Nếu nhìn vào Bản Tuyên bố chung lịch sử vừa được ký kết trong thượng đỉnh liên Triều lần thứ ba vừa qua (từ 18-20/9), phần lớn các nhà phân tích đều cho rằng, các nhân tố lạc quan xuất hiện nhiều hơn những nghi kỵ phía trước. Giới quan sát còn thống nhất một nhận xét nổi bật, đó là giữa Tổng thống Moon và Nhà lãnh đạo Kim dường như có một sự ăn ý cố tình được phô trương trước ống kính và truyền thông.

Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae In ở thăm Triều Tiên với các cuộc hội đàm liên tục với nhà lãnh đạo Kim Jong Un,. Ảnh Internet

Thượng đỉnh Liên Triều lần thứ ba kết thúc ngày 20/9/2018 trên đỉnh núi huyền thoại Paektu. Ngày 19/9, sau haingày Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae In ở thăm Triều Tiên với các cuộc hội đàm liên tục với nhà lãnh đạo Kim Jong Un, hai bên đã đạt được nhiều thỏa thuận mang tính lịch sử. Đúng vào ngày kỷ niệm 13 năm “Tuyên bố 19/9/2015” (hay còn gọi Tuyên bố Hội nghị 6 bên tại Bắc Kinh về phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên), hai nhà lãnh đạo đã ký kết Tuyên bố chung tại Nhà khách quốc gia Paekhwawon Bình Nhưỡng khiến động thái này càng thêm có ý nghĩa, tình hình Bán đảo Triều Tiên dường như đang đi vào đúng quỹ đạo hòa bình.

Tuyên bố chung lịch sử

Theo tờ Đa Chiều, chi tiết của bản “Tuyên bố chung Tháng 9” được công bố trong cuộc họp báo chung của hai nhà lãnh đạo vào chiều 19/9, gồm một số nội dung chính như sau: Thứ nhất, hai bên Hàn, Triều quyết định đình chỉ mọi quan hệ quân sự đối địch ở mọi khu vực đối diện, kể cả ở khu phi quân sự; hủy bỏ mối đe dọa chiến tranh trên toàn bán đảo, xóa bỏ tận gốc sự đối địch. Thứ hai, trên cơ sở nguyên tắc cùng có lợi, cùng chiến thắng, hai bên mở rộng giao lưu và hợp tác; tìm kiếm và nghiên cứu các biện pháp để cùng phát triển kinh tế dân tộc. Thứ ba, hai bên quyết định tăng cường hợp tác về nhân đạo để giải quyết vấn đề các gia đình ly tán. Thứ tư, để thúc đẩy không khí hòa giải, thể hiện khí thế dân tộc trong, ngoài bán đảo, hai bên quyết định tích cực thúc đẩy hợp tác và giao lưu trên nhiều lĩnh vực. Thứ năm, để bán đảo trở thành khu vực hòa bình không có vũ khí hạt nhân và không bị đe dọa hạt nhân, hai bên đạt được những thỏa thuận chung để nhanh chóng đạt được tiến triển thực chất. Thứ sáu, nhận lời mời của Tổng thống Moon Jae In, Ủy viên trưởng Quốc vụ Triều Tiên Kim Jong Un sẽ thăm Seoul trước cuối năm nay.

Khác với hai bản Tuyên bố chung trước đây, lần này các nhà lãnh đạo hai miền đã cùng nhau nhất trí một số biện pháp cụ thể để biến những điểm thỏa thuận trên đây trở thành hiện thực. Nhà lãnh đạo Kim Jong Un khẳng định “Tuyên bố Panmunjom” đạt được tại Hội nghị Thượng đỉnh liên Triều tháng 4/2018, đã đặt nền tảng cho một kỷ nguyên mới hòa bình và thịnh vượng trên Bán đảo Triều Tiên. “Tuyên bố chung Tháng 9” lần này sẽ góp phần cải thiện hơn nữa quan hệ liên Triều, đề ra mục tiêu cụ thể về phi hạt nhân hóa, đưa hai miền tiến gần hơn tới hòa bình và thịnh vượng. Ông Kim Jong Un cũng cho biết, con đường tìm kiếm hòa bình và thịnh vượng trên bán đảo Triều Tiên không phải là con đường bằng phẳng nhưng hai miền sẽ cùng vượt qua mọi khó khăn để đạt được đích chung. Như vậy, nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un sẽ đến thăm Seoul trong năm nay và sẽ trở thành nhà lãnh đạo Triều Tiên đầu tiên tới thủ đô Seoul của Hàn Quốc kể từ khi bán đảo Triều Tiên bị chia cắt sau Thế chiến thứ hai vào năm 1945.

