Sự kiện & Bình luận

Biến tri thức thành giá trị

Ngọc Anh
Chính trị xã hội 12:05 | 21/11/2026
Baovannghe.vn- Giai đoạn 2021-2025, ngân sách nhà nước đầu tư khoảng 17.000 tỷ đồng cho 4.800 nhiệm vụ thuộc 42 chương trình khoa học và công nghệ, nhưng chỉ một phần nhỏ kết quả nghiên cứu được thương mại hóa.
aa
Biến tri thức thành giá trị
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chủ trì hội nghị. Ảnh: chinhphu.vn
Theo số liệu được Phó Thủ tướng nêu tại hội nghị, trong giai đoạn 2021-2025, khoảng 4.800 nhiệm vụ thuộc 42 chương trình khoa học và công nghệ sử dụng 17.000 tỷ đồng, nhưng số kết quả trở thành sản phẩm trên thị trường còn hạn chế. Tỷ lệ nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia có sự tham gia của doanh nghiệp chỉ khoảng 12%; ở cấp địa phương là khoảng 11%. Do đó, định hướng đến năm 2027, ít nhất 30% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp cụ thể, có sự hợp tác trong nghiên cứu và chia sẻ nguồn lực; tỷ lệ này phấn đấu đạt ít nhất 50% trong giai đoạn tiếp theo.

Khoảng cách giữa nguồn lực đầu tư và hiệu quả ứng dụng đòi hỏi phải đổi mới cách tổ chức nghiên cứu. Quyết định số 1951/QĐ-TTg của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phê duyệt Đề án tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng sẽ khơi thông con đường đưa tri thức từ phòng nghiên cứu ra thị trường.

Đặt hàng nghiên cứu từ nhu cầu thực tế

Tại hội nghị thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp ngày 23/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đặt vấn đề: Vì sao doanh nghiệp chưa mặn mà với kết quả nghiên cứu, dù nhiều nhiệm vụ đã được đầu tư công sức và ngân sách? Công bằng mà nói, đây là câu hỏi không chỉ phản ánh khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, mà còn đặt ra yêu cầu nhìn lại cả quá trình, từ xác định nhiệm vụ, tổ chức thực hiện đến chuyển giao và thương mại hóa kết quả. Đi tìm câu trả lời, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp đã thẳng thắn chỉ ra một trong những nguyên nhân khiến việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học còn chậm và kém hiệu quả là sự tham gia chưa sâu của doanh nghiệp ngay từ khâu hình thành và triển khai nhiệm vụ nghiên cứu. Bởi chính doanh nghiệp là nơi kiểm chứng rõ nhất giá trị thực tiễn của một công nghệ có hay không đáp ứng yêu cầu sản xuất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng và tăng sức cạnh tranh của sản phẩm.

Trong lĩnh vực nghiên cứu, một đề tài có thể đáp ứng yêu cầu chuyên môn nhưng khi đưa vào ứng dụng không phù hợp với điều kiện sản xuất, giá thành hoặc nhu cầu khách hàng thì vẫn chưa thể gọi là thành công. Ở khâu ứng dụng, công nghệ vận hành tốt trong phòng thí nghiệm chưa chắc đã có thể đưa ngay vào nhà máy. Doanh nghiệp còn phải tính đến khả năng tích hợp với dây chuyền hiện có, chi phí chuyển giao, chất lượng sản phẩm và thời gian thu hồi vốn. Nếu những yêu cầu này chỉ được xem xét sau khi nghiên cứu kết thúc, việc điều chỉnh sẽ tốn kém hơn, thậm chí khiến kết quả không tìm được đơn vị tiếp nhận. Do đó, để có đơn đặt hàng chuẩn, doanh nghiệp cần tham gia từ khâu xác định vấn đề nghiên cứu, thay vì chỉ xuất hiện ở bước cuối để lựa chọn công nghệ. Những nhu cầu cụ thể như giảm chi phí sản xuất, tiết kiệm nguyên liệu, nâng cao chất lượng hay làm chủ công nghệ cần được chuyển thành đầu bài cho hoạt động nghiên cứu. Sự tham gia của doanh nghiệp cần được duy trì từ khâu thử nghiệm đến khi công nghệ được hoàn thiện và đưa vào sản xuất. Tuy nhiên, để quá trình này đi đến cùng, sự gắn kết giữa viện, trường và doanh nghiệp cần được hỗ trợ bởi cơ chế phù hợp. GS.TS Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế về quyền sở hữu, quyền quyết định đối với kết quả nghiên cứu, đồng thời tạo điều kiện để nhà khoa học tham gia phát triển doanh nghiệp từ chính công nghệ do mình tạo ra. Bởi thương mại hóa không đơn thuần là tìm nơi tiếp nhận sản phẩm, mà còn là tạo điều kiện để nhà khoa học chủ động đưa thành quả nghiên cứu vào thực tiễn, có quyền lợi và động lực theo đuổi công nghệ đến khi tạo ra giá trị. Liên kết viện, trường với doanh nghiệp vì thế không thể chỉ dừng ở các thỏa thuận hợp tác. Điều quan trọng là hình thành những nhiệm vụ nghiên cứu chung, có sự đóng góp nguồn lực, phân định trách nhiệm và xác định rõ nhu cầu sử dụng. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, còn nhà khoa học có điều kiện đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm, tri thức sẽ có thêm cơ hội chuyển hóa thành năng lực sản xuất.

