Đồn Biên phòng Y Tý đóng chân trên địa bàn xã Y Tý là xã vùng cao, xa xôi nhất tỉnh.

Đến với Đồn Biên phòng Y Tý, chúng tôi chọn tỉnh lộ 158 từ Lào Cai đi Trịnh Tường, qua A Mú Sung rồi A Lù - Y Tý. Đây vốn là đường tuần tra biên giới xuyên qua những cánh rừng già, những bản làng người Mông và Hà Nhì nép mình bên sườn núi Nhìu Cồ San. Nếu như phía ngoài A Mú Sung biên giới Việt Nam và nước bạn Trung Quốc được phân định bởi dòng sông Hồng thì ở đây chạy dọc theo suối Lũng Pô. Cũng từ cửa suối Lũng Pô - nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt, xe từ từ bò lên dốc núi. A Lù với độ cao từ 700-1.000m so với mực nước biển, bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao, thấp dần từ Đông Nam sang Tây Bắc tạo nên địa hình trắc trở, khó khăn cho việc đi lại. Con đường dẫu được trải nhựa từ năm 2012 nhưng qua thời gian đã bắt đầu xuống cấp, mặt đường hẹp và lồi lõm ổ gà. Những cua tay áo xuất hiện liên tiếp, nhiều đoạn dốc xe phải lui lại lấy đà mới tiến lên được. Nghe mãi câu “Dốc A Lù - sương mù Y Tý” bây giờ mới mục sở thị. Một bên vách đá dựng đứng, phía dưới là suối Lũng Pô hun hút sâu khiến người yếu bóng vía sợ độ cao không khỏi cảm giác rợn ngợp. Từ trên nhìn xuống, ngôi nhà người dân hai bên biên giới nhỏ như bao diêm xếp giữa rừng cây và tràn ruộng bậc thang, kéo từ chân núi tới ven suối. Đi được chừng đôi chục km thì xe phải dừng lại vì sạt lở. Hàng trăm m3 đất đá từ ta luy dương đổ xuống chặn lối. Lại phải mất tiếng đồng hồ chờ máy ủi mở đường đi tạm. Thấy tôi ngạc nhiên vì bây giờ đang là mùa khô, anh Vinh - cán bộ Ban chỉ huy Bộ đội biên phòng tỉnh Lào Cai đi cùng bảo: “Chuyện này xảy ra như cơm bữa, nhất là vào mùa mưa lũ. Năm 2024, cơn bão Yagi làm nhiều đoạn sạt lở khiến giao thông bị chia cắt, có thôn bị cô lập hoàn toàn. Thiên tai cũng để lại hậu quả nặng nề cho A Lù. Toàn xã có 11 hộ bị mất sạch toàn bộ tài sản, trong đó 2 hộ gặp phải bi kịch lớn khi có đến 7 người thiệt mạng.”