Thông báo về kết quả đạt được trong thượng đỉnh lần này lại nhen nhóm nhiều hy vọng về tiến trình phi hạt nhân hóa và tái lập hòa bình trên bán đảo Triều Tiên, đồng thời cũng dấy lên nghi ngờ về thực tâm của chính quyền miềnBắc. Câu hỏi đang gây tranh luận trong giới phân tích là phải chăng tổng thống Hàn Quốc Moon Jae In đã táo bạo hay ngây thơ khi chấp nhận gặp lãnh đạo Bắc Triều Tiên Kim Jong Un ba lần trong năm nay và còn mời lãnh đạo Bắc Triều Tiên sang thăm Seoul. Nếu nhìn vào các kết quả đạt được trong thượng đỉnh liên Triều lần thứ ba, phần lớn truyền thông quốc tế đều cho rằng, có nhiều yếu tố cho phép người dân hai nước Triều Tiên có thể lạc quan. Thứ nhất, cả Mỹ và lãnh đạo hai nước Triều Tiên đều mong muốn chấm dứt tình trạng chiến tranh. Vì tình trạng đình chiến, kéo dài từ năm 1953 đến nay, cản trở việc thực hiện nhiều ưu tiên khác. Thứ hai, khác với quá khứ, Bắc Triều Tiên lần này có vẻ thực tâm và đang có những cử chỉ được đánh giá là “thành thật” trong việc phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Ví dụ, một số địa điểm thử hạt nhân và bệ phóng tên lửa đạn đạo đã được phá dỡ, cho dù một số người nói rằng đó là những cơ sở không thể sử dụng được nữa. Về phần còn lại của chương trình hạt nhân, Bắc Triều Tiên cam kết thực hiện, với điều kiện Hoa Kỳ cũng phải có những đáp ứng, nhượng bộ tương xứng. Thứ ba, viễn cảnh tái lập hòa bình đã hé mở sau thượng đỉnh Moon-Kim lần ba. Lời đề nghịcủa lãnh đạo Bắc Triều Tiên muốn gặp lại nguyên thủ Mỹ quả thật là một tín hiệu đáng khích lệ.

Còn lý do để hoài nghi?

Tuy nhiên, một số nhà quan sát lưu ý là có nên lạc quan quá hay không, liệu Kim Jong Un có thực tâm hay không, phải chăng tổng thống Hàn Quốc Moon Jae In đã ngây thơ tin vào những lời hứa hẹn chưa có gì làm bảo chứng từ Bình Nhưỡng. Theo phân tích của tờ Financial Times, nguyên thủ Hàn Quốc có nguy cơ rơi vào chiếc bẫy cổ điển của Bắc Triều Tiên. Theo đó, Bình Nhưỡng làm như đang nhượng bộ nhằm làm giảm bớt các áp lực của quốc tế để đổi lấy sự trợ giúp kinh tế. Bắc Triều Tiên không thể từ bỏ vũ khí hạt nhân, vốn dĩ là nguồn bảo đảm cho sự sống còn của chế độ. Bằng chứng là kể từ sau thượng đỉnh Mỹ-Bắc Triều Tiên ở Singapore hồi tháng 6/2018, chưa có một tiến bộ rõ rệt trong hồ sơ phi hạt nhân hóa. Tuy nhiên, chính quyền Moon Jae In không xem đấy như một thất bại, hay ngây thơ và kêu gọi quốc tế nên có một cách tiếp cận khác trong hồ sơ này. Nguyên thủ Hàn Quốc cho rằng cả hai phía Mỹ và Bắc Triều Tiên phải có những nhượng bộ lẫn nhau. Mỹ không thể đơn phương buộc Triều Tiên từ bỏ vũ khí hạt nhân trước khi bỏ cấm vận, mà lại không có một bảo đảm nào về an ninh và kinh tế cho chế độ Bình Nhưỡng.

Có thể nói, tổng thống Hàn Quốc Moon Jae In đặt cược nhiều vào bản tính khó lường của cả Donald Trump và Kim Jong Un và nhất là tính kiêu hãnh về khả năng đàm phán của nguyên thủ Hoa Kỳ để có những quyết định “phiêu lưu” ủng hộ hòa bình. Ngay tại Hàn Quốc, phe bảo thủ cũng không hài lòng. Họ lo ngại cách tiếp cận “táo bạo” của tổng thống Moon Jae In cũng như sự kiêu hung của tổng thống Donald Trump sẽ đẩy Hoa Kỳ và Hàn Quốc đưa ra quá nhiều nhượng bộ cho nhà “lãnh đạo trẻ” Bắc Triều Tiên. Nhưng có lẽ thế giới cũng còn nhớ rằng, cách nay một năm, các vụ thử tên lửa đạn đạo và bom nguyên tử, bom nhiệt hạch của Bắc Triều Tiên đã dẫn đến lời đe dọa “lửa và cuồng nộ” của tổng thống Donald Trump. Vào lúc đó, thế giới gần như tin chắc sắp có một cuộc chiến tranh. Trong bối cảnh ấy, tổng thống Hàn Quốc Moon Jae In chỉ có thể làm được những gì có thể nhằm tái lập hòa bình cho bán đảo Triều Tiên. Đó có thể là một cuộc đánh cược dài hạn, cho dù bị coi là ngây thơ.

