Hầu hết các nước có nền kinh tế thị trường phát triển cao đều có những tập đoàn kinh tế tư nhân hùng hậu. Đây là tầng lớp tinh hoa, hằng ngày không chỉ sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội, mà còn từng bước góp phần tạo ra những giá trị tinh thần về văn hóa kinh doanh. Ở nước ta chính cụ Lương Văn Can (1854-1927), một doanh nhân tiêu biểu, lại cũng đồng thời là người thầy đầu tiên của giới doanh nhân ở Việt Nam đã nhiều lần nhấn mạnh triết lý kinh doanh gói gọn trong ba chữ: Tâm-Đạo-Đức. Cụ Bạch Thái Bưởi, vua tàu thủy, một trong 4 người được xếp vào danh sách những doanh nhân giàu nhất miền Bắc ở thế kỷ XX, cũng được xem là doanh nhân đầu tiên áp dụng và đề cao tinh thần dân tộc theo phương châm “Người Việt dùng hàng người Việt” (Người ta thì đi tàu ta). Cụ Trịnh Văn Bô, nhà tư sản yêu nước đã từng ủng hộ Chính phủ hơn 5.000 cây vàng trong Tuần lễ vàng…

Việt Nam hiện có khoảng 950.000 doanh nghiệp đăng ký hoạt động, với khoảng 7 triệu doanh nhân (bao gồm cả tiểu thương, hộ gia đình). Kinh tế tư nhân hiện đang đóng góp hơn 50% GDP cả nước, khoảng 32% thu ngân sách nhà nước, hơn 56% vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội, tạo ra công ăn việc làm cho 85% số lao động cả nước; chiếm tới 35% tổng kim ngạch nhập khẩu và 28% tổng kim ngạch xuất khẩu. Kinh tế tư nhân đã tham gia vào việc phân phối các nguồn lực một cách có hiệu quả nhất, chủ động thích ứng với những điều kiện và hoàn cảnh luôn thay đổi. Thực tiễn hoạt động của khu vực kinh tế tư nhân mấy chục năm qua đã bước đầu xuất hiện một tầng lớp doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tầm cỡ quốc gia, khu vực và quốc tế. Đó là lực lượng quan trọng, huy động được các nguồn lực xã hội vào sản xuất kinh doanh, đóng góp đáng kể vào GDP qua từng năm, từng bước tham gia vào liên doanh liên kết quốc tế.

Việt Nam hiện có khoảng 950.000 doanh nghiệp đăng ký hoạt động, với khoảng 7 triệu doanh nhân (bao gồm cả tiểu thương, hộ gia đình). Kinh tế tư nhân hiện đang đóng góp hơn 50% GDP cả nước. Hình ảnh minh họa. Nguồn Thuonghieucongluan

Tuy nhiên, thực trạng hoạt động của khu vực kinh tế tư nhân cũng chỉ ra những tồn tại, hạn chế và yếu kém cần sớm được khắc phục, chấn chỉnh để tiếp tục phát triển bền vững. Điều đầu tiên dễ nhận thấy, đó là năng lực nội tại của kinh tế tư nhân còn thấp (về kỹ năng, về trình độ sản xuất, về công nghệ, năng lực quản trị...), dẫn đến năng suất lao động còn thấp so với tiềm năng. Mặt khác, việc tiếp cận vốn tín dụng còn nhiều khó khăn, một phần do pháp luật liên quan còn nhiều bất cập, phần do thủ tục hành chính còn rườm rà, còn nhiều rào cản để xúc tiến kinh doanh, phần do các doanh nghiệp không đáp ứng được các điều kiện cho vay của ngân hàng. Báo cáo tài chính thiếu minh bạch, tình hình tài chính còn yếu kém nên việc đầu tư vào máy móc công nghệ còn hạn chế; Chi phí cho hoạt động sản xuất còn cao, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, còn nhiều hoạt động cạnh tranh không lành mạnh, kinh doanh trái pháp luật, vi phạm pháp luật, trốn thuế, ảnh hưởng môi trường do chạy theo lợi nhuận quá mức... cũng đang làm cho bức tranh về khu vực kinh tế tư nhân cần phải được chấn chỉnh kịp thời.

Đảng ta chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, coi kinh tế tư nhân là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế. Quan điểm nhất quán đó ngày càng được khẳng định qua việc ban hành các chính sách về kinh tế, đặc biệt được thể chế hóa bằng pháp luật, thông qua việc ban hành các bộ luật, luật và các văn bản dưới luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho kinh tế tư nhân phát triển. Hệ thống các văn bản pháp pháp luật đang trở thành công cụ hiệu quả nhất điều chỉnh hoạt động của kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, để kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất vì sự phát triển và hưng thịnh của đất nước, cần có những chuyển biến tích cực căn bản trên mọi bình diện, mọi giác độ của đời sống xã hội, nhằm tạo ra một giải pháp tổng thể chiến lược phát triển mới.

