Theo phương án mới được điều chỉnh, năm 2027 mỗi cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, nhưng mỗi ngành đào tạo, chương trình đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 3 phương thức. Từ năm 2028, con số này giảm xuống còn 1 phương thức, không bao gồm xét tuyển thẳng và xét tuyển đối tượng cử tuyển.

Như vậy, thay vì thay đổi đột ngột, Bộ GD&ĐT dự kiến thực hiện việc thu gọn phương thức xét tuyển theo từng bước, hướng tới một cách tuyển sinh rõ ràng hơn ở từng ngành đào tạo. Với mỗi ngành, nhà trường có thể lựa chọn một phương thức phù hợp như xét điểm thi tốt nghiệp THPT, kết quả thi đánh giá năng lực hoặc học bạ, nhưng về lâu dài sẽ không sử dụng đồng thời nhiều phương thức cho cùng một ngành.

Một yêu cầu đáng chú ý trong dự thảo là mỗi phương thức tuyển sinh phải bảo đảm cơ hội cho tất cả thí sinh tham gia xét tuyển, đồng thời công khai rõ tiêu chí đánh giá, cách thức tính điểm và bảo đảm chỉ có một thang điểm xét tuyển. Đây là điểm được đặt ra trong bối cảnh các phương thức xét tuyển khác nhau có thể tạo ra những thang đo không hoàn toàn tương đương.

Dự kiến, từ năm 2027, thí sinh sẽ bắt đầu làm quen với việc mỗi ngành có ít phương thức xét tuyển hơn; đến năm 2028, nguyên tắc một ngành - một phương thức sẽ được áp dụng. Ảnh CTTĐT

Theo phân tích được đại diện Bộ GD&ĐT đưa ra, trong giai đoạn 2022-2026, chỉ 36,4% tổng số lượt chương trình đào tạo có đủ căn cứ để đối chiếu kết quả giữa các phương thức. Tại hơn 2.000 chương trình đào tạo, mức chênh lệch giữa các phương thức từ 3 điểm trở lên. Bộ cho rằng khi các thang đo chưa thực sự tương đương, việc một ngành được chia thành nhiều “cửa” xét tuyển có thể dẫn tới tình trạng thí sinh có năng lực tương đương nhưng được đánh giá khác nhau.

Cùng với việc thu hẹp phương thức, dự thảo cũng sắp xếp lại hệ thống phương thức xét tuyển, từ 19 phương thức theo quy định trước đây xuống còn 11 phương thức. Các cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức trong tuyển sinh, nhưng phải lựa chọn và công bố rõ phương thức áp dụng đối với từng ngành, chương trình.

Đối với nguồn xét tuyển vào chương trình đào tạo trình độ đại học, dự thảo quy định thí sinh có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển của phương thức đạt tối thiểu 15 điểm trên thang điểm 30. Trường hợp không có điểm ba môn theo tổ hợp của phương thức xét tuyển, thí sinh có thể sử dụng tổng điểm Toán, Ngữ văn và một môn khác do hiệu trưởng cơ sở đào tạo quyết định, được công bố trong thông báo tuyển sinh, với mức tối thiểu 15 điểm.

Dự thảo cũng duy trì các nguồn xét tuyển khác, trong đó có thí sinh được đặc cách tốt nghiệp THPT; người có bằng trung cấp và ít nhất 36 tháng kinh nghiệm công tác đúng chuyên môn; người có bằng cao đẳng nhưng không có bằng THPT và có ít nhất 24 tháng kinh nghiệm đúng chuyên môn; người dự tuyển có kết quả thi tốt nghiệp trung học nghề đạt mức điểm do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT công bố hằng năm.

Việc thay đổi phương thức xét tuyển vì thế không đơn thuần là giảm số lượng “cửa vào đại học”. Đằng sau đề xuất này là yêu cầu làm cho các phương thức tuyển sinh minh bạch hơn, giảm sự khác biệt trong cách đánh giá và để thí sinh có thể biết rõ mình đang được xét tuyển theo tiêu chí nào.

Nếu được ban hành theo lộ trình dự kiến, từ năm 2027, thí sinh sẽ bắt đầu làm quen với việc mỗi ngành có ít phương thức xét tuyển hơn; đến năm 2028, nguyên tắc một ngành - một phương thức sẽ được áp dụng. Khi đó, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc còn bao nhiêu phương thức, mà là phương thức được lựa chọn có thực sự đo được năng lực phù hợp với yêu cầu của ngành đào tạo hay không. Đây cũng sẽ là bài toán đặt ra với các trường đại học trong quá trình xây dựng phương án tuyển sinh những năm tới.