Không để kết quả nghiên cứu dừng ở nghiệm thu

Có công nghệ phù hợp mới là điều kiện cần, để đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường còn phải tháo gỡ nhiều rào cản. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng, cần gỡ bỏ những hạn chế trong định giá tài sản trí tuệ, kết nối cung - cầu công nghệ, hoạt động của các tổ chức trung gian và hạ tầng nghiên cứu dùng chung. Những bất cập này khiến quá trình chuyển giao từ phòng thí nghiệm đến sản xuất chưa thông suốt, làm giảm cơ hội phát huy giá trị của các kết quả nghiên cứu.

Theo số liệu được công bố tại hội nghị, tính đến hết tháng 8/2026, Việt Nam hiện có hơn 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ, với khoảng 62.000 công nghệ được chào bán. Kết quả, có 750 nhu cầu tìm mua và phát sinh 72 giao dịch. Sự chênh lệch lớn giữa nguồn cung được giới thiệu và giao dịch thực tế cho thấy, công khai thông tin chưa đủ để đưa công nghệ vào thị trường.

Điều doanh nghiệp cần không chỉ là thông tin về công nghệ, mà còn là lời giải cụ thể cho những vấn đề họ đang gặp phải: chi phí tiếp nhận bao nhiêu, hiệu quả mang lại thế nào và cần đầu tư thêm những gì để ứng dụng vào sản xuất. Vì vậy, mối quan hệ giữa viện - trường và doanh nghiệp cần được xây dựng theo cơ chế minh bạch để các bên xác định giá trị công nghệ, thỏa thuận quyền lợi và trách nhiệm, đồng thời phát triển các tổ chức trung gian có đủ năng lực tư vấn, đánh giá và kết nối chuyển giao. Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng cũng nhấn mạnh, cần cụ thể hóa hợp tác giữa cơ sở nghiên cứu với doanh nghiệp bằng các đơn đặt hàng có kinh phí, cơ chế phối hợp và sản phẩm đầu ra rõ ràng. Như vậy có thể thấy, liên kết chỉ thực sự hiệu quả khi các bên cùng giải quyết một nhu cầu cụ thể và có đủ nguồn lực theo đuổi kết quả đến giai đoạn có thể chuyển giao. Nếu thiếu nguồn kinh phí tiếp nối, công nghệ dù có triển vọng vẫn có thể dừng lại ở quy mô thử nghiệm.

Chính vì vậy, hiệu quả đầu tư khoa học và công nghệ cần được nhìn nhận trong cả quá trình, từ xác định nhiệm vụ đến tiếp nhận, chuyển giao và ứng dụng. Với những nhiệm vụ hướng đến sản xuất, cần làm rõ đơn vị có khả năng tiếp nhận, điều kiện triển khai và nguồn lực cần thiết cho giai đoạn hoàn thiện. Việc đánh giá cũng cần quan tâm đến khả năng ứng dụng, giá trị công nghệ và tác động thực tế, thay vì chỉ dừng ở số lượng đề tài hoàn thành hay hồ sơ nghiệm thu. Điều đó không có nghĩa mọi nghiên cứu đều phải lập tức tạo ra lợi nhuận, bởi nghiên cứu cơ bản vẫn có vai trò riêng và giá trị lâu dài.

