Một bộ sưu tập hiếm hoi các tài liệu khoa học của Alan Turing, nhà toán học thiên tài, cha đẻ của khoa học máy tính và người góp công lớn trong việc giải mã mật mã Enigma của Đức Quốc xã, vừa được bán với giá kỷ lục 465.400 bảng Anh (gần 15 tỷ đồng) tại một cuộc đấu giá ở Anh. Điều đặc biệt là toàn bộ số tài liệu này suýt chút nữa đã bị đưa vào máy hủy giấy.
 |
Các bản thảo, bài viết học thuật và bản sao có chữ ký tay của Turing, bao gồm luận án tiến sĩ năm 1938 Hệ thống logic dựa trên số thứ tự và bài viết nổi tiếng Về các số có thể tính toán (1936), đã được tìm thấy trong một căn gác tại khu Bermondsey, London. Đây là những văn bản nền tảng của ngành khoa học máy tính hiện đại.
Bộ sưu tập tài liệu khoa học của Alan Turing đã được bán đấu giá với mức kỷ lục 465.400 bảng Anh, cao gấp hơn ba lần so với ước tính ban đầu là 150.000 bảng. Trong đó, bài viết kinh điển On Computable Numbers – nền tảng lý thuyết của máy tính hiện đại – đạt mức giá cao nhất là 208.000 bảng, tiếp đến là bản sao có chữ ký tay của luận án tiến sĩ Hệ thống logic dựa trên số thứ tự với 110.500 bảng. Tác phẩm cuối cùng được Turing công bố trước khi qua đời, The Chemical Basis of Morphogenesis, cũng đạt 19.500 bảng. Những con số ấn tượng này không chỉ cho thấy giá trị vật chất của di sản Turing, mà còn là minh chứng cho tầm vóc vượt thời đại của một bộ óc thiên tài từng bị thế giới chối từ.
Jim Spencer, giám đốc Đấu giá Sách Hiếm Hansons, người trực tiếp xử lý lô tài liệu, cho biết: “Tôi hoàn toàn bị choáng ngợp khi mở túi đựng tài liệu. Những trang giấy tưởng chừng bình thường này lại chính là nền móng của máy tính hiện đại. Cầm chúng trên tay là một trải nghiệm vừa khiêm nhường vừa ám ảnh.”
Các tài liệu được xác định là từng thuộc sở hữu của Norman Routledge, bạn thân và đồng nghiệp của Turing. Sau khi Routledge qua đời, chúng được chuyển đến nhà chị gái ông và bị lãng quên suốt nhiều thập niên.
Sinh năm 1912, Alan Turing nổi tiếng với công trình phá mã Enigma tại Bletchley Park trong Thế chiến II, thành tựu được cho là đã rút ngắn cuộc chiến ít nhất hai năm và cứu hàng triệu sinh mạng. Tuy nhiên, sau chiến tranh, cuộc đời ông lại bị phủ bóng bởi định kiến xã hội: năm 1952, ông bị kết án vì quan hệ đồng giới, hành vi khi đó còn bị xem là tội phạm ở Anh và phải lựa chọn giữa tù giam hoặc thiến hóa học. Hai năm sau, ông qua đời do ngộ độc xyanua, được cho là tự tử ở tuổi 41.
Mãi đến năm 2009, Thủ tướng Anh Gordon Brown mới chính thức công khai xin lỗi vì “cách đối xử khủng khiếp” với Turing. Năm 2013, Nữ hoàng Elizabeth II đã ban hành lệnh ân xá hoàng gia, và năm 2017, “Luật Alan Turing” được thông qua, xóa án cho hàng ngàn người từng bị kết tội theo luật cấm đồng tính luyến ái.
 |
| Bộ phim The Imitation Game do Benedict Cumberbatch thủ vai Alan Turing. |
Ngày nay, di sản của Turing được vinh danh không chỉ trong ngành khoa học máy tính mà còn trong cuộc đấu tranh vì quyền con người. Ông là biểu tượng của trí tuệ, lòng can đảm và bi kịch của những tài năng bị đánh đổi bởi sự kỳ thị.
Bức tượng Turing tại Công viên Sackville ở Manchester, bộ phim The Imitation Game do Benedict Cumberbatch thủ vai Alan Turing, và chính những trang tài liệu suýt bị tiêu hủy vừa được bán đấu giá, tất cả đều là những mảnh ghép gợi nhớ đến một con người vĩ đại từng bị lịch sử lãng quên.
“Những tờ giấy này không chỉ là tài sản quý giá cho người sưu tầm,” Spencer nói, “chúng là minh chứng cho một trí tuệ cách mạng, cho những giấc mơ bị dập tắt, và cho lịch sử cần được nhắc nhớ mãi.”