Một số nhà quan sát cho rằng chuyến đi cùng lãnh đạo miền Nam nói trên là một sáng kiến ngoại giao gây ấn tượng mạnh của ông Kim Jong Un. Hoạt động cuối cùng trong chuyến công du của tổng thống Hàn Quốc không hề kém ý nghĩa biểu tượng. Ông Moon Jae In đã viếng thăm một địa điểm quan trọng trong thế giới huyền thoại của người Triều Tiên. Paektu cũng có một vai trò trung tâm trong hoạt động tuyên truyền của chính quyền Bình Nhưỡng. Báo chí Hàn Quốc tỏ ra lạc quan nhiều hơn. Tựa của tờ Korea Times cho rằng, hai miền Triều Tiên đang mở ra một kỷ nguyên hòa bình và thịnh vượng mới. Ông Moon Jae In đã có bài phát biểu trước 150.000 người dân Bắc Triều Tiên, đây là điều chưa từng xảy ra đối với một tổng thống Hàn Quốc. Trước đám đông, ông Moon Jae In tuyên bố: Lãnh đạo Kim Jong Un và tôi đang cùng nhau tiến đến mục tiêu phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên.

So với 2 thượng đỉnh trước đây

Ngược hẳn với hình ảnh lạnh lùng hai năm 2000 và 2007. Lần này, cả hai bên đều cố gắng vận dụng đến những biểu tượng mà người Triều Tiên luôn giữ trong lòng. Thái độ ăn ý được thấy giữa hai ông Moon và Kim không nhất thiết là giả tạo. Cả hai người đều nổi tiếng là thẳng thắn nhưng cũng dễ hòa đồng khi cần. Dẫu sao thì phong thái của hai tác nhân hội nghị thượng đỉnh 2018 hoàn toàn khác thời hội nghị những năm 2000 và 2007 giữa các tổng thống Hàn Quốc với cha của Kim Jong Un, là Kim Jong Il (1941-2011), một người có máu lạnh bẩm sinh. Bây giờ, giữa vị tổng thống 65 tuổi, thân thiện, thanh lịch và vị lãnh đạo 34 tuổi lúc nào cũng tươi cười và nhiệt tình, sự ăn ý gần như trùng khớp. Một người thân cận với phủ tổng thống Hàn Quốc còn khẳng định rằng thậm chí ông Moon còn chinh phục được cả Kim Jo Yong, cô em gái của nhà lãnh đạo Bắc Triều Tiên. Chiến dịch truyền thông vừa qua thành công đến mức mà nhiều người Hàn Quốc có xu hướng quên rằng Kim Jong Un đã tàn nhẫn loại bỏ người chú dượng của mình và một số chức sắc trong bộ máy Bắc Triều Tiên.

Báo chí quốc tế cũng ghi nhận, giữa Moon và Kim, dường như một sự ăn ý cố tình được phô trương, đặc biệt là thái độ gần gũi, thân tình bất ngờ giữa tổng thống Hàn Quốc Moon Jae In với lãnh đạo Bắc Triều Tiên Kim Jong Un, được cho là đã giúp cho người dân miền Nam có một cái nhìn khác về miền Bắc. Thời gian sẽ trả lời, liệu hội nghị thượng đỉnh liên Triều diễn ra vừa qua ở Bình Nhưỡng có đánh dấu một thay đổi thực sự trong lịch sử bán đảo Triều Tiên hay không, nhưng điều chắc chắn là ván cờ ngoại giao của hai lãnh đạo Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên đã thành công trên nhiều phương diện: từ ngôn từ, cử chỉ cho đến hình ảnh. Seoul đã thuyết phục được Bình Nhưỡng tăng phần truyền hình trực tiếp. Dư luận ghi nhận là Seoul đã thành công trong việc thuyết phục Bình Nhưỡng cho truyền thông nhà nước Hàn Quốc tự do hơn trong việc đi lại, thu hình, đưa tin, khiến cho hình ảnh về hội nghị được tự nhiên hơn. Ngày 18/9, báo chí đều đưa tin công khai về việc ông Kim chào đón ông Moon ngay tại nhà khách chính phủ ở Bình Nhưỡng với một câu nói vừa lịch sự vừa dí dỏm: “Nơi đây có lẽ không sang trọng như tại các nước phát triển khác, nhưng tất cả đã được thực hiện một cách khiêm tốn để quý vị có được một thời gian thoải mái”… ./.

Nguồn Văn nghệ số 39/2018