Một góc nhà máy Lọc hóa dầu Bình Sơn. Ảnh: BRS

Trung Đông và sự ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ

Những ngày qua, thị trường dầu mỏ đang trải qua một cơn “rung lắc” mà “tâm chấn” phát ra từ Trung Đông. Theo số liệu từ U.S. Energy Information Administration (EIA - Cơ quan Thông tin Năng lượng Mĩ) và OPEC Annual Statistical Bulletin (Bản tin Thống kê Thường niên OPEC), Trung Đông là khu vực sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới. Các nước Trung Đông hiện chiếm 30 đến 35% tổng sản lượng dầu toàn cầu và nắm giữ gần 50% trữ lượng dầu đã được chứng minh của thế giới. Bởi vậy, bất cứ một sự bất ổn về địa chính trị nào ở khu vực này, ít nhiều cũng dẫn đến sự “rung lắc” về an ninh năng lượng các quốc gia. Và tất nhiên, sự ảnh hưởng từ cuộc chiến giữa Mĩ, Israel và Iran cũng không phải là trường hợp ngoại lệ. Kịch bản “An ninh năng lượng quốc gia” vì vậy, luôn giữ một vị trí cực kì quan trọng.

Năng lượng nói chung, xăng dầu nói riêng không chỉ đơn thuần là một dạng năng lượng, một loại nhiên liệu, nó là “mạch máu” của nền kinh tế. Bởi vậy, các quốc gia trên thế giới đều đặc biệt quan tâm đến vấn đề này. Ngay từ tiếng nổ đầu tiên bởi tên lửa và bom của Mĩ và Israel vang lên trên đất Iran, an ninh năng lượng của các quốc gia đã bị “rung lắc”. Đặc biệt, khi Iran tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 13 triệu thùng dầu/ngày, tương đương 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu - động thái này khiến hàng trăm tàu chở dầu phải neo đậu hoặc chuyển hướng vòng qua mũi Hảo Vọng, làm gia tăng đáng kể chi phí và thời gian vận chuyển. Theo đó, biên độ “rung lắc” về thị trường dầu mỏ tiếp tục lớn hơn.

Trước những rủi ro nguồn cung, nhiều quốc gia đã nhanh chóng áp dụng các biện pháp bảo vệ an ninh năng lượng trong nước. Cụ thể như Thái Lan, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu hạn chế hoặc tạm dừng xuất khẩu xăng, dầu; đồng thời, ngừng kí kết các hợp đồng mới và đàm phán hủy bỏ một số lô hàng đã thỏa thuận trước đó. Tại Nhật Bản, Indonesia và Ấn Độ, nhiều nhà máy lọc dầu cũng bắt đầu giảm công suất nhằm ưu tiên bảo đảm nguồn cung cho thị trường nội địa. Những động thái này cho thấy, thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhạy cảm, khi các quốc gia đồng loạt siết chặt nguồn cung để phòng ngừa rủi ro. Điều này cũng đồng nghĩa với một thực tế, trong mỗi cuộc khủng hoảng địa chính trị, thách thức không chỉ là giá dầu hay cước vận tải tăng cao, mà là năng lực thích ứng chiến lược trong một trật tự kinh tế toàn cầu ngày một bất định, khó lường.

Việt Nam chủ động củng cố an ninh năng lượng quốc gia

Là một quốc gia đang phát triển, nguồn xăng dầu sản xuất trong nước của chúng ta còn khá khiêm tốn. Theo Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), sản lượng khai thác dầu thô hiện đạt khoảng 180.000 thùng/ngày. Trong đó, khoảng 150.000 thùng/ngày đang được cung cấp cho Nhà máy lọc dầu Dung Quất. Trong khi đó, nguồn cung đầu vào của nhà máy lọc dầu Nghi Sơn cũng đến từ nhập khẩu, chủ yếu là từ Kuwait. Trong điều kiện bình thường, đầu vào dầu thô ổn định, cả hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất cũng chỉ có thể đảm bảo được 30% nhu cầu trong nước, còn lại là từ nguồn nhập khẩu.

Như vậy, thực tế đang cho thấy, khi nguồn xăng dầu của Việt Nam chủ yếu dựa vào nguồn nhập khẩu, mọi sự biến động về thị trường xăng dầu thế giới đều tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế đất nước. Chủ động “Bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia” vì thế, trở thành một kịch bản đặc biệt quan trọng. Trước sự biến động về địa chính trị ở Trung Đông, Chính phủ đã chủ động triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột tại Trung Đông. Bộ Công thương cũng thành lập tổ công tác chuyên trách để theo dõi sát tình hình và kịp thời tham mưu các giải pháp điều hành. Nhờ đó, một loạt giải pháp đã được “kích hoạt” nhằm hướng tới việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và nhu cầu tiêu dùng của người dân, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh năng lượng quốc gia. Theo ông Nguyễn Sinh Nhật Tân - Thứ trưởng Bộ Công thương, các giải pháp của Việt Nam tập trung vào ba trụ cột:

- Một là, đảm bảo an ninh năng lượng và nguồn cung xăng dầu.

