest