Ngày 8.1.2026, Viện Văn học tổ chức buổi giới thiệu cuốn sách Queer Vietnam: A History of Gender Transgression, 1920–1945 (Queer Việt Nam: Lịch sử phạm quy giới 1920–1945) của học giả Richard Quang-Anh Tran, với phần thuyết trình do TS. Nguyễn Quốc Vinh đảm nhiệm, điều phối bởi TS. Hoàng Tố Mai. Tác phẩm được Nhà xuất bản Đại học Stanford phát hành vào tháng 5/2025.
 |
Trong trình bày, TS. Nguyễn Quốc Vinh nhấn mạnh những luận điểm chính của Richard Trần: sự vượt chuẩn giới (queer) không phải hiện tượng ngoại lai du nhập, mà là thành tố trung tâm, sống động của văn hóa Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Khi đó, trong bối cảnh đa nguyên văn hóa, quan niệm về thân thể mang tính linh hoạt, chưa chịu ảnh hưởng của hệ hình bệnh lý phân tâm học phương Tây. Thuật ngữ “giới tính” chưa hiện diện; thay vào đó là hệ thống khái niệm như dâm, tình dục được sử dụng để mô tả kinh nghiệm và thực hành thân thể.
 |
| Viện Văn học tổ chức buổi giới thiệu cuốn sách Queer Vietnam: A History of Gender Transgression, 1920–1945 (Queer Việt Nam: Lịch sử phạm quy giới 1920–1945) của học giả Richard Quang-Anh Tran, với phần thuyết trình do TS. Nguyễn Quốc Vinh đảm nhiệm, điều phối bởi TS. Hoàng Tố Mai. |
Cuốn sách cũng phục dựng hình ảnh hoạn quan như một biểu tượng quyền lực trong đời sống nam giới, đồng thời phân tích diễn ngôn “bạn tri âm”, cho phép biểu đạt công khai tình cảm đồng giới. Ở phía nữ giới, mô-típ nữ cải trang nam (như Hoa Mộc Lan, Mạnh Lệ Quân) được xem như chiến lược để phụ nữ bước vào không gian công cộng và tham gia tranh đấu cho quyền của mình. Sang thập niên 1930, “tính dẻo của giới” trỗi dậy qua sự tò mò đối với hiện tượng lưỡng tính và chuyển giới.
Buổi thuyết trình thu hút sự tham dự của nhiều nhà nghiên cứu và chuyên gia: TS. Trần Ngọc Hiếu, TS. Lê Thành Trung, TS. Đoàn Ánh Dương, TS. Trần Hạnh Mai, Giám đốc NXB Phụ nữ Khúc Thị Hoa Phượng… Những trao đổi và chất vấn tại sự kiện diễn ra sôi nổi, mở rộng thêm nhiều góc nhìn về lịch sử giới ở Việt Nam.
 |
| Buổi thuyết trình thu hút sự tham dự của nhiều nhà nghiên cứu và chuyên gia: TS. Trần Ngọc Hiếu, NCS. Lê Thành Trung, TS. Đoàn Ánh Dương, TS. Trần Hạnh Mai, Giám đốc NXB Phụ nữ Khúc Thị Hoa Phượng. |
Kết thúc chương trình, TS. Nguyễn Quốc Vinh khẳng định đây là công trình có giá trị học thuật cao, đặc biệt hữu ích với những ai nghiên cứu hoặc quan tâm đến vấn đề giới (gender) nói chung và queer nói riêng trong bối cảnh Việt Nam trước 1945. Ông bày tỏ mong muốn các nhà sách và nhà xuất bản trong nước xem xét đầu tư dịch thuật để tác phẩm sớm đến với độc giả Việt Nam.
| Queer là một thuật ngữ học thuật và xã hội dùng để chỉ những trải nghiệm, bản dạng hoặc thực hành giới và dục tính không tuân theo các chuẩn mực dị tính - nhị nguyên giới. Trong nghiên cứu văn hóa và lịch sử, “queer” không chỉ nói về đồng tính luyến ái, mà còn bao gồm nhiều dạng thức vượt chuẩn giới: lưỡng tính, cải trang, chuyển giới, quan hệ đồng giới mang tính tri âm, hay những biểu đạt cơ thể không nằm trong khuôn mẫu giới tính truyền thống. Trong bối cảnh Việt Nam đầu thế kỷ 20 (theo luận điểm của Richard Quang-Anh Tran), queer được hiểu như một phần thường nhật và sinh động của đời sống văn hóa, phản ánh sự linh hoạt của quan niệm về thân thể trước khi bị tác động bởi các phạm trù bệnh lý từ phương Tây. Trong nghiên cứu hiện đại, queer được sử dụng như một khung lý thuyết để giải kiến tạo các chuẩn mực giới, cho thấy sự đa dạng giới luôn tồn tại trong lịch sử và văn hóa, chứ không phải sản phẩm “ngoại nhập” hay “mới xuất hiện”. |
