Diễn đàn lý luận

“Trái táo xanh” Việt Nam trong danh sách đề cử Alma và Andersen

Trịnh Đặng Nguyên Hương
Tác phẩm và dư luận 07:00 | 16/11/2026
Baovannghe.vn - Nguyễn Hữu Quỳnh Hương (Hũ) là tác giả của nhiều cuốn sách tranh đặc sắc như Chầm chậm như nước, Dạo bước với thời gian, Thư gửi Thần Chết, Chạy mưa chạy nắng; là người sáng lập Slowbooks và khởi xướng Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam đầu tiên.
aa

Ngày 14/10/2026, Hội đồng Nghệ thuật Thụy Điển đã công bố danh sách đề cử ALMA 2027, trong đó có hai gương mặt Việt Nam là Nguyễn Hữu Quỳnh Hương (Hũ) và Kimlien Huynh (Huỳnh Kim Liên). Chưa đầy hai tuần sau, Hũ tiếp tục được VBBY (Chi hội Việt Nam của IBBY) chọn làm ứng viên hạng mục Tác giả cho giải Hans Christian Andersen 2028, cùng họa sĩ Tạ Huy Long ở hạng mục Minh họa. Sau hơn bảy mươi năm, đây là lần đầu tiên Việt Nam có ứng viên cho giải thưởng vẫn được ví là “Nobel của văn học thiếu nhi”.

Cuộc trò chuyện dưới đây với Nguyễn Hữu Quỳnh Hương (Hũ), không chỉ xoay quanh những đề cử, mà mở ra những câu hỏi rộng hơn: trẻ em cần sách tranh như thế nào, sách tranh Việt và văn hóa Việt cần gì để đi xa, và một ước mơ thoạt đầu tưởng viển vông có thể được nuôi lớn ra sao với những người trẻ tuổi.

Hai đề cử, một lời nhắc

“Trái táo xanh” Việt Nam trong danh sách đề cử Alma và Andersen
Tác giả Nguyễn Hữu Quỳnh Hương (Hũ). Ảnh: TGCC

- Hũ đã đón nhận tin có tên trong danh sách đề cử ALMA 2027 như thế nào? Được biết, trước đó những người vận hành giải thưởng đã nhắc đến Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam khi gặp Hũ tại Gothenburg. Điều đó có ý nghĩa gì với Hũ?

Em nhận được thư thông báo đề cử ALMA 2027 ngay khi vừa đáp sân bay về Việt Nam, sau gần ba mươi ngày đi bốn quốc gia để tham gia các lễ hội sách. Thật ra cuối tháng 9, em đã được gặp các nhân viên vận hành giải thưởng ALMA tại Gothenburg, trong buổi giao lưu thân mật do Hội đồng Nghệ thuật Thụy Điển tổ chức. Em khá bất ngờ khi mọi người chủ động chào hỏi, trò chuyện và vô cùng hào hứng khi nhắc về Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam (VCPF). VCPF lúc nào cũng là niềm tự hào của em với cộng đồng sách tranh rồi, nên khi được bạn bè quốc tế quan tâm và tiếp sức, em thấy biết ơn và vui sướng.

- Danh sách ALMA năm nay có hai gương mặt Việt Nam, và chỉ ít ngày sau, Hũ lại có tên trong danh sách ứng viên Andersen 2028. Theo Hũ, điều đó nói lên điều gì về sách thiếu nhi Việt hôm nay?

Không chỉ vì chuyện có những cái tên Việt Nam được đề cử, em nghĩ, bằng những nỗ lực cá nhân dù nhỏ bé, tiếng nói về sách thiếu nhi Việt Nam đang dần thay đổi và khẳng định chất lượng của mình với bạn bè quốc tế. Những năm gần đây, Việt Nam luôn nỗ lực tạo sự hiện diện của mình trên các “sân chơi” nước ngoài, dù là khu vực Đông Bắc Á vốn gần phông nền văn hóa hay khu vực châu Âu.

Về một ước mơ thoạt ngỡ viển vông

- Hũ có thể kể về thời điểm mà ý định mang sách tranh Việt ra thế giới nghe viển vông nhất không? Khi ấy có ai hoài nghi, thậm chí cười chê không?

