| Ngày 8/5 tới, tại Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, Hà Nội, pianist Lưu Hồng Quang sẽ trình diễn trọn bộ Transcendental Études của Franz Liszt. Lưu Hồng Quang sinh 1990 tại Hà Nội, từng học tại Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, Học viện Âm nhạc quốc tế Úc và Nhạc viện Montreal Canada. Anh là nghệ sĩ piano trẻ tuổi xuất sắc với hàng loạt giải thưởng quốc tế. Bận bịu với công việc giảng dạy và biểu diễn ở nước ngoài nhưng nghệ sĩ luôn dành tình cảm với quê hương. Từng biểu diễn trọn bộ Transcendental Études tại Việt Nam vào năm 2022, nghệ sĩ Lưu Hồng Quang sẽ khai thác vẻ đẹp sắc nét của thanh âm ở những tầng ý nghĩa và nghệ thuật sâu sắc hơn trong lần trở lại này. Chương trình hướng đến kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam (1956-2026), nơi nghệ sĩ Lưu Hồng Quang đã từng theo học những năm tháng đầu tiên trên con đường nghệ thuật của mình |
Liszt là một trong những nhân vật trung tâm của âm nhạc lãng mạn, cùng các tên tuổi như Frédéric Chopin hay Richard Wagner.
Âm nhạc của Franz Liszt thể hiện sự hòa quyện giữa thi ca, văn chương và âm thanh thành một ngôn ngữ biểu đạt thống nhất. Ít có nhà soạn nhạc nào sở hữu khả năng mạnh mẽ đến vậy trong việc chuyển hóa câu chuyện, phong cảnh và cảm xúc thành âm nhạc. Thông qua những nhan đề gợi hình, cảm hứng văn học và hình ảnh thi vị, Liszt đã sáng tạo ra những tác phẩm mời gọi người nghe thoát khỏi thế giới âm thanh thuần túy của cây đàn piano để bước vào không gian của kịch tính, thiên nhiên, kí ức và suy tưởng tinh thần. Études Siêu việt (Transcendental Études) là một trong những thành tựu phi thường nhất trong lịch sử âm nhạc piano. Từ phiên bản đầu tiên sau những lần chỉnh sửa đến phiên bản cuối cùng trong giai đoạn đỉnh cao của sự nghiệp biểu diễn quốc tế, Liszt đã phát triển chúng thành Grand Études, với mức độ khó gần như vượt quá giới hạn kĩ thuật của piano…
Bản hoàn chỉnh như hiện nay là kết quả của sự tinh luyện nghệ thuật và vẻ rực rỡ của kĩ thuật siêu việt, hình thành nên một chu trình gồm 12 tác phẩm lớn, mỗi étude mang một thế giới âm nhạc độc lập, giàu cảm xúc, cá tính và trí tưởng tượng. Chúng cũng có thể được xem như 12 “bài thơ giao hưởng” dành cho piano, thể hiện tham vọng nghệ thuật trong các tác phẩm giao hưởng của Liszt. Trong phạm vi rộng lớn này, kĩ thuật siêu việt không chỉ là sự phô diễn; nó trở thành phương tiện để Liszt tạo nên cảnh quan thiên nhiên, tái hiện truyền thuyết, khơi gợi kí ức xa xôi và khám phá chiều sâu cảm xúc cùng tinh thần của chủ nghĩa lãng mạn. Từ phần mở đầu rực rỡ với khúc fanfare rồi cơn bão tuyết xoáy trong tác phẩm kết thúc, người nghe được dẫn dắt qua một bức tranh âm nhạc rộng lớn: bình yên của cảnh quan đồng quê, ánh sáng huyền ảo của những hiện tượng siêu nhiên, cuộc chiến anh hùng của các nhân vật huyền thoại, nỗi hoài niệm của kí ức xưa cũ và sức mạnh vĩ đại của thiên nhiên. Trong buổi hòa nhạc này, 12 étude không chỉ đơn thuần là các bài luyện kĩ thuật; chúng còn mở ra một hành trình vượt qua thế giới tưởng tượng của Liszt - nơi cây đàn piano trở thành một người kể chuyện, một tiếng nói thi ca có khả năng diễn tả những chiều kích rộng lớn của tâm hồn chủ nghĩa lãng mạn.
Dưới đây là một phân tích tác phẩm.
Đúng như tên gọi của nó, Preludio mở ra chu trình bằng một khúc fanfare ngắn nhưng rực rỡ. Những cử động mạnh mẽ trải dài khắp toàn bộ âm vực của đàn piano ngay lập tức thiết lập quy mô hoành tráng và tinh thần bậc thầy của toàn bộ chu trình.
Một mô-típ ngắn gọn và sắc nét xuất hiện gần như đột ngột, rồi liên tục xuyên suốt tác phẩm trong nhiều biến hóa về cách phát âm và kết cấu. Nhịp điệu của nó gợi nhớ đến “mô-típ Định mệnh” nổi tiếng trong Giao hưởng số 5 của Beethoven. Với sức căng mạnh mẽ và nhịp điệu sắc như dao, âm nhạc dường như áp đặt một kỉ luật nghiêm khắc lên cả người chơi lẫn người nghe. Tính chất dữ dội và sức sống nhịp điệu phi thường cũng gợi lên ấn tượng của Liszt về nghệ thuật biểu diễn của Paganini.