Chặng đường tuần tra hằng ngày của các chiến sĩ. Nguồn: Báo Lào Cai

Đồn Biên phòng Y Tý quản lý, bảo vệ đoạn biên giới 20,07km, với 4 cột mốc quốc giới từ mốc 86 đến 89, tiếp giáp với huyện Kim Bình, châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Địa bàn đồn phụ trách gồm 25 thôn bản trong đó có 8 thôn giáp biên. Trên địa bàn có 7 dân tộc anh em cùng sinh sống, với 1.904 hộ/10.392 nhân khẩu. Đời sống của nhân dân nhiều khó khăn do nguồn thu nhập chủ yếu từ sản xuất nông nghiệp. Trình độ dân trí tuy đã từng bước được cải thiện song nhìn chung vẫn thấp, nhất là hiểu biết pháp luật và về chủ quyền lãnh thổ còn hạn chế. Nhiệm vụ được giao là tuần tra, kiểm soát bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia; phối hợp tuần tra liên hợp với lực lượng quản lý biên giới phía nước bạn; tham mưu phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo cho người dân địa phương và tổ chức phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới”. Địa bàn rộng, phạm vi tuần tra bao gồm các cung đường rừng già, chủ yếu là đường đất nên đi rất khó khăn, nguy hiểm; nhất là trong mùa mưa hoặc thời tiết rét đậm, sương mù. Mốc biên giới lại nằm ven suối và trong rừng, để tiếp cận cách duy nhất là đi bộ. Cũng trong chuyến đi này, chúng tôi được đến thăm cột mốc 87 nơi có cây cầu Thiên Sinh. Biên giới ở đây là một khe núi hẹp chừng một bước nhảy, vách đá dựng đứng, bên dưới sâu là dòng chảy Lũng Pô nước réo gầm gào. Và kỳ lạ thay thiên nhiên cũng tạo ra một tảng đá bắc qua khe. Chính vì thế người Hà Nhì gọi cầu Thiên Sinh là Thiên Sân Shù, dịch nghĩa là “trời sinh”. Theo đó, người dân hai bên qua lại thăm thân, trao đổi mua bán hàng hóa, thậm chí tham gia lao động mùa vụ. Trải qua thời gian, hòn đá dần mòn đi và người dân phải bắc những thanh gỗ tạm. Gần đây, cây cầu đã được hai bên nhất trí xây dựng bằng bê tông để bảo đảm an toàn. Chỉ dài chừng hơn 2m và Thiên Sinh trở thành cây cầu ngắn nhất trên toàn tuyến biên giới Việt - Trung như hiện nay. Tuần tra biên giới là nhiệm vụ thường xuyên, cũng là sứ mệnh thiêng liêng của những người lính biên phòng. Không quản ngày đêm, các chiến sĩ phải vượt dốc, xuyên rừng, lội suối kiểm tra từng cột mốc, từng lối mở để giữ gìn an ninh, bảo đảm chủ quyền Tổ quốc. Mùa đông, Y Tý sương mù bao phủ dày đặc, có thời kỳ băng tuyết giá rét như cắt da cắt thịt. Chân thì cóng, đôi bàn tay nứt nẻ vẫn lội suối, vượt khe, bấu vào từng mấu đá mà tiến. Mùa hè trời đổ nắng nung, mồ hôi đầm đìa lưng áo, chưa kể bao hiểm nguy không dễ lường trước. Nhưng ý chí, tinh thần mỗi người lính hừng hực, bởi họ hiểu rằng sau lưng mình là đất mẹ thiêng liêng.

Chiến sĩ quân hàm xanh luôn gắn bó với nhân dân, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ. Nguồn: Báo Lào Cai

Trong các cán bộ, chiến sĩ ở Đồn ngoài, Trung tá Tẩn Sành Nhàn, Đại úy Tẩn A Bằng là người địa phương còn hầu hết ở xa: Chính trị viên, Thượng tá Nguyễn Trọng Mạch quê Phú Thọ; Chỉ huy trưởng - Trung tá Khuất Quang Mạnh quê Sơn Tây - Hà Nội, những người có quê quán Lào Cai cũng tận Nghĩa Lộ, Yên Bình… xa nhà vài trăm km. Thế nên bên cạnh khó khăn, vất vả hoàn thành nhiệm vụ thì còn phải vượt qua nỗi nhớ gia đình, vợ con thăm thẳm. Chuyến thăm Đồn biên phòng A Mú Sung mấy năm trước, tôi được trung úy Hảng A Chung, dân tộc Mông, quê ở Sa Pa đọc cho nghe bài thơ Thăm chồng của một chiến sĩ sáng tác đăng trên báo tường của đơn vị. Bài thơ kể về chuyện người vợ lính biên phòng không quản đường xa đi thăm chồng vào ngày cuối năm. Thông cảm với nỗi gian khổ của chồng và càng thương cho nỗi nhớ xa cách “Đêm nằm thương nỗi chia xa/ Trở mình chạm phải tiếng gà tàn canh”. Nghe bao nhiêu bài ca, đọc bao nhiêu bài báo viết về người lính biên phòng và trực tiếp chứng kiến cuộc sống của các anh, bây giờ tôi mới có cảm giác như cầm nắm được sự hy sinh đến cả cái chính đáng nhất là hạnh phúc gia đình.

