Đại biểu tham dự hội thảo

Hội thảo là một trong những hoạt động trọng điểm hướng tới kỷ niệm 50 năm ngày Quốc hội quyết nghị chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), qua đó nhìn lại chặng đường phát triển nửa thế kỷ của thành phố, đồng thời đề xuất các giải pháp, cơ chế mới nhằm tạo động lực phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Từ đô thị hậu chiến đến đầu tàu kinh tế cả nước

Phát biểu tại hội thảo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM Trương Minh Huy Vũ cho biết, việc thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là niềm vinh dự lớn lao mà còn khẳng định sứ mệnh lịch sử của đô thị đặc biệt này trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước.

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử, ngày 2/7/1976 tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã quyết định đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành TP.Hồ Chí Minh. Đây là sự ghi nhận đối với vùng đất anh hùng đã có nhiều đóng góp trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

PGS.TS Hà Minh Hồng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM nhận định, quyết định lịch sử ấy xuất phát từ nguyện vọng lâu dài của nhân dân cả nước. Sau 50 năm, tên gọi TP.Hồ Chí Minh không chỉ mang ý nghĩa chính trị, lịch sử sâu sắc mà còn trở thành biểu tượng của tinh thần đổi mới, sáng tạo, nghĩa tình và khát vọng phát triển.

Nhìn lại hành trình phát triển, các đại biểu đánh giá TP.HCM đã vượt qua nhiều khó khăn của thời kỳ hậu chiến để từng bước trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam.

Một trong những dấu mốc quan trọng là Nghị quyết số 01-NQ/TW năm 1982 xác định TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn, trung tâm giao dịch quốc tế và du lịch của cả nước. Sau nghị quyết này, kinh tế thành phố tăng trưởng mạnh mẽ, từ mức 2,18% trước năm 1982 lên 8,17% trong giai đoạn 1982-1986, đạt 15,3% vào năm 1995. Giai đoạn 1996-2000, tốc độ tăng trưởng duy trì khoảng 9%, năm 2001 đạt 9,5%.

Tiếp đó, Nghị quyết số 20-NQ/TW năm 2002 và Nghị quyết số 16-NQ/TW năm 2012 tiếp tục mở rộng không gian phát triển, tạo điều kiện để thành phố phát huy vai trò trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ của cả nước.

Sau 10 năm thực hiện Nghị quyết 16-NQ/TW, quy mô kinh tế TP.HCM tăng gấp 2,7 lần so với năm 2010, GRDP bình quân đầu người tăng gấp đôi. Các lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ ghi nhận nhiều thành tựu nổi bật.

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại với sự gia tăng tỷ trọng của công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao, kinh tế số và kinh tế xanh. Hệ thống hạ tầng đô thị, giao thông và logistics được đầu tư ngày càng đồng bộ, trong khi các chính sách an sinh xã hội tiếp tục được triển khai hiệu quả.

Đột phá thể chế – chìa khóa cho giai đoạn phát triển mới

Theo các chuyên gia, từ ngày 1/7/2025, TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, hình thành vùng đô thị tích hợp quy mô lớn với nhiều lợi thế về công nghiệp, dịch vụ, cảng biển và logistics.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội mới, thành phố cũng đối mặt với không ít thách thức như áp lực hạ tầng, ngập úng, biến đổi khí hậu và yêu cầu quản trị một siêu đô thị đa trung tâm.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng TP.HCM trở thành đô thị hiện đại, sáng tạo, trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ và logistics hàng đầu khu vực; đến năm 2045 trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của châu Á và hướng tới năm 2075 trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, phát triển bền vững cũng trở thành yêu cầu tiên quyết trong điều hành phát triển nền kinh tế thành phố.

Để đạt được những mục tiêu nói trên, yêu cầu đổi mới thể chế, hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt dành cho TP.HCM nhận được nhiều sự quan tâm của đại biểu, nhà khoa học.

TS.Trần Du Lịch cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo ra nền tảng thể chế vượt trội, giúp đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Theo TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP.HCM, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo ra nền tảng thể chế vượt trội, giúp đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, thí điểm các cơ chế mới và huy động hiệu quả nguồn lực phát triển.

Ông đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là xây dựng niềm tin thể chế và tư duy phát triển dài hạn, nâng cao năng lực bộ máy hành chính để triển khai hiệu quả các cơ chế mới. Bên cạnh đó, thành phố cần mạnh dạn áp dụng mô hình “sandbox chính sách” cho các lĩnh vực mới như công nghệ tài chính (fintech), trí tuệ nhân tạo, kinh tế nền tảng và trung tâm tài chính quốc tế.

Cùng với đó, TP.HCM cần tập trung phát triển hệ thống hạ tầng chiến lược, bao gồm các tuyến giao thông liên vùng, hệ thống cảng biển, cảng hàng không, logistics và mạng lưới đường sắt đô thị. Chuyển đổi số, phát triển hạ tầng số và năng lượng tái tạo cũng là những yếu tố then chốt để thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc không gian và ngành kinh tế theo hướng tập trung vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như công nghiệp bán dẫn, thiết kế chip, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, logistics thông minh và dịch vụ tài chính hiện đại. Đồng thời, thành phố cần có cơ chế thu hút chuyên gia quốc tế, trí thức Việt kiều và nguồn nhân lực chất lượng cao để tạo lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên mới.

Hơn 100 tham luận gửi về hội thảo đã góp phần làm rõ những giá trị lịch sử, thành tựu nổi bật và các định hướng phát triển của TP.HCM trong tương lai.

Từ nền tảng được xây dựng suốt 50 năm qua, cùng với quyết tâm đổi mới thể chế và khơi thông nguồn lực phát triển, TP.HCM đang đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ để trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực. Đây không chỉ là khát vọng của chính quyền và nhân dân thành phố mang tên Bác mà còn là kỳ vọng đối với đầu tàu kinh tế của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.