Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ hai diễn ra trong một thời điểm có ý nghĩa: Việt Nam kỷ niệm 50 năm gia nhập UNESCO. Nhưng giá trị của sự kiện không nằm ở việc đánh dấu một cột mốc. Điều đáng quan tâm hơn là cách một lễ hội văn hóa có thể biến dấu mốc ấy thành một không gian đối thoại, nơi Việt Nam không chỉ giới thiệu mình với thế giới mà còn chủ động bước vào cuộc trò chuyện chung của thế giới bằng bản sắc của chính mình.

Các nghệ sĩ, đoàn nghệ thuật Việt Nam và quốc tế sẽ biểu diễn xuyên suốt bốn ngày diễn ra lễ hội. Ảnh: BTC

Từ 50 quốc gia, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp cùng tham gia, đến những không gian văn hóa, ẩm thực, điện ảnh, thời trang và nghệ thuật trải rộng trong nhiều ngày, lễ hội đang cho thấy một cách làm đối ngoại văn hóa không dựa vào những thông điệp lớn, mà bắt đầu từ những trải nghiệm cụ thể.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, cần nhìn lễ hội không đơn thuần như một chuỗi hoạt động biểu diễn. Điều quan trọng hơn nằm ở khả năng tạo ra không gian gặp gỡ. Hà Nội không chỉ là nơi các nền văn hóa đến trình diễn, mà có thể trở thành nơi những nền văn hóa cùng tương tác, cùng trao đổi và cùng tạo ra những giá trị mới. Từ đó, đối ngoại nhân dân có thêm một phương thức mềm mại nhưng không kém phần sâu sắc: để con người gặp con người qua văn hóa. Ghi nhận từ BTC, một điểm mới của lễ hội năm nay gợi mở rõ hơn hướng đi ấy: kết nối di sản với công nghệ và công nghiệp sáng tạo.

Đồng thời, lễ hội cũng truyền đi thông điệp, Di sản chỉ thực sự sống khi còn khả năng đối thoại với hiện tại. Nếu bảo tồn chỉ dừng ở việc giữ nguyên những gì đã có, di sản có thể được gìn giữ nhưng chưa chắc đã được tiếp nối. Ngược lại, khi công nghệ và sáng tạo được sử dụng để mở thêm những cánh cửa tiếp cận, những giá trị cũ có thể bước vào một đời sống mới mà không nhất thiết phải đánh đổi bản sắc.

Với Hà Nội, câu chuyện này càng có ý nghĩa. Thành phố đã được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các thành phố sáng tạo, đồng thời sở hữu một lớp trầm tích văn hóa hiếm có. Thách thức không phải là chứng minh Hà Nội có bao nhiêu di sản, bao nhiêu lễ hội hay bao nhiêu giá trị truyền thống. Câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để những giá trị ấy trở thành nguồn lực sáng tạo, thành sản phẩm văn hóa, thành trải nghiệm và cuối cùng là thành sức mạnh mềm của thành phố.

Bởi một thành phố muốn được thế giới nhớ đến không thể chỉ kể rằng mình có một lịch sử lâu đời. Thành phố ấy phải có khả năng kể câu chuyện của mình bằng ngôn ngữ mà thế giới hôm nay có thể hiểu, đồng thời vẫn nhận ra trong đó một giọng nói riêng.

Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội vì thế có thể được nhìn như một phép thử cho cách Việt Nam thực hành đối ngoại văn hóa trong một thời đại mới. Không phải sự hiện diện đơn thuần của các đoàn quốc tế làm nên chiều sâu của một sự kiện, mà là những kết nối được tạo ra sau đó; không phải quy mô sân khấu quyết định sức sống của văn hóa, mà là khả năng để những giá trị được giới thiệu tiếp tục được nhớ, được sử dụng, được sáng tạo và được lan tỏa.