Chuyến công tác biên giới lần này, chúng tôi lưu trú tại Đồn Biên phòng Y Tý. Cũng giống như mọi doanh trại Quân đội nhân dân Việt Nam, ấn tượng đầu tiên khi bước vào là hàng chữ trên cổng chính “Kỷ luật là sức mạnh của quân đội”. Và hình ảnh chiến sĩ trẻ, quân phục tề chỉnh giơ tay chào như lời nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ tuân thủ Điều lệnh; vừa gợi sự ấm áp, thân tình với khách thăm. So cách đây hơn chục năm, doanh trại bây giờ đã khang trang, bề thế đúng yêu cầu chính quy, hiện đại. Tòa nhà chỉ huy với khuôn viên rộng nhìn thẳng ra cổng chính. Bức tượng bán thân Bác Hồ với chiến sĩ Biên phòng được đặt trang trọng trong khuôn viên. Hình ảnh lãnh tụ kính yêu gương mặt hiền từ, bàn tay cầm nắm đất đưa cho người chiến sĩ thể hiện ý tưởng mong muốn các chiến sĩ Biên phòng hãy trân trọng, nâng niu từng tấc đất của Tổ quốc. Tại vùng xa xôi nhất tỉnh Lào Cai, hình ảnh của Bác là động lực tinh thần vô cùng to lớn để các cán bộ, chiến sĩ vươn lên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Cùng với đó, nhà làm việc của các bộ phận nghiệp vụ và phòng chức năng đều được gắn biển; nơi ăn nghỉ thoáng mát, sạch sẽ. Càng thích thú hơn khi hoa và cây xanh, nhất là những loại cây bản địa được trồng cũng như chăm sóc cẩn thận nên phát triển khá tốt. Thời điểm tháng ba, đất trời Y Tý còn se lạnh nên sơn tra hoa trắng cùng đỗ quyên tím thẫm đua nhau nở. Chẳng hiểu vì hợp thổ nhưỡng và khí hậu vùng cao hay hoa cũng vì người mà tô đẹp thêm miền biên viễn.

Qua câu chuyện thân tình với chủ nhà, tôi lại thêm một phát hiện bất ngờ: Chính trị viên Nguyễn Trọng Mạch là cây bút văn xuôi, hội viên Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Lào Cai; Chỉ huy trưởng Khuất Quang Mạnh là cháu ruột của Đại tá - nhà văn quân đội Khuất Quang Thụy và chính anh thiết kế tiểu cảnh cũng như trang trí nội thất cho khu phòng khách. Ở nơi heo hút gió sương, tưởng chừng chỉ có núi cao vực sâu đâu ngờ lại là nơi nuôi dưỡng những tâm hồn nghệ sĩ. Đêm đầu tiên, sau cái mệt của chặng hành trình cùng khí hậu mát lành quê núi nhanh chóng kéo tôi vào giấc ngủ. Mà rồi cứ chập chờn, có cái gì là lạ bởi không gian yên tĩnh quá, tiếng chó sủa trăng, tiếng gà eo óc kêu sương sao mà quá đỗi thanh bình. Lại nghĩ đến câu thơ trên báo tường của chiến sĩ Đồn A Mú Sung năm nào “Đêm nằm thương nỗi chia xa/ Trở mình chạm phải tiếng gà tàn canh.” Thì ra câu “Đồn là nhà, biên giới là quê hương” không chỉ là khẩu hiệu hành động mà là mệnh lệnh từ trái tim nhắc nhở mỗi người lính biên phòng phải tận tâm vì sự vẹn toàn giang sơn bờ cõi; vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của Nhân dân.

Với tinh thần “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt”, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Y Tý luôn chăm lo cho bà con có cuộc sống vật chất và tinh thần tốt hơn, góp phần xây dựng thế trận biên phòng toàn dân vững chắc, biên giới hòa bình và phát triển. Công tác giúp đỡ hỗ trợ bà con phát triển sản xuất, thoát nghèo luôn được coi là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng. Đồn tập trung tham mưu, tham gia triển khai cùng địa phương thực hiện hiệu quả các đề án, chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói, giảm nghèo với phương châm “thực tâm, thực chất, trách nhiệm, hiệu quả” nhằm góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân ở khu vực biên giới. Bằng các giải pháp cụ thể như: Hỗ trợ cây giống, vật nuôi; hướng dẫn các kỹ thuật canh tác, sản xuất tiến bộ. Cùng với đó, nhiều mô hình hỗ trợ sinh kế được triển khai như nuôi lợn đen bản địa, trồng dược liệu, nuôi cá nước lạnh… Đồn cũng tham mưu với xã Y Tý kết nối doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững. Ở Y Tý, điều kiện khí hậu thổ nhưỡng rất thuận lợi cho phát triển một số loại cây dược liệu.

