Cô tôi nhỏ bé, gầy gò, đầu đội nón lá, mặc áo tay dài, cổ cài khuy kín. Tôi cứ đứng nhìn mãi cho đến khi bóng cô mờ dần và khuất hẳn sau rặng núi xa xa phía chân trời.
Ngày vào lớp một, bọn trẻ con chúng tôi được người lớn dẫn đến cái kho bỏ trống của cơ quan nơi bố mẹ làm việc. Ngoài cặp sách, mỗi bạn đi học cầm theo một cái ghế con, loại ghế thấp hay ngồi để rửa chén, lặt rau. Tôi nhớ rất rõ niềm hân hoan của tôi cũng như chúng bạn trong buổi đầu đến lớp. Dù ở cạnh nhà nhau nhưng khi vào lớp, chúng tôi không hề nói chuyện riêng, không đùa giỡn, chỉ nhìn nhau khẽ mỉm môi cười. Người thu hút mọi sự chú ý của đám trẻ lau nhau, lít nhít lúc này là cô giáo. Những đôi mắt trong veo, tròn vo đang đổ dồn về phía cô. Chúng tôi chẳng còn để ý gì đến cái lớp học đặc biệt ấy mà háo hức, chăm chú nghe cô giáo chỉ dẫn. Cô ngồi một phía, chúng tôi kê ghế ngồi tạo thành một vòng tròn trước mặt cô. Không khí lớp học trang nghiêm mà thật gần gũi.
![]() |
| Cô giáo trẻ lên vùng cao dạy học. Hình ảnh minh họa. Nguồn: Pinterest |
Tôi không thể nhớ hết buổi học ngày hôm đó cô đã dạy những gì, chỉ nhớ rằng, khi vừa về đến nhà, tôi đã nhanh nhảu lấy ngay cuốn sách giáo khoa và chạy đi tìm bố: “Bố, bố ơi, con đọc cho bố nghe nhé, ò ó o o, con đọc chữ o nè bố”. Bố xoa đầu tôi rồi đọc: “O tròn như quả trứng gà, ô thì đội nón, ơ thì có râu, vài hôm nữa cô giáo sẽ dạy con như thế nữa cho xem”. Ngay sau đó tôi lôi chiếc ghế nhỏ ra giữa sân, tìm một que củi, vẽ nguệch ngoạc dưới nền đất nhiều chữ o tròn méo khác nhau. Niềm hân hoan về buổi học đầu tiên trong lòng đứa trẻ sáu tuổi khi ấy vẫn vẹn nguyên trong tôi cho đến tận bây giờ.
Ngày Nhà giáo Việt Nam năm ấy không có văn nghệ, không có cờ hoa hay băng rôn chào mừng. Mấy đứa bạn gần nhà phụ tôi đẩy cái xe cút kít chất một bao khoai mì to do bố dậy sớm ra vườn nhổ. Cả đám vui như đi trẩy hội, líu lo, đùa vui suốt chặng đường đến lớp. Khi đến cửa lớp, cả đám nhao nhao tranh nhau nói như thể sợ cô không nghe rõ: “Cô ơi, quà của bố bạn H tặng cô nhân ngày nhà giáo”, “Bố bạn H bảo biếu cô đấy cô”. Chiều hôm ấy, cô không về mà ghé vào nhà để cảm ơn bố mẹ tôi. Trong lúc nói, mắt cô rơm rớm nước. Thời ấy, chẳng mấy nhà có cơm trắng ăn, chủ yếu đều ăn cơm độn khoai mì, khoai lang hay bo bo. Bố tôi bảo, khu vực nhà cô giáo nghèo lắm, bố đi vào vùng ấy buôn bán nhiều rồi nên bố biết, nghèo đến mức có nhà không có cả khoai mì mà ăn đâu.