Paysage (Phong cảnh) là một minh chứng tinh tế cho nghệ thuật “vẽ bằng âm thanh” của Liszt. Những đường giai điệu nhẹ nhàng cất lên trên nền hòa âm bồng bềnh, gợi nên khung cảnh thanh bình của miền quê. Sự yên tĩnh mang màu sắc mục đồng hòa quyện với vẻ đẹp tinh tế của âm sắc piano.
Mazeppa lấy cảm hứng từ truyền thuyết về Ivan Mazepa - một quý tộc Ukraina, người theo bài thơ của Victor Hugo, đã bị trói vào một con ngựa hoang và phóng đi trong hoang dã như một hình phạt. Liszt biến câu chuyện này thành một thiên anh hùng ca bằng âm nhạc, tái hiện cuộc phiêu lưu dữ dội và kết thúc bằng chiến thắng huy hoàng của nhân vật.
Tác phẩm này là một kiệt tác thể hiện sự kết hợp giữa kĩ thuật siêu việt và trí tưởng tượng thi ca của Liszt. Những nét nhạc nhẹ và bay bổng gợi lên hình ảnh “đom đóm ma” hay những ánh lửa ma trơi - những ánh sáng bí ẩn xuất hiện trên các đầm lầy vào ban đêm. Âm nhạc mang tính chất huyền ảo, khó nắm bắt và liên tục biến đổi.
Vision mở ra như một hành trình từ bóng tối đến ánh sáng, thể hiện rõ nét tính chất tâm linh và khải tượng trong âm nhạc Liszt. Từ hòa âm nặng nề ở giọng Sol thứ, tác phẩm dần mở rộng qua nhiều miền hòa âm khác nhau - từ bí ẩn, đấu tranh cho đến chiến thắng - để cuối cùng tỏa sáng trong giọng Sol trưởng rực rỡ.
Eroica là một tác phẩm mang tính thử thách lớn về mặt âm thanh, thể hiện qua phong cách “giao hưởng” trên đàn piano. Tác phẩm này kết hợp yêu cầu kĩ thuật cao với tinh thần anh hùng mãnh liệt. Viết ở giọng Mi giáng trưởng - một tông thường gắn liền với sự vĩ đại và anh hùng trong các tác phẩm của Beethoven - bài étude toát lên sức mạnh, lòng can đảm và niềm khải hoàn.
Wilde Jagd (Cuộc săn hoang dã) là một trong những cao trào kịch tính nhất của toàn bộ chu trình. Âm nhạc mô tả một cuộc rượt đuổi siêu nhiên đầy cuồng loạn. Những chủ đề mạnh mẽ và nhịp điệu dữ dội liên tục tiến về phía trước, xen kẽ các khoảnh khắc trữ tình ngắn ngủi trước khi bùng nổ trong cao trào mãnh liệt.
Ricordanza (Kí ức) là tác phẩm trữ tình và nội tâm nhất của chu trình. Âm nhạc gợi lên một bầu không khí hoài niệm dịu dàng và đầy cảm xúc. Nhà soạn nhạc Ferruccio Busoni từng ví nó như “một bó thư tình đã phai màu”. Nhan đề tiếng Italy cũng phản ánh ảnh hưởng của phong cách bel canto, được thể hiện qua những đường giai điệu duyên dáng và tinh tế.
Thường được gọi là Appassionata (Say đắm), étude này diễn tả sự giằng xé cảm xúc và khát vọng mãnh liệt của tinh thần lãng mạn. Những hợp âm mở đầu như một tiếng thở dài sâu sắc, từ đó vươn lên một giai điệu đầy khát vọng. Dù chất chứa bi kịch, âm nhạc cuối cùng vẫn vượt lên trên nỗi đau. Liszt từng viết rằng: “Số phận của người nghệ sĩ thật buồn nhưng cũng thật vĩ đại.”
Harmonies du soir (Hòa thanh ban đêm) nổi tiếng với bảng màu hòa âm phong phú và không khí thi vị. Liszt đã tạo ra những âm thanh gần như mang tính giao hưởng trên đàn piano, gợi lên vẻ đẹp yên tĩnh và trầm lắng của buổi hoàng hôn.
Étude cuối cùng đã phác họa một bức tranh về cơn bão tuyết không ngừng cuộn xoáy. Mở đầu trong không gian tĩnh lặng, âm nhạc dần phát triển thành một cơn lốc âm thanh dữ dội. Liszt dường như muốn nhắc nhở rằng trước sức mạnh vĩ đại của thiên nhiên, con người chỉ là một phần nhỏ bé - một kết thúc đầy ấn tượng cho toàn bộ chu trình.
 |
| Nghệ sĩ Lưu Hồng Quang biểu diễn. Ảnh: Mai Khanh |
