Trong nghệ thuật Tuồng, ngựa không xuất hiện dưới hình dáng thực mà được thể hiện qua đạo cụ, hình thể diễn viên, âm nhạc và quy phạm diễn xuất. Lối tư duy ước lệ này tạo nên bản sắc riêng của nghệ thuật Tuồng, biến ngựa thành hình tượng sống động và giàu tính biểu cảm.

Chương trình giới thiệu 4 trích đoạn Tuồng truyền thống kinh điển, gồm: Ông già đi hội, Ôn Đình chém Tá, Kim Lân qua đèo và Ngũ biến.

Mỗi trích đoạn mang sắc thái riêng, phản ánh tinh thần trung nghĩa, lòng quả cảm và vẻ đẹp ước lệ đặc trưng của nghệ thuật Tuồng. Các trích đoạn được sắp xếp liền mạch, tạo nên nhịp điệu xuyên suốt, dẫn dắt khán giả từ không khí lễ hội đầu xuân đến những lớp diễn giàu kịch tính.

Mở đầu chương trình là trích đoạn Ông già đi hội, nổi bật với nghệ thuật ước lệ khi một diễn viên hóa hai nhân vật đối lập: Ông lão bảy mươi tuổi, tóc bạc, lưng còng và cô vợ trẻ mười bảy, giọng nói lảnh lót, nhõng nhẽo.

Trích đoạn "Ông già đi hội". Ảnh: BTC

Trong bối cảnh tiết xuân, ông lão cõng vợ đi xem hội thì gặp công tử con quan thiên hộ, ỷ thế trêu ghẹo. Đối mặt với sự ngang ngược, ông lão vùng lên dạy công tử một bài học nhớ đời.

Tiếp đến, trích đoạn Ngũ biến kể về hành trình “trả thù nhà, đền nợ nước” của Xuân Trầm - nữ nghĩa quân thời Lê Lợi. Sau khi gia đình bị giặc Minh sát hại, nàng đơn thương độc mã xâm nhập thành Đông, đốt kho lưu huỳnh và hạ đầu Tổng quản.

Trích đoạn trong "Ngũ biến". Ảnh: BTC

Chiến công ấy đưa nàng vào tình thế bị quân thù truy đuổi. Để thoát thân, nàng thực hiện 5 lần cải dạng khôn lường, khiến quân thù bất ngờ.

Điểm đặc sắc của trích đoạn là nghệ thuật biến hóa trong Tuồng được đẩy lên tầm cao mới: sự thay đổi không chỉ ở hình thể mà còn ở tâm lý, thần thái và thân phận nhân vật qua từng vai diễn. Khán giả cảm nhận được tuyệt kỹ biến hóa, thể hiện khả năng nhập vai và kỹ thuật biểu cảm tinh tế của diễn viên.

Trích đoạn Ôn Đình chém Tá là đỉnh cao của nghệ thuật ước lệ và kỳ ảo. Trong cuộc chiến không cân sức để bảo vệ Ấu chúa, dũng tướng Khương Linh Tá bị Tạ Ôn Đình chém rơi đầu.

Trích đoạn "Ôn Đình chém Tá". Ảnh: BTC

Nhưng thay vì gục ngã, Linh Tá bằng lòng trung son sắt đã tự chắp lại đầu mình, biến thân xác thành ngọn đuốc “sống”, soi đường cho Kim Lân đưa Hoàng tử thoát vòng vây.

Hình ảnh Khương Linh Tá quờ quạng tìm đầu trong đêm tối trở thành cảnh tượng ám ảnh và đẹp trên sân khấu Tuồng, thể hiện sự cách điệu đầy bạo liệt, nơi cái chết không phải kết thúc mà là sự dấn thân tận cùng vì nghĩa lớn.

Trích đoạn Kim Lân qua đèo tái hiện hành trình Kim Lân hộ tống Thứ phi và Ấu chúa đầy hiểm nguy trong rừng sâu. Trong khoảnh khắc tuyệt vọng, linh hồn Linh Tá hiện ra, hóa thành ánh sáng dẫn lối, giúp Kim Lân vượt qua vòng vây, an toàn trở về Sơn Hậu.

Trích đoạn "Kim Lân qua đèo". Ảnh: BTC

Sự hy sinh của Linh Tá và ý chí kiên định của Kim Lân là lời khẳng định đanh thép cho lý tưởng “Trung quân ái quốc", giá trị cốt lõi làm nên linh hồn của Tuồng truyền thống.

Chương trình Mã khải nguyên xuân đánh dấu sự khởi động đầy năng lượng của Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, với mục tiêu “làm mới” sân khấu truyền thống, đưa nghệ thuật Tuồng trở lại gần đời sống đại chúng như một món ăn tinh thần không thể thiếu trong nhịp sống đô thị hiện đại.

Mã khải nguyên xuân không chỉ là chương trình nghệ thuật đầu năm, mà còn đánh dấu sự tái sinh và tiếp nối tinh hoa Tuồng trong đời sống hiện đại, khi truyền thống chủ động đối thoại với khán giả, tìm tiếng nói chung giữa nghệ thuật cổ truyền và đời sống đương đại.