Anh quan niệm rằng kiến trúc không nên là hệ thống khép kín, mà là một cấu trúc mở - cho phép sự thay đổi, đối thoại và hình thành mối quan hệ bền vững giữa cá nhân, cộng đồng và môi trường. Nguyễn Hồng Quang cũng chính là Kiến trúc sư trưởng các mùa Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội.
|
- Thưa KTS Nguyễn Hồng Quang, là Kiến trúc sư trưởng Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội, anh có thể chia sẻ ý tưởng chương trình đang chuẩn bị cho năm 2026?
Đồng hành cùng lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội cũng giống như lời cam kết của chúng tôi trong những công việc liên quan đến cộng đồng, đô thị. Năm nay, có một điều may mắn là chúng tôi đã quyết định sẽ tổ chức 2 năm/ lần. Như vậy, mọi người sẽ có thêm thời gian khoảng 1 năm để tìm kiếm ý tưởng. Tôi có thể bật mí một chút là chúng tôi đang quan tâm đến chợ Đồng Xuân - ngôi chợ có tính truyền thống cao. Tại thời điểm bây giờ thì nơi này vẫn gắn với đời sống sinh hoạt, mua bán của bà con rất tốt. Tuy nhiên, cơ sở vật chất đã thuộc về quá khứ xa xưa. Chúng tôi nghĩ rằng mình có thể tạo cho chợ Đồng Xuân một đời sống, một sự kết nối mới với đô thị và với các thế hệ hiện nay nhiều hơn, cụ thể là thế hệ trẻ. Hiện nay, các bạn ấy đang có thói quen mua bán khác xa so với truyền thống khi ngồi ở nhà có thể mua được mọi thứ. Nhưng thực ra việc chúng ta đến với một ngôi chợ, tiếp cận, kết nối với mọi người, ngắm những món hàng được bày trên sạp… thì với tôi đó là nét văn hóa mà chúng ta không nên mai một đi, nhưng phải kết nối với đời sống hiện đại và mang lại những không gian sáng tạo trong lõi di sản. Chúng tôi hi vọng có thể chia sẻ với mọi người câu chuyện này trong thời gian tới.
- Nhìn lại những ý tưởng của anh qua các mùa lễ hội thiết kế sáng tạo trước: luôn tìm ra những cách kết nối những giá trị truyền thống với cuộc sống đương đại. Yếu tố “Bản địa” luôn được các kiến trúc sư lưu tâm trong quá trình sáng tạo. Phải chăng đó là quan điểm xuyên suốt của anh với những thực hành kiến trúc liên quan đến cộng đồng?
Chúng tôi học hỏi từ kiến trúc thế giới. Chúng tôi quan sát kiến trúc Việt Nam, quan sát đô thị đang phát triển. Và chúng tôi trưởng thành mỗi ngày! Đến thời điểm bây giờ chúng tôi đã trả lời được kiến trúc đô thị cụ thể ở Hà Nội hay ở Việt Nam như thế nào? Điều đó có nghĩa kiến trúc ấy đang thích ứng với môi trường và bản sắc ở đây một cách rõ ràng. Chúng ta sinh sống và làm việc tại đây, trưởng thành hơn mỗi ngày, với nhiều thế hệ trong gia đình. Nếu họ thích ứng được với ngôi nhà ấy thì đó là một ngôi nhà có bản sắc. Nhưng chúng ta phải hiểu bản sắc ấy đang dịch chuyển chứ không phải là bản sắc cố định. Tôi không cổ súy việc mọi người bê nguyên một dự án truyền thống đặt tại đô thị. Bản sắc luôn dịch chuyển, giống như “vật thể có chân”, hình thái thay đổi theo thời gian. Điều quan trọng, ngày hôm nay chúng ta làm ra điều gì đó để trở thành bản sắc cho tương lai. Và như vậy tôi cũng không cổ súy việc bê một kiến trúc lai tạp từ đâu về. Chúng ta phải chuyển hóa, vẫn có thể học hỏi, học tập, chuyển biến để trở thành kiến trúc của mình. Khi nó là của mình thì sẽ là bản sắc trong tương lai.
