Sự ghi nhận này cho thấy TP.HCM cũng như Việt Nam đang ngày càng khẳng định được vị thế trên bản đồ của ngành công nghiệp văn hoá, sáng tạo trên thế giới. Từ đây cũng đặt câu hỏi chiến lược, từ các thành phố riêng lẻ trở thành quốc gia sáng tạo, nhất khi là khi nước ta đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hoá đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
Tại Kỳ họp lần thứ 43 Đại hội đồng Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên hợp quốc (UNESCO) diễn ra tại Samarkand (Uzbekistan), Việt Nam được các quốc gia thành viên tín nhiệm tái bầu làm Phó Chủ tịch Kỳ họp. Cùng với đó, cuối tháng 10/2025, TP.HCM chính thức gia nhập vào mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO. Tính đến nay, UNESCO đã lần lượt đưa lên “bản đồ” 408 thành phố từ hơn 100 quốc gia vào Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo toàn cầu.
Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO tập trung vào 7 lĩnh vực bao gồm Thiết kế, Văn học, Âm nhạc, Điện ảnh, Thủ công và nghệ thuật dân gian, Nghệ thuật truyền thông và Ẩm thực. Mạng lưới này tiên phong trong việc thúc đẩy khả năng tiếp cận văn hoá và tăng cường sức mạnh sáng tạo trong phát triển đô thị bền vững, liên kết hợp tác giữa các thành phố cũng như thúc đẩy các biện pháp đối phó với những thách thức mang tính toàn cầu như biến đổi khí hậu, gia tăng bất bình đẳng, tốc độ đô thị hoá quá nhanh.
Theo thống kê năm 2024, TP.HCM có gần 30 nghìn doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh các lĩnh vực văn hoá, chiếm khoảng 12,6% doanh nghiệp của toàn thành phố và thu hút 105.000 lao động, đóng góp khoảng 4,3 tỷ USD, chiếm 6,2% GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) của thành phố. Ngành điện ảnh của TP.HCM đã có những phát triển vượt trội, với khoảng 935 cơ sở, hơn 100 nhà sản xuất phim hoạt động thường xuyên, chiếm khoảng 40% thị trường chiếu phim của Việt Nam. Với đóng góp và tiềm năng to lớn, TP.HCM được UNESCO đưa vào mạng lưới thành phố sáng tạo với lĩnh vực Điện ảnh. Sự ghi nhận và công nhận cho thấy Việt Nam chứng minh năng lực và tiềm năng phát triển, khẳng định được vị thế trên bản đồ của công nghiệp văn hoá, sáng tạo.
Với sự gia nhập của TP.HCM (lĩnh vực điện ảnh), Việt Nam hiện có 4 thành viên trong Mạng lưới Thành phố Sáng tạo của UNESCO. Từ năm 2019, thủ đô Hà Nội trở thành thành phố sáng tạo với lĩnh vực Thiết kế. Trong năm 2023, Hội An (tỉnh Quảng Nam) và Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng) lần lượt trở thành thành phố sáng tạo trong lĩnh vực Thủ công và nghệ thuật dân gian, Âm nhạc. Việc các thành phố được đưa vào Mạng lưới này đã thúc đẩy phát triển và quảng bá văn hoá - du lịch, cũng như tạo ra các hoạt động giao lưu quảng bá sôi nổi và ý nghĩa.
Đơn cử như sự kiện thường niên Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội triển khai từ 2021 đã thực hiện cam kết của thủ đô khi tham gia Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo toàn cầu. Năm 2024, Hà Nội trở thành “giao lộ sáng tạo” chạy dọc theo 7 công trình di sản tiêu biểu với hơn 100 hoạt động sôi nổi thuộc 12 lĩnh vực chủ chốt trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa. Hà Nội không chỉ khoác áo mới, mà còn kích cầu phát triển văn hoá nghệ thuật, thu hút khách du lịch ghé thăm, lưu trú và khám phá.