- Hai là, giám sát thị trường và điều tiết cung cầu hàng hóa thiết yếu.

- Ba là, chú trọng cảnh báo sớm và phản ứng linh hoạt trong chuỗi cung ứng xăng dầu.

Theo đánh giá của Bộ Công thương kể từ ngày 28/2/2026, dù xung đột quân sự giữa Mĩ, Israel và Iran đã làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu mỏ từ khu vực Trung Đông, nhưng nguồn cung xăng dầu trong nước hiện nay cơ bản vẫn được bảo đảm nhờ duy trì tốt sản lượng của hai nhà máy lọc dầu trong nước và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu với hàng loạt cơ chế, chính sách phù hợp. Kết quả đó bắt nguồn từ phản ứng nhanh nhạy của Chính phủ, sự vào cuộc quyết liệt, có trách nhiệm của các cơ quan chức năng. Nó thể hiện rõ tính ưu việt của nền kinh tế thị trường có sự quản lí của Nhà nước. Thực tế đã ghi nhận một số thương nhân kinh doanh xăng dầu bán hàng cầm chừng, găm hàng chờ tăng giá, gây tâm lí lo ngại trong dư luận và tiềm ẩn nguy cơ bất ổn thị trường, nhưng nhờ người dân kịp thời phản ánh, nhờ sự vào cuộc nhanh chóng của các cơ quan chức năng, hiện tượng trên đã kịp thời được ngăn chặn.

Chúng ta đều biết, trong bối cảnh biến động địa chính trị quốc tế, việc nhập khẩu dầu thô, xăng dầu thành phẩm có thể gặp nhiều khó khăn do giá tăng cao, chi phí vận chuyển và bảo hiểm gia tăng, một số quốc gia xuất khẩu có xu hướng hạn chế cung ứng thì lo lắng của người dân là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, lo lắng không có nghĩa là hoang mang, là bất lực. Lo lắng để suy tư, tìm ra giải pháp ứng xử phù hợp và hiệu quả. Bên cạnh đó, cần định hướng dư luận của các cơ quan truyền thông và các cơ quan hữu quan để tâm lí người dân không hoang mang, dao động trước những biến động.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới tiềm ẩn nhiều biến động khó lường, việc giữ ổn định thị trường xăng dầu trong nước không chỉ phụ thuộc vào các biện pháp điều hành của cơ quan quản lí Nhà nước mà còn cần sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và người dân - đối tượng trực tiếp tiêu thụ năng lượng. Mỗi sự hợp lí, hiệu quả về logistics trong chuỗi cung ứng, mỗi lít xăng được sử dụng tiết kiệm, mỗi lần bước lên xe công cộng, mỗi lần ngắt cầu giao điện, mỗi lần bộ hành hợp lí… không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là trách nhiệm xã hội, là tinh thần đồng hành, là sự đóng góp thiết thực cho việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Nhìn sang một số nước trên thế giới như Bangladesh, một đất nước nhập khẩu 95% xăng dầu, mới qua những ngày “rung lắc” đầu tiên, đã phải đóng cửa các trường đại học để giảm tiêu thụ năng lượng từ các giảng đường, kí túc xá. Hay như Philippines, một đất nước nhập khẩu 100% xăng dầu, đã phải quyết định một tuần chỉ làm việc 4 ngày để giảm từ 10 đến 20% lượng tiêu thụ năng lượng, phòng chống lạm phát lên cao.

Tại Việt Nam, bằng hàng loạt giải pháp cụ thể của Chính phủ, bằng sự vào cuộc có trách nhiệm của các bộ, ban, ngành cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, thị trường năng lượng nói chung, xăng dầu nói riêng dù giá có tăng nhưng cơ bản vẫn chưa có biến động lớn, không xảy ra tình trạng đứt gãy chuỗi cung cầu. Qua đó mới thấy rõ hơn sự linh hoạt trong nỗ lực bảo đảm an ninh năng lượng của Việt Nam. Đây mới chính là nguồn “năng lượng” tích cực, tạo ra kì vọng và niềm tin của người dân.

Tin rằng, ngay trong những thời điểm thị trường biến động mạnh, việc triển khai đồng bộ các giải pháp phù hợp từ Trung ương đến địa phương, từ các bộ chủ quản đến các cơ quan hữu quan nhằm duy trì nguồn cung thông suốt, cùng với tinh thần đồng hành, chia sẻ khó khăn với đất nước của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, an ninh năng lượng quốc gia sẽ vẫn được giữ vững. Một khi Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng chia sẻ trách nhiệm, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thị trường xăng dầu trong nước sẽ tiếp tục giữ được sự ổn định, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, vững vàng vượt qua những thách thức, khó khăn từ cuộc khủng khoảng năng lượng này.