Chưa kể mùi thuốc ám trong phòng họp, hình ảnh thiếu chuyên nghiệp trước đối tác, số ngày nghỉ ốm vì viêm họng, ho khan, bệnh hô hấp tăng cao. Thế nhưng, ít nhà quản lý nhận ra rằng “cắt khói thuốc” còn hiệu quả hơn cả “tăng ca” trong việc tăng năng suất. Và đó là lý do mô hình “cơ quan không khói thuốc, thi đua sạch phổi” đang trở thành xu hướng ở nhiều nơi trên thế giới, và đã đến lúc các doanh nghiệp Việt Nam nghiêm túc nhìn lại.

Một doanh nghiệp hiện đại không chỉ được đánh giá bằng dây chuyền máy móc hay lương thưởng, mà còn bằng cách họ xây dựng một môi trường làm việc văn minh và lành mạnh.

Trong khi nhiều doanh nghiệp đang miệt mài tìm cách tăng năng suất bằng công nghệ, đào tạo hay thưởng phạt, thì có một yếu tố tưởng như nhỏ nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả lao động mỗi ngày: thói quen hút thuốc của nhân viên. Việc một người công nhân, nhân viên văn phòng hoặc cán bộ nghỉ giữa giờ để rút ra hành lang châm một điếu thuốc tưởng như chỉ mất vài phút, nhưng nếu cộng lại theo ngày, theo tháng, theo năm, thì con số ấy không hề nhỏ. Một người hút thuốc trung bình nghỉ khoảng 5 đến 7 lần mỗi ngày để hút, mỗi lần từ 3 đến 5 phút. Tính ra, mỗi người có thể mất hơn 30 phút giờ làm việc mỗi ngày chỉ để hút thuốc. Nếu nhân với số lượng nhân viên trong một xưởng, một phòng ban hay một cơ quan, thì số giờ lao động bị “bốc hơi” không hề ít.

Nghiên cứu của nhiều tổ chức lao động tại châu Âu cho thấy, các doanh nghiệp áp dụng chính sách không khói thuốc có mức tăng năng suất trung bình 15–20%, không phải vì người lao động làm nhanh hơn, mà vì họ không mất thời gian cho những quãng nghỉ vụn vặt mà chính họ cũng không nhận ra. Ở Việt Nam, tình trạng này dễ thấy ở các đơn vị sản xuất, các cơ quan công sở hoặc thậm chí cả trường học: có những nơi giờ giải lao chính thức 15 phút, nhưng giờ hút thuốc “phi chính thức” kéo dài gấp đôi.

Không chỉ mất thời gian, hút thuốc còn kéo theo chi phí y tế tiềm ẩn. Nhân viên hút thuốc thường có nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến hô hấp, tim mạch cao hơn, dẫn đến tăng số ngày nghỉ ốm, giảm hiệu suất làm việc và tăng gánh nặng bảo hiểm y tế cho doanh nghiệp. Chưa kể đến hình ảnh của doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng. Một khách hàng bước vào một phòng giao dịch đầy mùi khói, hay một nhà đầu tư đến tham quan nhà máy nhưng thấy công nhân tụ tập hút thuốc ngay trước cổng xưởng, đó chắc chắn không phải là hình ảnh của một đơn vị chuyên nghiệp.

Bởi vậy, xây dựng “doanh nghiệp không khói thuốc” không chỉ là một khẩu hiệu mang tính hình thức cho đẹp lòng cơ quan quản lý, mà thực chất là một lựa chọn kinh tế thông minh. Một số đơn vị tiên tiến đã thử nghiệm mô hình “thi đua sạch phổi”, trong đó mỗi phòng ban, mỗi tổ sản xuất cùng cam kết không hút thuốc trong giờ làm việc, hoặc tiến tới bỏ thuốc hoàn toàn. Ai thực hiện tốt được cộng điểm thi đua, ai tái phạm sẽ bị trừ điểm rõ ràng. Điều quan trọng không phải là cấm đoán cứng nhắc, mà là tạo ra một môi trường nơi người hút thuốc không còn thấy chuyện rút điếu thuốc ra giữa giờ là “bình thường”.

Một doanh nghiệp hiện đại không chỉ được đánh giá bằng dây chuyền máy móc hay lương thưởng, mà còn bằng cách họ xây dựng một môi trường làm việc văn minh và lành mạnh. Bỏ khói thuốc ra khỏi nơi làm việc là bước đơn giản nhất để chứng minh điều đó. Và nếu một chính sách vừa giúp người lao động khỏe hơn, vừa giúp ông chủ đỡ mất tiền giờ công, thì không có lý do gì để chần chừ. Một tấm bảng “Khu vực không khói thuốc” treo trên tường thì dễ, nhưng một “doanh nghiệp sạch phổi” mới là thứ tạo ra lợi nhuận thực sự.