Nhà của cô ở sâu trong những ngọn núi trước nhà tôi. Đường núi đất đá lởm chởm, quanh co. Hai bên đường là hàng cây phi lao trơ trọi lá. Bóng cô liêu xiêu đạp ngược gió để về nhà. Thỉnh thoảng, cơn gió hất tung chiếc nón lá của cô ra sau lưng. Dây quai níu nón lại. Tôi vẫn thấy gió phần phật thổi chiếc nón rung rung. Cô tôi gồng mình nặng nhọc từng vòng xe. Mặt trời đỏ ngầu, to đùng đang xuống trên đỉnh núi rồi từ từ khuất dần sau những rặng núi xa xa phía chân trời. Tôi cứ đứng nhìn mãi cho đến khi bóng cô chỉ còn là một chấm đen nhỏ xíu dưới chân đồi đỏ sẫm đang chuyển sang màu đen khi mặt trời dần khuất dạng. Gian bếp nhà cô tối ấy hẳn là ấm nồng mùi khoai mì luộc, rực sáng ánh mắt của các em con nhà cô và ấm lòng tụi nhỏ khi đêm về.
Mãi sau này, khi lớn lên rồi bố tôi mới kể lại rằng, hồi đó bố đi vào khu vực nhà cô giáo để mua bán, vô tình bố biết nhà cô. Bố kể, nhìn cảnh mấy người con của cô lem luốc, đứa con trai tầm ba tuổi vẫn còn cởi truồng. Bố đoán thằng bé tè ướt quần, không còn quần khô để thay nên mới cởi truồng như thế. Đứa lớn bế em vẹo hẳn lưng sang một bên. Ba đứa đứng ở cổng mừng mẹ đi dạy về. Nhìn qua hàng rào, bố tôi còn thấy ngôi nhà mái lá, vách đất cũ nát của cô. Là một người cha cũng có con nhỏ, có lẽ bố cảm thương cho hoàn cảnh thiếu thốn của nhà cô. Hơn nữa, cô lại là cô giáo dạy con mình nên không chỉ một lần mà cứ khi nào nhà thu hoạch khoai, sắn hay mía, chuối, bố đều bảo tôi đem đến lớp biếu cô. Tôi còn nhớ rất rõ, những năm tháng đó thiếu thốn tứ bề, hầu như nhà ai cũng phải vật lộn với miếng cơm manh áo hàng ngày. Khi ấy, củ khoai, củ sắn quý lắm.
Khi cái nghèo, cái đói bủa vây, con người ta khó mà giữ được sự điềm tĩnh trong cuộc sống. Nhưng tôi vẫn nhớ rõ, cô tôi khi ấy vô cùng điềm đạm, nhỏ nhẹ và gần gũi thân thương. Cô chưa khi nào la mắng hay to tiếng với bất kỳ học sinh nào trong lớp. Lớp một là lớp gây nhiều vất vả cho giáo viên do chưa quen nề nếp học hành, mọi thứ đều phải rèn dạy từ đầu. Tôi không thể quên hình ảnh cô giáo với thân hình nhỏ bé, lam lũ lại vô cùng kiên nhẫn, nhỏ nhẹ cầm tay học sinh nắn nót từng nét chữ. Cô ôn đi ôn lại từng chữ O chữ Ô đến mức nhàm chán cho các bạn còn chưa kịp nhớ mặt con chữ. Tôi cũng nhớ rất rõ khi ấy tôi đã bực mình khó chịu khi cô dạy mãi mà đứa bạn ngồi cạnh bên vẫn không nhớ được bảng chữ cái. Ấy vậy mà cô tôi không hề nhăn mặt, nhíu mày hay gằn giọng với bạn. Cô vẫn giữ nguyên nét hiền từ trên khuôn mặt và giọng nói ngọt nhẹ. Ngày ấy, tôi cứ tròn mắt ngắm cô mãi không thôi. Người đâu mà dịu dàng quá đỗi.
Giờ đây, tôi cũng là một cô giáo, có những món quà của phụ huynh khiến tôi ấm lòng. Một phụ huynh nam đã tặng tôi hộp rau câu do anh ấy tự làm. Bà ngoại của một bé học trò tặng tôi nồi cà ri chay do cô tự nấu. Mẹ một bé khác về quê đem lên tặng tôi kí khô nhà tự làm. Hay tôi từng được tặng cả bịch chôm chôm do phụ huynh hái từ Long Khánh chuyển vào. Nhận những món quà thắm đượm ân tình này ở thời buổi đầy đủ vật chất, thời mà nghề giáo đang dần bị mai một vị trí “trọng thầy” khiến tôi hiểu rõ hơn cảm giác của cô giáo tôi khi xưa. Cảm giác người giáo viên được tôn trọng, được yêu quý. Thật đáng trân trọng biết bao tình người dành cho nhau, cho nghề giáo của chúng tôi.