- Vừa qua, kỉ niệm 10 năm thành lập văn phòng kiến trúc Toob Studio, cuốn sách “Reply - những thanh âm bình dị” đã được xuất bản. Tôi nhớ trong đó anh chỉ giới thiệu 5 công trình nhà ở. Liệu con số này có quá ít so với chặng đường 10 năm của anh và các cộng sự?
Thời gian 10 năm tuy chưa phải là nhiều với một văn phòng kiến trúc nhưng chúng tôi đã có quãng thời gian đủ để trải nghiệm tương đối nhiều dự án với nhiều thể loại khác nhau. Tuy nhiên trong lĩnh vực nhà ở, cụ thể là nhà ở trong đô thị thì có lẽ sự đúc kết bằng 5 công trình trong cuốn sách Reply - những thanh âm bình dị có được bằng những suy nghĩ, cách ứng xử của chúng tôi với một đô thị đang phát triển như Hà Nội hiện nay. Và chúng tôi tin rằng những suy nghĩ đã chia sẻ trong cuốn sách sẽ gây được những tác động tích cực đến các đồng nghiệp hoặc là với những người đang quan tâm về kiến trúc, cụ thể là kiến trúc nhà ở trong đô thị. Có thể số 5 hơi khiêm tốn nhưng điều đó cũng giống cách thức chúng tôi làm nghề, cách chúng tôi suy nghĩ, tìm kiếm cho mình những câu trả lời, định hình về không gian, ánh sáng, cấu trúc, cách con người sử dụng không gian như thế nào… để tìm kiếm một điều gì đó của riêng mình. Và thời điểm này chúng tôi đang bồi đắp để những suy nghĩ ấy lớn thêm mỗi ngày, không chỉ gửi gắm trong các dự án nhà ở mà còn với nhiều dự án ở các thể loại khác nhau.
- Từ những công trình nhà ở đến các ý tưởng thiết kế vì cộng đồng, dường như anh luôn nhất quán quan điểm tìm đến những không gian mới mẻ, được định nghĩa là “sự xa xỉ” nhưng thực tế lại là không gian dần định hình cho người sử dụng?
Về mặt quan điểm, chúng tôi luôn coi dự án trước là tiền đề của dự án này. Chúng tôi cố gắng không “đi ngang” mà mỗi dự án là một bước tiến, dù là nhỏ nhất. Thách thức là, khi chúng tôi bắt đầu có ý tưởng thì phải giữ cho ý tưởng ấy không bị mai một theo thời gian. Khi làm một dự án nhà ở, các thông tin đầu vào đôi khi sẽ gây nhiễu cho ý tưởng ban đầu, với ý kiến của các bên tham gia. Có trường hợp, ý tưởng ban đầu của bạn hay ho nhưng dần dần sẽ bị mai một. Văn phòng kiến trúc của chúng tôi cam kết được ý tưởng ấy ngay từ đầu và bồi đắp theo thời gian. Nhiều khách hàng hỏi tôi một dự án có thể làm trong hai tháng được không. Tôi nói rằng: được, nhưng thời gian ấy không đủ chín muồi để chúng tôi có thể bồi đắp cho ý tưởng ban đầu của mình tốt lên. Chúng tôi cần 6 tháng, 1 năm và có thể 2 năm cho điều đó, thành một thực thể, một cấu trúc hoàn chỉnh. Để làm được điều đó thì chúng tôi sẽ phải tranh đấu với nhau mỗi ngày. Thời gian không chỉ để vẽ mà còn để xóa, những ý tưởng mơ hồ, những góc này góc kia và chúng tôi thương thảo với anh em thợ. Chúng tôi cũng phải cập nhật, thích ứng với cấu trúc xây dựng của mình, đồng thời phải quan sát khi công trình được xây dựng mỗi ngày. Có những khoảnh khắc như vậy thì chúng tôi mới thấy rằng thời gian là thứ xa xỉ mà chúng tôi cần.
Trân trọng cảm ơn KTS Nguyễn Hồng Quang!