Kinh tế tư nhân là một bộ phận tiêu biểu của kinh tế thị trường, có khả năng vận hành một cách tương thích nhất với các quy luật của kinh tế thị trường. Phát triển kinh tế tư nhân là một yêu cầu có tính quy luật khách quan trong nền kinh tế thị trường. Do đó, trên cơ sở nhận thức vai trò và tầm quan trọng của nó, cần có những giải pháp để kinh tế tư nhân phát triển, phát huy được những mặt ưu điểm tích cực, hạn chế và ngăn ngừa được những mặt tiêu cực nhược điểm, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Trước hết, cần có sự chuyển biến mạnh mẽ toàn diện và thay đổi hoàn toàn của xã hội và nhận thức chung của xã hội về vai trò và động lực của kinh tế tư nhân. Tiếp tục làm rõ mối quan hệ giữa kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước. Xác lập vai trò kinh tế tư nhân trong mối liên hệ biện chứng với vai trò của kinh tế nhà nước trong phát triển kinh tế và làm hưng thịnh đất nước. Trên cơ sở đó, có chiến lược cho kinh tế tư nhân phát triển ổn định và lâu dài. Gắn quá trình phát triển kinh tế tư nhân với quá trình chuyển dịch và chuyển đổi nền kinh tế. Theo đó, việc tiếp tục hoàn thiện các thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong đó thể chế sở hữu là một trong những vấn đề cốt lõi.

Hoàn thiện chiến lược phát triển tổng thể và đảm bảo đồng bộ các yếu tố của thị trường và phát triển đồng bộ các loại thị trường, bao gồm thị trường vốn, thị trường đất đai, thị trường công nghệ, thị trường lao động... cả ở các tầm ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Hoàn thiện và đồng bộ hóa hệ thống pháp luật về kinh doanh, đảm bảo quyền tự do kinh doanh và quyền cạnh tranh bình đẳng theo pháp luật đối với mọi thành phần kinh tế trong xã hội. Tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp tồn tại và phát triển lành mạnh. Tạo dư địa không gian sinh tồn, phát triển và sáng tạo cho các doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Việc ký kết các hiệp định thương mại song phương và đa phương đặt ra yêu cầu về một luật chơi chung, cũng đồng thời buộc các doanh nghiệp phải có “lưng vốn” về vốn, công nghệ, tiềm lực và năng lực kinh doanh. Đồng thời, tạo cơ hội bình đẳng cho các doanh nghiệp trong việc tiếp cận các nguồn lực phát triển: vốn, đất đai, lao động, công nghệ, các dự án đầu tư công. Mặt khác, sớm cụ thể hóa các quy định sửa đổi về Luật đất đai (đặc biệt là quy định về đền bù, thu hồi, bồi thường giải phóng mặt bằng, giao đất, cho thuê đất...). Bên cạnh việc hoàn thiện thông tin thu thuế điện tử, cần giảm chi phí cho doanh nghiệp về thuế và phí.

Cải cách mang tính đột phá mạnh mẽ các thủ tục hành chính theo phương châm 3 giảm (giảm thời gian, giảm chi phí, giảm giấy tờ), tháo gỡ những thủ tục gây phiền hà cho doanh nghiệp. Mạnh dạn xóa bỏ những thủ tục hành chính rườm rà, những can thiệp và rào cản hành chính gây lãng phí lớn về thời gian và tiền bạc của doanh nghiệp.

Trên cơ sở ưu tiên cho những nhu cầu ngắn hạn của doanh nghiệp (về đất đai, khả năng tiếp cận tín dụng, cải cách hành chính), cần lưu ý đến những vấn đề trung hạn và cả những chương trình dài hạn. Có chính sách khuyến khích và đẩy mạnh việc khởi nghiệp các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân ở địa phương. Trên cơ sở đó, thiết lập chuỗi cung ứng và liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ trên địa bàn và mở rộng thị trường.

Nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp là một điều kiện quan trọng. Xây dựng mô hình quản trị doanh nghiệp theo các tiêu chí và tiêu thức quản trị hiện đại, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, tăng khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Tạo lập và tăng cường vai trò của các hiệp hội ngành nghề trong việc xây dựng và ban hành các chính sách của nhà nước về đầu tư. Cuối cùng, tạo hành trang về các giá trị văn hóa kinh doanh cho doanh nghiệp, xây dựng văn hóa doanh nghiệp và đạo làm giàu cho doanh nghiệp vì sự phát triển và phồn vinh đất nước, gắn các mục tiêu làm giàu của doanh nghiệp với lợi ích cộng đồng, đề cao trách nhiệm xã hội của doanh nhân với cộng đồng, dân tộc. Xây dựng khát vọng làm giàu của mỗi doanh nghiệp hướng tới sự thịnh vượng của quốc gia.

*

Thế giới hiện đang có những biến động về chính trị và kinh tế. Các dòng vốn lớn cũng đang chuyển dịch để ứng phó với những rủi ro về địa chính trị theo quy luật lợi nhuận và khả năng tiếp nhận vốn. Thực tế này cũng đặt ra những yêu cầu mới không chỉ về chính sách vĩ mô chiến lược quốc gia mà còn cả ở tầm vi mô từng doanh nghiệp. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 cũng đang tạo ra nhiều không gian kinh tế mới và sản phẩm mới với những cơ hội và thách thức khổng lồ, tác động to lớn đến chuỗi sản xuất và cung ứng truyền thống. Trong cuộc chiến mới này, sự phát triển thành công hay thất bại tụt hậu không chỉ là câu chuyện của từng quốc gia, mà còn là sự thách thức của từng doanh nghiêp - đặc biệt là các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân - bởi dù muốn hay không, mỗi doanh nghiệp cũng đều phải lao vào một cuộc cạnh tranh bắt buộc để tồn tại và phát triển. Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện pháp luật về kinh tế tư nhân đóng vai trò to lớn trong công cuộc tạo lập một không gian rộng lớn, thông thoáng và an toàn vì sự phát triển và hưng thịnh của đất nước.