Kể từ khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, Đà Lạt thường xuyên tổ chức hoặc phối hợp tổ chức nhiều hoạt động âm nhạc như hội thảo chuyên đề Bức tranh âm nhạc trong bối cảnh mới - Đà Lạt với vai trò là thành phố âm nhạc của UNESCO; chương trình Lễ hội âm nhạc cổ điển - Vietnam Classical Music Festival; chương trình “Đà Lạt Music Festival 2024 - Sweet Love”; lễ hội âm nhạc “Dalat Color Fun Festival 2024”; lễ hội âm nhạc Vươn cao 24…
Từ đây có thể nhận thấy, các địa phương này cũng đang tự định hình mạng lưới thành phố sáng tạo phù hợp với chương trình Mục tiêu Quốc gia về phát triển văn hoá giai đoạn 2025 - 2035. Bên cạnh đó, “bản đồ” các thành phố sáng tạo trên cả nước cũng phù hợp chiến lược phát triển công nghiệp văn hoá của đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
 |
| Khai mạc Liên hoan phim quốc tế TP.HCM năm 2024. Ảnh: HIFF |
Báo cáo Tầm nhìn Sáng tạo 2025 của Hội đồng Anh công bố gần đây cho thấy phần nào bức tranh toàn cảnh hệ sinh thái sáng tạo Việt Nam. Sau hơn 10 năm, nước ta đã tăng từ 40 lên 300 không gian văn hoá. Không chỉ tăng về số lượng, các không gian văn hoá còn đa dạng loại hình từ nghệ thuật thị giác đến thiết kế, từ điện ảnh đến âm nhạc hay kiến trúc cộng đồng. Có thể nói, sự xuất hiện của nhiều sáng kiến độc lập cũng đã góp thêm phần nâng cao hình ảnh sáng tạo của các thành phố, đô thị tại Việt Nam.
Để phát triển thành phố văn hoá, cần có sự hợp lực của các cá nhân, tổ chức và chiến lược phát triển dài hơn. Dẫu vậy, hệ sinh thái sáng tạo Việt Nam vẫn cho thấy sự phát triển chưa đồng đều, cục bộ. Báo cáo Tầm nhìn Sáng tạo 2025 đã đề xuất các yếu tố cần cân nhắc khi xây dựng chiến lược phát triển ngành. Theo đó, phần lớn các không gian sáng tạo vẫn thiếu nguồn tài chính ổn định, cơ sở hạ tầng chưa phù hợp và chưa có chính sách hỗ trợ dài hạn. Những yếu tố này khiến cho nhiều mô hình nhỏ, dù có tác động tích cực tới cộng đồng vẫn gặp khó khăn để duy trì hoạt động.
Bên cạnh sự gia tăng và phát triển của những không gian văn hoá tại nhiều địa phương trên cả nước, chúng ta đang thực sự có những thương hiệu hấp dẫn để quảng bá thành phố sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hoá và cần tranh thủ cơ hội. Riêng Hà Nội, các sự kiện như Lễ hội Thiết kế Sáng tạo, Lễ hội Âm nhạc Quốc tế Gió mùa, Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội (HANIFF); TP.HCM với các Liên hoan phim Quốc tế TP.HCM (HIFF) hay Đà Nẵng với Lễ hội Pháo hoa Quốc tế Đà Nẵng (DIFF), LHP châu Á Đà Nẵng (DANAFF) đã và đang thu hút sự quan tâm của người dân trong nước và du khách quốc tế.
Trong một chia sẻ trước đây với Báo Văn nghệ về phát triển công nghiệp văn hoá Việt Nam, nhạc sĩ Quốc Trung đặt câu hỏi rất đáng quan tâm: “Chúng ta cứ nói về những thành phố âm nhạc, phát triển công nghiệp văn hoá; muốn thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch từ âm nhạc, giải trí nhưng lại bỏ qua những sản phẩm lõi đã trở thành thương hiệu. Thế thì thử hỏi, ước mơ đó có thành hiện thực được không?”
Cũng theo nhạc sĩ Quốc Trung, chúng ta “đã có nhiều hội nghị và nhiều phát biểu đề cao sự quan trọng của văn hoá nhưng để đưa ra những sách lược và thực hiện những cải cách xây dựng công nghiệp văn hoá thì trước hết cần hiểu đúng, làm thật, cần thực hiện nó một cách nhất quán và đồng bộ. Nếu vẫn chưa hiểu văn hoá là sáng tạo - tức là tạo ra được nhu cầu về đời sống tinh thần chứ không phải phong trào ca múa hát. Quảng bá đất nước là khiến cho mọi người hiểu được vẻ đẹp và tinh hoa văn hoá của dân tộc bằng những sáng tạo đỉnh cao thuyết phục mọi tầng lớp khán giả trong và ngoài nước chứ không phải những sự mô phỏng hay sao chép.” Muốn vậy chỉ có cách duy nhất là phải tạo ra được môi trường và bệ phóng cho sáng tạo, phải thật sự coi nó là ưu tiên của cả xã hội.
