Ngày 27/6/2025, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã ra phán quyết gây tranh cãi: cho phép phụ huynh ở hạt Montgomery (bang Maryland) được quyền cho con em mình rút khỏi các buổi đọc sách có nội dung liên quan đến LGBTQ+ tại trường tiểu học công lập. Với tỉ lệ biểu quyết 6–3, đa số thẩm phán cho rằng quyền tự do tôn giáo của phụ huynh đã bị xâm phạm khi bị buộc để con em tham gia các tiết học có nội dung trái với niềm tin của họ.

Một số sách có nhân vật LGBTQ+ được đưa vào một vụ kiện tại Tòa án Tối cao. Ảnh: AP

Phán quyết tưởng như nhằm bảo vệ một nhóm thiểu số phụ huynh tôn giáo, nhưng lại gợi lên một làn sóng lo ngại sâu sắc từ các tác giả, nhà hoạt động xã hội, giới học thuật và phụ huynh có con em thuộc các gia đình LGBTQ+. Sarah Brannen, tác giả cuốn Uncle Bobby’s Wedding (cuốn sách kể về một đám cưới đồng tính nam), lo ngại rằng trẻ em LGBTQ+ hoặc con em trong các gia đình đa dạng sẽ cảm thấy bị coi thường, khi chứng kiến bạn bè mình rời lớp chỉ vì một cuốn sách kể về gia đình mình. Sự vắng mặt đó không đơn thuần là hành động cá nhân, mà trở thành biểu tượng của sự loại trừ.

Theo nhà tâm lý học Rachel H. Farr (Đại học Kentucky), các nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ em được tiếp xúc với sự đa dạng từ sớm, đặc biệt qua sách vở, sẽ phát triển khả năng đồng cảm, tôn trọng khác biệt, và tư duy phản biện. Bà cảnh báo: “Không để trẻ tiếp xúc với sự đa dạng có thể khiến các em lớn lên với thiên kiến và niềm tin rằng chỉ có một cách đúng để sống và tồn tại.”

Jodie Patterson tại New York. Ảnh: Bryan Bedder/Getty Images for Human Rights Campaign.

Đáng lo hơn, theo nhà văn Jodie Patterson (tác giả Born Ready), phán quyết này đặt tiền lệ nguy hiểm: nếu phụ huynh được chọn rút con khỏi bất kỳ nội dung nào trái niềm tin cá nhân, liệu người Mỹ bản địa có thể yêu cầu con họ không học về Columbus? Liệu người da màu có thể chọn không học về “lịch sử Hoa Kỳ” vốn thường được kể từ góc nhìn của người da trắng?

Sự việc không đơn thuần là một tranh chấp về sách thiếu nhi. Đây là điểm giao cắt giữa giáo dục công, quyền tự do tôn giáo và quyền được hiện diện của các cộng đồng thiểu số trong không gian học đường – nơi vốn được xem là nền tảng của một xã hội dân chủ.

Tòa án đã chọn một hướng đi thiên lệch, theo như lời phản biện mạnh mẽ của Thẩm phán Sonia Sotomayor: “Phán quyết này đe dọa chính bản chất của giáo dục công lập. Nó làm lung lay nền tảng của trường học, nơi mà lẽ ra trẻ em được học về sự đa dạng của xã hội, chứ không phải theo niềm tin của một nhóm.”

Phán quyết này còn có thể đẩy nhanh “đại dịch kiểm duyệt sách” đang lan rộng tại Mỹ. Robin Stevenson, tác giả Pride Puppy, khẳng định: việc cho học sinh rút khỏi giờ đọc sách về LGBTQ+ là một hành vi phân biệt trá hình, khiến những gia đình như bà trở nên vô hình trong sách vở và trí tưởng tượng học đường.

Không ngẫu nhiên mà trong khi Tòa tối cao ra phán quyết gây tranh cãi, bang Delaware, nơi tác giả DeShanna Neal hoạt động, lại thông qua Freedom to Read Act để ngăn chặn các lệnh cấm sách. Đây không chỉ là cuộc chiến của sách, mà là cuộc chiến của dân chủ: ai có quyền kể chuyện? Ai bị buộc phải im lặng? Và liệu lớp học còn có thể là nơi hội tụ của các thế hệ công dân tương lai, những người biết nghĩ khác, sống khác và chung sống với khác biệt?

“Khi cho phép một nhóm phụ huynh rút khỏi một câu chuyện, liệu chúng ta có đang rút khỏi chính nền dân chủ?” Một câu hỏi không chỉ dành cho nước Mỹ.

Phan Trần Cát Tường (dịch và tổng hợp)