Cũng ở “xứ sương mù” này, với độ cao trên 2.000m so với mực nước biển nên mát mẻ quanh năm. Địa hình chia cắt song cũng lại tạo nên nhiều cảnh quan đẹp như cánh đồng Ngải Thầu, cầu Thiên Sinh, thung lũng Thề Pả và nhiều điểm leo núi, săn mây lý tưởng. Lại là nơi quần cư của các tộc người Mông, Dao, Hà Nhì đen với nền văn hóa và ẩm thực đặc sắc. Vì thế, phát triển du lịch đang là hướng quan tâm đặc biệt của địa phương. Đơn vị cũng hỗ trợ người dân trong việc giữ gìn bản sắc, đầu tư hạ tầng du lịch cộng đồng và quảng bá tới bè bạn gần xa. Ở thôn Lao Chải, 100% đồng bào dân tộc Hà Nhì, nhiều ngôi nhà trình tường có thời gian từ vài chục đến hàng trăm năm. Nơi này còn có cánh rừng nguyên sinh rộng trên 2ha và mỏ nước sạch không bao giờ cạn. Trước đây, người dân trong thôn vẫn ra nguồn múc nước về dùng cho sinh hoạt hằng ngày và tắm giặt. Song do nước chảy tự nhiên nên việc gia súc, gia cầm đến đây uống nước gây ô nhiễm; thậm chí nguồn nước thải cũng chảy hòa lẫn. Năm 2011, Đồn Biên phòng Y Tý đã hỗ trợ bà con xây dựng bể chứa nước sinh hoạt, làm hệ thống dẫn nước; rồi sàn giặt, nhà tắm đảm bảo vệ sinh hơn. Cũng từ đó, nơi đây không chỉ là nguồn sống mà còn là trái tim của cộng đồng, để người dân gặp gỡ, chuyện trò mỗi buổi mai chiều. Ông Chu Che Xá, Trưởng thôn Lao Chải hớn hở khoe: “Ở thôn mình, ngày nào còn nước chảy ngày đó thôn còn no ấm.”

Là những người lính xa nhà và đang phải đảm trách một nhiệm vụ quan trọng giữ bình yên, hạnh phúc cho nhân dân vùng biên, hơn ai hết cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Y Tý hiểu rõ sự cần thiết của một mái ấm gia đình. Và ngôi nhà cứng cáp, không dột nát là điều kiện cốt yếu. Trong chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, không để ai lùi lại phía sau, Đồn vận động tài trợ và các cán bộ, chiến sĩ góp công xây dựng 6 ngôi nhà trị giá trên 1,2 tỷ đồng tặng 6 hộ nghèo trên địa bàn. Trong cơn bão Yagi và hoàn lưu bão tháng 9/2024, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Y Tý đã kịp thời tham gia tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn. Đơn vị đã duy trì 100% quân số sẵn sàng cơ động trong mọi tình huống; đã cử 18 đợt/250 người trực tiếp hành quân xuống các địa bàn xung yếu, sát cánh cùng người dân khắc phục hậu quả thiên tai. Là người trực tiếp tham gia cứu hộ cứu nạn, Đại úy Tẩn A Bằng - Đội trưởng vận động quần chúng cho biết: “Thời điểm đó, đường sá bị sạt lở, chia cắt nhiều chỗ, phải hành quân bộ, cắt đường rừng đi xuống thôn Phìn Chải 2. Trong lúc nguy cấp, mọi người đều xác định tinh thần vì dân nên không ai nề hà, ngại khó. Không có máy móc hỗ trợ, phải dùng các dụng cụ thô sơ để tìm kiếm. Đào bới, thu dọn đất đá mấy ngày liền, ai cũng mệt nhoài nhưng vẫn động viên nhau cố hết sức, tìm được nạn nhân cuối cùng mới dừng công việc.

