Tác phẩm gây tranh cãi của nghệ sĩ người Ý Maurizio Cattelan, vốn nổi tiếng từ Art Basel Miami 2019, đã bị một du khách gỡ xuống, bóc vỏ và… ăn trong buổi trưng bày cuối tuần qua. Phản ứng của Cattelan? Hài hước như thường lệ: “Tôi thất vọng vì người ta không ăn luôn cả vỏ và băng dính.”

The Comedian - quả chuối được dán băng keo vào tường, lại bị ăn mất. Lần này, tại Trung tâm Pompidou-Metz, Pháp.

Không như phản ứng phẫn nộ từ giới sưu tầm hay công chúng từng thấy trong quá khứ, bảo tàng Pompidou-Metz tỏ ra khá điềm tĩnh. Theo tuyên bố chính thức, bảo tàng đã thay ngay quả chuối chỉ trong vài phút, với sự can thiệp "nhanh chóng và bình tĩnh" từ đội ngũ an ninh. Họ nhấn mạnh: “Không có gì nghiêm trọng cả. Chuối vốn dễ hỏng và được thay mới thường xuyên theo chỉ dẫn của nghệ sĩ.”

Lần trưng bày lần này nằm trong khuôn khổ triển lãm “Dimanche sans fin” (Chủ nhật bất tận), đánh dấu 15 năm thành lập Trung tâm Pompidou-Metz. Đây là một trong số ít lần Cattelan, vốn nổi danh với những tác phẩm đầy chất châm biếm và khiêu khích, góp mặt cùng các tác phẩm tranh, điêu khắc và điện ảnh trong một không gian bảo tàng tổng hợp. The Comedian, dù đơn giản đến mức tối giản, lại tiếp tục khơi gợi tranh luận về giá trị nghệ thuật, tính vật chất của tác phẩm, và ranh giới giữa nghệ thuật và đời thường.

Đây không phải lần đầu The Comedian bị ăn. Tại Art Basel Miami năm 2019, nghệ sĩ trình diễn David Datuna đã gây bão mạng khi ăn quả chuối trước công chúng. Sau đó, đến năm 2023, một sinh viên tại Bảo tàng Nghệ thuật Leeum (Seoul) cũng lặp lại hành động này, viện lý do “đói” và chuối “tươi”.

Nhưng gây choáng nhất là thương vụ tháng 11/2024: Justin Sun, doanh nhân tiền mã hóa người Trung Quốc, đã mua lại The Comedian với giá 6,2 triệu đô la Mỹ tại Sotheby’s Hong Kong. Ngay sau đó, Sun tuyên bố trước truyền thông rằng ông đã ăn quả chuối này và nó “ngon hơn nhiều” so với các loại trái cây thông thường.

Maurizio Cattelan, tác giả của The Comedian, quả chuối dán băng keo nổi tiếng. Ảnh: Renata Fabbri.

Với The Comedian, Maurizio Cattelan không chỉ trình bày một tác phẩm nghệ thuật. Ông tạo ra một tình huống, một "performance" mở rộng mà mỗi người xem, mỗi hành động ăn, mỗi cuộc tranh cãi đều trở thành một phần trong chính tác phẩm. Quả chuối không chỉ là vật thể, nó là công cụ đặt câu hỏi: cái gì tạo nên giá trị trong nghệ thuật? Điều gì là thật, là giả, là có thể thay thế, là không thể chạm tới?

Dẫu bị ăn bao nhiêu lần, The Comedian vẫn tồn tại, không phải ở quả chuối, mà ở chính hành vi lặp lại đầy ám ảnh ấy: người ta sẽ tiếp tục ăn nó, như một nghi thức bất tuân, hoặc là một minh chứng cho sức hút phi lý của nghệ thuật ý niệm.

Maurizio Cattelan đã dự đoán đúng: “Bạn cảm thấy đây sẽ không phải là lần cuối cùng.” Và có lẽ, đó mới là phần đắt giá nhất của quả chuối này.