Theo định hướng của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, cần chuyển từ giao từng đề tài riêng lẻ sang giao nhiệm vụ theo gói, trao quyền chủ động cho đơn vị nghiên cứu nhưng đồng thời gắn trách nhiệm với mục tiêu và sản phẩm đầu ra. Năm 2027, ít nhất 30% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp cụ thể, có sự hợp tác trong nghiên cứu và chia sẻ nguồn lực; tỷ lệ này phấn đấu đạt ít nhất 50% trong giai đoạn tiếp theo. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao đánh giá năng lực các cơ sở nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, xây dựng bản đồ năng lực và cơ sở dữ liệu để doanh nghiệp dễ dàng tìm kiếm đối tác phù hợp.

Để những định hướng này đi vào thực tế, cần tạo điều kiện cho viện, trường và doanh nghiệp dùng chung phòng thí nghiệm, phối hợp thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ, định giá và chuyển giao tài sản trí tuệ, đồng thời huy động nguồn vốn cho giai đoạn phát triển sản phẩm. Nhà nước cần tập trung tháo gỡ những vướng mắc mà thị trường chưa thể tự giải quyết, giúp doanh nghiệp giảm bớt rủi ro khi hợp tác nghiên cứu và mạnh dạn đầu tư vào công nghệ mới. Khi các khâu này được kết nối thông suốt, kết quả nghiên cứu mới có thêm cơ hội bước ra khỏi phòng thí nghiệm, đi vào sản xuất và tạo ra giá trị kinh tế.

Rút ngắn khoảng cách giữa tri thức và thị trường không có nghĩa mọi công trình đều phải trở thành hàng hóa, mà là bảo đảm nguồn lực nghiên cứu được sử dụng đúng mục tiêu và kết quả có cơ hội phát huy giá trị. Với nghiên cứu ứng dụng, hiệu quả cần được thể hiện qua công nghệ được tiếp nhận, sản phẩm được tạo ra và những vấn đề thực tế được giải quyết. Khi nhu cầu doanh nghiệp được tính đến từ đầu, nhà khoa học có điều kiện theo đuổi kết quả đến cùng và cơ chế đầu tư bao quát cả quá trình chuyển giao, những công trình nghiên cứu sẽ có thêm cơ hội bước ra khỏi phòng thí nghiệm, đóng góp thiết thực hơn cho nền kinh tế.

Bông hoạ mi trong nhà cổ - Thơ Lê Nhi

Bông hoạ mi trong nhà cổ - Thơ Lê Nhi

Baovannghe.vn- Những bông hoạ mi rời làng vào phố/ tinh khôi trong sương
Con cái của Goni. Truyện ngắn của Quya Reyna

Con cái của Goni. Truyện ngắn của Quya Reyna

Baovannghe.vn- Nhà tôi có vô số quy tắc. Những quy tắc phải tuân theo ở trong lẫn ngoài nhà, khi còn nhỏ cũng như khi lớn. Tất cả đều được đặt ra dưới sự giám sát nghiêm khắc của mama và tính khí cứng rắn của bố. Mỗi quy tắc đều có câu chuyện riêng, và câu chuyện nào cũng thú vị.
THƯ MỜI CỘNG TÁC BÁO VĂN NGHỆ TẾT ĐINH MÙI 2027

THƯ MỜI CỘNG TÁC BÁO VĂN NGHỆ TẾT ĐINH MÙI 2027

Baovannghe.vn - Báo Văn nghệ trân trọng kính mời các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ, họa sĩ và cộng tác viên gửi bài cho số báo Tết Đinh Mùi 2027.
Nguyễn Đình Phúc: Tiếng thơ lắng đọng từ ngã ba sông lịch sử

Nguyễn Đình Phúc: Tiếng thơ lắng đọng từ ngã ba sông lịch sử

Baovannghe.vn - Nhà thơ Nguyễn Đình Phúc đã góp phần tô thắm thêm truyền thống văn hóa vẻ vang của quê hương Phú Thọ.
Thông cáo báo chí số 26, Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội Khóa XVI

Thông cáo báo chí số 26, Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội Khóa XVI

Baovannghe.vn - Thứ Sáu, ngày 20/11/2026, ngày làm việc thứ hai mươi sáu, Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI diễn ra tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.