/ Queer

Buổi giới thiệu sách Queer Vietnam: A History of Gender Transgression, 1920-1945 của Richard Quang-Anh Tran diễn ra ngày 8.1 tại Viện Văn học, với phần thuyết trình của TS. Nguyễn Quốc Vinh, đã mở ra nhiều góc nhìn mới về lịch sử đa dạng giới ở Việt Nam thời thuộc địa. Dựa trên các tư liệu văn hóa - xã hội giai đoạn 1920-1945, công trình khẳng định sự vượt chuẩn giới (queer) là một thành tố bản địa, sống động và gắn bó với đời sống tinh thần Việt Nam, chứ không phải hiện tượng ngoại lai như quan niệm phổ biến hiện nay.

Từ đây, có thể đặt ra câu hỏi: “phim queer” ở Việt Nam đang được hình dung như thế nào? Dường như, phần lớn vẫn là phim có chủ đề LGBTQ+, nhưng chưa thực sự đạt đến độ chạm tới được các thực hành thẩm mỹ - chính trị theo dòng New Queer Cinema ở quốc tế. Một số trường hợp còn rơi vào hiện tượng queerbaiting - tức sử dụng yếu tố queer như một “mồi câu” để thu hút sự chú ý của khán giả, chứ không có dụng ý nhằm chất vấn lại khuôn mẫu dị tính chuẩn mực.

Đọc lại những văn bản đầu tay của Xuân Diệu (khi ông còn là một nhân vật trong nhóm Tự lực văn đoàn) như một cách lắng nghe lại những ham muốn, những sự tự cất tiếng của một chủ thể queer, thay cho cách tiếp cận thường thấy vốn chỉ vin vào hay thông qua những chuyện kể (hay những ‘gossip’ từ ‘kẻ khác’, dù không thể phủ nhận, những ‘gossip’ này đã đóng vai trò như một nguồn tri thức ngoài luồng để làm đối trọng với những diễn giải chính thống) về Xuân Diệu.