Trong kỷ nguyên số, Hội nghị tiếp tục khẳng định, di sản nghe nhìn không chỉ là những thước phim, cuộn băng vô tri, mà là "linh hồn" lưu giữ ký ức và bản sắc của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh dòng chảy số hóa di sản đang trở thành xu hướng toàn cầu, vị thế Việt Nam đang ngày càng được khẳng định trên hành trình lan tỏa di sản nghe nhìn quốc gia.

SEAPAVAA là diễn đàn quốc tế thường niên quan trọng nhất của Hiệp hội Lưu trữ Nghe nhìn Đông Nam Á - Thái Bình Dương (Southeast Asia-Pacific Audiovisual Archive Association). Được thành lập từ năm 1996 tại Manila (Philippines), hiệp hội hiện đã kết nối hơn 84 tổ chức và cá nhân thành viên đến từ 24 quốc gia trên toàn thế giới. [1,2] Đây là điểm hẹn quy tụ các cơ quan lưu trữ quốc gia, thư viện, bảo tàng, đài truyền hình, trường đại học cùng các chuyên gia hàng đầu để thảo luận và tìm giải pháp cho thách thức bảo tồn di sản nghe nhìn (như phim nhựa, băng từ, âm thanh). Hội nghị được tổ chức luân phiên hàng năm tại các quốc gia thành viên thuộc khu vực Đông Nam Á, Châu Úc (Úc, New Zealand) và các quốc đảo Thái Bình Dương.

Các quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia được phân chia thành các khối khu vực chiến lược:

Đại diện các đoàn chụp ảnh lưu niệm tại SEAPAVAA lần thứ 30

Hội nghị thường niên SEAPAVAA lần thứ 30 diễn ra tại Malaysia đã khẳng định quy mô và tầm ảnh hưởng lớn mạnh khi quy tụ đông đảo các học giả cùng đại diện của các tổ chức lưu trữ di sản, viện phim, đài truyền hình và thư viện quốc gia lớn trên thế giới. Các quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia được phân chia thành các khối khu vực chiến lược. Khối Đông Nam Á (ASEAN) bao gồm: Việt Nam, Malaysia (nước chủ nhà), Thái Lan, Indonesia, Philippines, Singapore, Lào, Campuchia, Myanmar, Brunei; khu vực châu Đại Dương có: Australia, New Zealand, Fiji, Papua New Guinea, Samoa, New Caledonia. Các quốc gia thành viên mở rộng: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Mỹ, Anh, Đức, Thụy Sĩ.

Viện Phim Việt Nam (trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) là một trong những thành viên sáng lập của Hiệp hội, tham gia với tư cách là Thành viên tổ chức chính thức (Full Institutional Member). Trong khối ASEAN, Việt Nam luôn được đánh giá cao về năng lực chuyên môn nhờ sở hữu kho phim nhựa lịch sử đồ sộ cùng công nghệ phục chế, số hóa đạt chuẩn khu vực.

Bà Lê Thị Hà (bên phải), Viện trưởng Viện Phim Việt Nam là Trưởng Đoàn đại biểu Việt Nam tại SEAPAVAA

Uy tín lớn của Viện Phim Việt Nam được khẳng định vững chắc qua các đóng góp chủ chốt, trong đó có chia sẻ kinh nghiệm số hóa và phục chế. Từ kho lưu trữ hơn 80.000 cuốn phim nhựa, Viện thường xuyên mang đến hội nghị những bài học thực tế quý báu về quy trình chuyển đổi file số độ phân giải cao (2K, 4K) và là điểm sáng trong khu vực nhờ năng lực phục chế thành công nhiều thước phim tài liệu lịch sử và phim cách mạng vô giá.

Việt Nam cũng giữ vai trò quốc gia đăng cai (Host Country) uy tín khi từng 4 lần được SEAPAVAA tin tưởng giao quyền chủ trì hội nghị toàn thể vào các năm 1998, 2004 tại Hà Nội; năm 2012 tại thành phố Hồ Chí Minh (với chủ đề thiết lập cơ quan lưu trữ kỹ thuật số) và năm 2021 theo hình thức trực tuyến từ Hà Nội do bối cảnh dịch Covid-19.

Với tư cách là thành viên chính thức có đóng phí niên liễm, đại diện Việt Nam đã tích cực tham gia định hướng chiến lược khi có quyền tham gia các phiên họp Đại hội đồng để bỏ phiếu bầu Hội đồng điều hành, thông qua hiến chương và quyết định các chiến lược công nghệ lưu trữ chung cho toàn khu vực.

Tại kỳ hội nghị SEAPAVAA lần này, Đoàn đại biểu Viện Phim Việt Nam do bà Lê Thị Hà, Viện trưởng làm trưởng đoàn, đã tham gia tích cực và nhận được sự tán thưởng lớn từ bạn bè quốc tế, không chỉ khẳng định vị thế vững chắc của một thành viên sáng lập đầy uy tín, mà còn chứng minh năng lực chuyên môn vượt trội. Điểm nhấn mang lại nhiều ấn tượng cho bạn bè quốc tế diễn ra tại đêm giao lưu văn hóa "Trình chiếu báu vật lưu trữ" (Archival Gems Screening). Đoàn Việt Nam đã giới thiệu một tác phẩm vô giá từ quá khứ hào trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Đó là bộ phim tài liệu quý hiếm “Công binh xưởng Khu 8” của cố đạo diễn, nghệ sĩ gạo cội Khương Mễ.

Thước phim tài liệu độc bản, quý hiếm này không chỉ tái hiện một giai đoạn lịch sử gian khổ, hào hùng và ý chí kiên cường của quân dân Việt Nam tại chiến khu Nam Bộ, mà còn mang giá trị di sản điện ảnh to lớn. Việc bảo tồn, gìn giữ và số hóa thành công tác phẩm này của Viện Phim Việt Nam đã chinh phục hoàn toàn các chuyên gia lưu trữ thế giới. Qua đó, Việt Nam một lần nữa khẳng định năng lực công nghệ tiệm cận quốc tế, đồng thời thể hiện cái tâm, cái tầm của những người làm công tác lưu trữ trong việc gìn giữ ký ức nghe nhìn của nhân loại.

Hội nghị SEAPAVAA lần thứ 30 sôi nổi không chỉ bằng những biên bản thỏa thuận hay các giải pháp công nghệ số hóa tiên tiến, mà còn bằng sự thấu hiểu và trân trọng sâu sắc giữa các quốc gia dành cho di sản của nhau. Thành công của Đoàn đại biểu Viện Phim Việt Nam tại kỳ hội nghị lần này một lần nữa chứng minh rằng Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ trong cuộc đua công nghệ lưu trữ của khu vực.

Việc phục chế và trình chiếu thành công những tác phẩm kinh điển như "Công binh xưởng khu 8" của đạo diễn Khương Mễ là minh chứng rõ nét nhất cho năng lực số hóa đạt chuẩn 2K, 4K từ kho tư liệu đồ sộ hơn 80.000 cuốn phim nhựa quốc gia. Từ vị thế của một thành viên sáng lập đầy trách nhiệm cho đến người canh giữ ký ức lịch sử, điện ảnh Việt Nam đã và đang khẳng định: Chúng ta không chỉ biết bảo tồn quá khứ bằng công nghệ hiện đại, mà còn biết dùng chính quá khứ ấy để tự tin đối thoại, tỏa sáng và chạm đến trái tim của bạn bè quốc tế trên hành trình gìn giữ di sản nghe nhìn của nhân loại.