Lấy cảm hứng từ kiệt tác “Người suy tưởng” của Auguste Rodin – hình tượng người đàn ông ngồi trầm tư trên phiến đá – Von Wong tái tạo lại tư thế ấy, nhưng thay đổi toàn bộ ngữ cảnh. Nhân vật của ông không ngồi trên đá, mà ngồi trên hình cầu tượng trưng cho Mẹ Trái Đất, một tay ôm đứa trẻ sơ sinh, tay kia siết chặt những chai nhựa bỏ đi. Giữa họ là một chuỗi xoắn ADN, vừa kết nối, vừa trói buộc, như lời cảnh báo rằng rác thải nhựa không chỉ làm ô nhiễm môi trường mà còn len lỏi vào chuỗi sinh học, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe các thế hệ tương lai.

Lấy cảm hứng từ kiệt tác “Người suy tưởng” của Auguste Rodin – hình tượng người đàn ông ngồi trầm tư trên phiến đá – Von Wong tái tạo lại tư thế ấy, nhưng thay đổi toàn bộ ngữ cảnh. Ảnh: AP.

Điểm đặc biệt là tác phẩm không hoàn thiện ngay từ đầu. Từ khi vòng đàm phán khai mạc, mỗi ngày, nhóm tình nguyện viên lại bổ sung thêm những món đồ nhựa do các tổ chức phi lợi nhuận và cộng đồng địa phương thu gom. Chai nước, túi nylon, đồ chơi bỏ đi, thậm chí cả những vật dụng gia dụng đã hỏng… được đan xen, quấn chặt vào thân tượng và vòng xoắn ADN. Von Wong, trong trang phục bảo hộ, nhiều lần leo thang để gắn thêm vật liệu, biến tác phẩm thành một “cơ thể sống” phản ánh nhịp tăng trưởng khủng khiếp của rác thải nhựa ngoài đời thực. “Nếu không thay đổi, đến cuối tuần này, tượng sẽ bị nhấn chìm hoàn toàn trong nhựa. Nhưng tôi hy vọng một hiệp ước mạnh mẽ sẽ giúp chúng ta giải quyết triệt để vấn đề này,” ông chia sẻ.

Giáo sư Maria Ivanova – đồng Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nhựa, Đại học Northeastern (Mỹ) – đứng trước tác phẩm và thừa nhận: “Người ta không thay đổi vì dữ kiện, mà vì cảm xúc. Nghệ thuật có khả năng lay động con người, và từ đó thúc đẩy hành động chính trị.” Chính vì thế, “Thinker’s Burden” không chỉ là một tác phẩm mỹ thuật công cộng mà là một đòn bẩy tâm lý, nhắc nhở các nhà đàm phán mỗi khi bước vào trụ sở.

Lấy cảm hứng từ kiệt tác “Người suy tưởng” của Auguste Rodin – hình tượng người đàn ông ngồi trầm tư trên phiến đá – Von Wong tái tạo lại tư thế ấy, nhưng thay đổi toàn bộ ngữ cảnh. Ảnh: AP.

Trưởng đoàn Canada, ông Michael Bonser, gọi đây là “một lời nhắc nhở sâu sắc mỗi ngày về nhiệm vụ của chúng tôi bên trong phòng họp – và mục tiêu phải đạt được một thỏa thuận đảo ngược xu thế”. Các đoàn đại biểu khác, khách du lịch và người dân Geneva cũng dừng lại chụp ảnh, trò chuyện với nghệ sĩ, chia sẻ tác phẩm trên mạng xã hội, tạo nên một làn sóng truyền thông ngoài hành lang ngoại giao.

Song song với hoạt động nghệ thuật, bên ngoài trụ sở Liên Hợp Quốc, hàng chục nhà hoạt động môi trường và đại diện cộng đồng bản địa – phần lớn thuộc phong trào Break Free From Plastic – giơ biểu ngữ, hô vang thông điệp kêu gọi các quốc gia thể hiện dũng khí và không thỏa hiệp. “Chúng tôi rời gia đình, cộng đồng để đến đây vì hiểu tầm quan trọng sống còn của thời điểm này. Đây là cơ hội có một không hai để đạt một hiệp ước nhựa toàn cầu,” Juressa Lee từ New Zealand phát biểu.

Vấn đề gây tranh cãi nhất là việc có nên đặt trần sản xuất nhựa ngay trong hiệp ước. Liên minh châu Âu, Panama, Mexico và một số quốc gia khác thúc đẩy việc này, coi nó là bước đi căn bản. Panama thậm chí khẳng định: “Nếu không có giới hạn sản xuất, sẽ không thể có hiệp ước.” Nhưng phía đối lập – gồm nhiều quốc gia sản xuất dầu mỏ và ngành công nghiệp nhựa – kịch liệt phản đối, chỉ muốn tập trung vào tái chế, tái sử dụng và cải thiện thiết kế sản phẩm.

Benjamin Von Wong, nghệ sĩ kiêm nhà hoạt động người Canada, trước bức điêu khắc do ông thiết kế đặt trước trụ sở Liên Hợp Quốc ở Geneva, Thụy Sĩ. Ảnh: AP.

Khoảng 3.700 đại biểu từ 184 quốc gia và hơn 600 tổ chức đang tham gia soạn thảo hiệp ước toàn cầu, có giá trị pháp lý đầu tiên về rác thải nhựa. Những điều khoản then chốt như xử lý nhựa dùng một lần, kiểm soát hóa chất độc hại trong nhựa, hay loại bỏ các sản phẩm không thiết yếu, đang được đàm phán căng thẳng. Mexico và Thụy Sĩ đề xuất một điều khoản riêng cho nhóm sản phẩm “có vấn đề” để quản lý và tiến tới loại bỏ.

Các nhà đàm phán thừa nhận tiến độ “chậm và căng thẳng”, nhưng vẫn hy vọng đạt được kết quả trước khi hội nghị kết thúc. “Tôi cảm nhận được khát vọng hoàn tất và đạt được kết quả ở Geneva,” Camila Zepeda – trưởng nhóm đàm phán Mexico – nói.

Trong bối cảnh ấy, “Thinker’s Burden” sừng sững như một nhân chứng câm lặng nhưng đầy sức nặng. Mỗi chai nhựa được gắn thêm không chỉ là một phần của tác phẩm mà còn là một “lá phiếu” cho tương lai – hoặc ngập chìm trong rác, hoặc thoát khỏi gánh nặng mà con người tự đặt lên hành tinh. Khi hiệp ước đang ở những giờ quyết định, thông điệp từ nghệ thuật và đường phố hòa chung một lời kêu gọi: Hãy hành động ngay, trước khi quá muộn.