Hoàn thành công việc tìm kiếm nạn nhân, các cán bộ biên phòng cùng với người dân khơi thông các tuyến đường, sửa chữa nhà cửa, đồng thời kết nối với các nhà hảo tâm, các đoàn từ thiện ủng hộ kinh phí, lương thực, thực phẩm hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng. Do đường sá hư hỏng, xe cộ không đi được, lại chính những người lính biên phòng trực tiếp vận chuyển thực phẩm, đồ dùng thiết yếu trao tận tay người nhận cứu trợ.” Đặc biệt, đơn vị còn phối hợp cùng chính quyền và các mạnh thường quân như Tập đoàn Hòa Phát, báo Thanh Niên xây dựng và trao tặng 28 ngôi nhà kiên cố cho những hộ dân mất trắng tài sản với tổng giá trị tài trợ 5,6 tỷ đồng. Sau hơn 10 tháng triển khai chương trình, những ngôi nhà được hoàn thành giúp đồng bào nhanh chóng vượt qua nỗi đau mất mát người thân, thiệt hại lớn về tài sản, sớm ổn định cuộc sống. Rồi những ngày giáp Tết hằng năm, tổ chức tốt chương trình: “Xuân biên cương ấm lòng dân bản”, cán bộ chiến sĩ của Đồn chia nhau xuống từng thôn bản vừa làm nhiệm vụ quản lý địa bàn, giữ gìn an ninh chính trị - trật tự an toàn xã hội, tổ chức, phát động phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia”; vừa tham gia các hoạt động vui đón xuân mới của đồng bào đân tộc địa phương. Với các hộ nghèo trên địa bàn không đủ khả năng sắm Tết, Ban Chỉ huy phát động quyên góp giúp đỡ để có các phần quà tặng cho người dân. Mỗi phần quà bao gồm 500.000 đồng, 15kg gạo, bánh mứt kẹo và 2 bánh chưng do chính tay chiến sĩ đơn vị tự gói. Kể sao hết niềm vui của người già, trẻ nhỏ, nam thanh nữ tú dân tộc Mông, Dao, Hà Nhì. Họ nói cười, có người rưng nước mắt vì cảm động. Chính trong gian khó, những người lính quân hàm xanh đã phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, trở thành chỗ dựa vững chắc giúp người dân vượt qua khó khăn, hoạn nạn.

Cùng với các mô hình Dân vận khéo tiếp tục lan tỏa thì những chương trình an sinh như “Con nuôi đồn biên phòng”, “Nâng bước em tới trường”, “Mẹ đỡ đầu” cũng được đơn vị duy trì hiệu quả. Từ năm 2015 đến nay, nhờ chương trình này đã có 3 cháu học sinh tốt nghiệp THPT. Ở đây, chúng tôi gặp hai em nhỏ người dân tộc Mông được các cán bộ, chiến sĩ của Đồn Biên phòng Y Tý nhận nuôi theo Chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn biên phòng”. Chia sẻ với khách, Thượng tá Nguyễn Trọng Mạch - Chính trị viên Đồn Biên phòng Y Tý bảo: “Những niềm vui từ việc đỡ đầu, nuôi dưỡng các học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn không chỉ là kết quả học tập, rèn luyện của các em mà còn là sự phát triển bền vững, lâu dài của khu vực biên giới. Đây là cơ sở để Bộ đội Biên phòng phát hiện, bồi dưỡng, ươm mầm những hạt nhân nòng cốt trong phong trào toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia. Đồng thời góp phần tăng cường đoàn kết quân dân, tạo nguồn nhân lực phục vụ xây dựng, phát triển khu vực biên giới ngày càng vững mạnh, củng cố vững chắc ‘thế trận lòng dân’ bảo vệ biên cương Tổ quốc.”

Những việc làm thiết thực, thầm lặng nhưng đầy ý nghĩa của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Y Tý không chỉ giúp nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào vùng biên mà còn vun đắp, củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa quân và dân. Qua đó, Nhân dân ngày càng tin tưởng sâu sắc vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quan tâm của Nhà nước, cùng chung tay xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc, góp phần bảo vệ chủ quyền, an ninh khu vực biên giới trong tình hình mới.