“Đã trải qua bao mùa mưa nắng, qua bao cuộc đổi thay
Mãi dâng cho đời, bài tình ca đất phương Nam…”

Những giai điệu quen thuộc, da diết của Bài ca đất phương Nam – ca khúc gắn liền với tuổi thơ nhiều thế hệ – đã vang vọng lại trong lòng người yêu nhạc khi hay tin người nhạc sỹ tài hoa, Lư Nhất Vũ, trút hơi thở cuối cùng vào lúc 9h30 sáng ngày 29/3/2024 tại TP. Hồ Chí Minh, hưởng thọ 89 tuổi.

Sự ra đi của ông để lại một khoảng trống lớn trong nền âm nhạc Việt Nam hiện đại. Không chỉ là tác giả của những khúc ca hào hùng và trữ tình, Lư Nhất Vũ còn là một nhà nghiên cứu dân ca kỳ công và miệt mài, người đã dành trọn đời để sưu tầm, gìn giữ và lan tỏa giá trị âm nhạc dân tộc, đặc biệt là dòng dân ca Nam Bộ.

Nhạc sỹ Lư Nhất Vũ, tên thật là Lê Văn Gắt, sinh ngày 13/4/1936 tại Phú Cường, TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. Ông tốt nghiệp khoa Sáng tác, Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) từ năm 1962, và nhanh chóng dấn thân vào con đường nghệ thuật – cách mạng, công tác tại Đoàn Ca múa miền Nam, Cục Âm nhạc và Múa, Viện Nghiên cứu Âm nhạc Việt Nam.

Nhà báo, nhà nghiên cứu Huỳnh Dũng Nhân ký họa chân dung nhạc sĩ Lư Nhất Vũ.

Dấu ấn của ông không chỉ là những cống hiến trong sáng tác mà còn trong hoạt động tổ chức, lý luận, nghiên cứu âm nhạc. Ông từng giữ các vị trí như Phó Tổng Thư ký Hội Âm nhạc TP. Hồ Chí Minh khóa XI, Thư ký Hội Nhạc sỹ Việt Nam khóa III, Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh – những vai trò cho thấy tầm ảnh hưởng sâu rộng của ông trong đời sống âm nhạc cả nước.

Lư Nhất Vũ là tác giả của hàng trăm tác phẩm thanh nhạc, trong đó nhiều bài đã trở thành một phần ký ức của dân tộc: Cô gái Sài Gòn đi tải đạn, Hãy yên lòng mẹ ơi, Chiều trên bản Mèo, Bên tượng đài Bác Hồ, Tiếng cồng vượt thác, Hòn Khoai… và đặc biệt là Bài ca đất phương Nam – một tác phẩm được xem như linh hồn của bộ phim cùng tên, đồng thời là biểu tượng âm nhạc tiêu biểu cho hình ảnh Nam Bộ hào sảng, nghĩa tình. Ca khúc này do ông phổ nhạc từ lời thơ của nhà thơ Lê Giang – cũng là người bạn đời gắn bó của ông trong cuộc sống và sáng tạo.

Không chỉ là người sáng tác, Lư Nhất Vũ còn là một trong những nhạc sỹ hiếm hoi dành phần lớn đời mình cho việc nghiên cứu, sưu tầm và truyền bá dân ca. Hơn 40 năm bền bỉ, ông cùng các cộng sự – trong đó có Lê Giang, Nguyễn Đồng Nai, Thạch An, Quách Vũ… – đã xây dựng nên một hệ thống công trình đồ sộ về dân ca người Việt ở Nam Bộ.

Từ Tìm hiểu dân ca Nam Bộ (1983), Dân ca người Việt ở Nam Bộ (1986), đến các công trình mang tính chuyên khảo như Hò trong dân ca Việt Nam (2004), Hát ru Việt Nam (2005), Lý trong dân ca người Việt (2006), Nói thơ - Nói vè - Thơ rơi Nam Bộ (2010), hay Hành khúc giải phóng (2011), Đi tìm kho báu vô hình (2014)… đều cho thấy sự am hiểu sâu sắc và tình yêu không đổi dành cho văn hóa truyền khẩu dân gian.

Không phải ngẫu nhiên mà Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam đã vinh danh ông là “nhạc sỹ có nhiều công trình sưu tầm và nghiên cứu các thể loại dân ca Việt Nam”.

Xuyên suốt hành trình nghệ thuật, nhạc sỹ Lư Nhất Vũ được trao tặng nhiều giải thưởng cao quý: Giải thưởng Nhà nước về Văn học – Nghệ thuật (2001), Giải thưởng Văn học – Nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh (1997–1998), Giải thưởng Huỳnh Văn Nghệ (2005), Giải thưởng Văn học – Nghệ thuật Nguyễn Thông (2017)… cùng nhiều huân chương kháng chiến và lao động.

Tháng 3/2024, ông được Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Nên trao tặng Huy hiệu 45 năm tuổi Đảng – một sự ghi nhận xứng đáng cho người nghệ sỹ cả đời kiên trung với lý tưởng, thủy chung với nhân dân.

Tang lễ của nhạc sỹ Lư Nhất Vũ diễn ra vào tối ngày 29/3 tại Nhà tang lễ Bộ Quốc Phòng (Gò Vấp, TP. Hồ Chí Minh). Lễ an táng sẽ được tổ chức sáng ngày 1/4 tại quê nhà Bình Dương.

Một đời nhạc sỹ đã khép lại. Nhưng những “bài tình ca đất phương Nam” mà ông để lại vẫn sẽ còn ngân vang mãi trong lòng bao thế hệ – như chính cuộc đời tận hiến, lặng lẽ và bền bỉ của ông.