Em nghĩ rằng, cho đến khi em thực sự làm được điều đó, thì lúc nào ước mơ này cũng được xem là viển vông. Ở Việt Nam, một tác giả muốn theo đuổi thể loại sách tranh nội địa và sống được bền vững với nghề vốn dĩ đã được xem là viển vông rồi, huống chi còn mong mình chinh phục được bạn đọc quốc tế.

Em không biết có ai từng cười chê hay không, nhưng có lẽ nhiều anh chị đồng nghiệp sẽ theo dõi và quan sát xem mình có hiện thực hóa được những gì mình nói hay không.

Mang sách tranh Việt ra thế giới mà không có một cơ chế hỗ trợ thì gần như là thắp đèn đi trong đêm, vừa đi vừa dò đường và tìm cách gõ mọi cánh cửa. Khi bắt đầu con đường này, em chỉ là một tác giả muốn được sống và cống hiến cho lĩnh vực này toàn thời gian.

Trẻ em cần sách tranh như thế nào

- Hũ viết cho trẻ em về cái chết, về biến đổi khí hậu, về thời gian. Đâu là giới hạn của những chủ đề “khó” với trẻ, và ai nên là người quyết định giới hạn ấy?

Em không nghĩ có một danh sách cố định những chủ đề trẻ em được phép hoặc chưa được phép tiếp cận. Cái chết, biến đổi khí hậu hay thời gian đều là những phần của đời sống mà trẻ có thể bắt gặp từ rất sớm, dù người lớn có chủ động nói với các em hay không. Điều quan trọng là chúng ta nói như thế nào, ở thời điểm nào và có đồng hành cùng trẻ sau đó hay không.

Khi viết về những chủ đề khó, em không cố gắng đơn giản hóa sự thật đến mức làm mất đi bản chất của nó, nhưng cũng không đặt lên vai trẻ những điều các em chưa có đủ điểm tựa để tiếp nhận.

Đôi khi, chúng ta đánh giá thấp khả năng cảm nhận và suy nghĩ của trẻ chỉ vì các em chưa có đủ vốn từ để diễn đạt. Một cuốn sách tốt không nhất thiết phải đưa ra câu trả lời cho mọi câu hỏi. Nó có thể mở ra một câu hỏi khó, nhưng vẫn trao cho trẻ cảm giác an toàn để suy nghĩ, trò chuyện và tiếp tục khám phá.

Đưa sách tranh Việt và văn hóa Việt đi xa

- Làm sao để văn hóa Việt trong sách tranh không trở thành tấm bưu thiếp du lịch cho người nước ngoài ngắm, mà là điều một đứa trẻ ở nơi khác thấy gần gũi với chính mình?

Thực ra, từ khoảng năm 2020, sách trẻ em nói về văn hóa, cảnh sắc hay chủ đề Việt Nam nở rộ.

Tuy nhiên, văn học không đơn thuần là một “hàng hóa”: nó vừa cần sâu sắc, chuyên chở tâm tư tình cảm và thực hành sống của con người, vừa cần giản dị và không bị thương mại hóa vì bất kỳ điều gì.

Thế nên, tác giả cần ghi nhớ vai trò của mình. Nếu nhập nhằng, thì thứ mà mình làm ra sẽ là “sản phẩm văn hóa” chứ không phải là “tác phẩm văn học” nữa.

Còn điều kết nối trẻ em với nhau, em nghĩ, không nhất thiết là những điểm tương đồng về văn hóa, mà là những cảm xúc có tính phổ quát: tình yêu thương, nỗi sợ hãi, sự tò mò, mong muốn được thuộc về một nơi nào đó.

Một đứa trẻ ở nơi khác có thể chưa từng nhìn thấy một phiên chợ Việt Nam, chưa biết về văn hóa sông nước miền Tây, nhưng vẫn có thể hiểu cảm giác của một đứa trẻ đi cùng mẹ, nỗi lo khi gia đình phải rời bỏ nơi mình sinh sống, hay niềm vui khi khám phá một điều bình dị. Khi ấy, những chi tiết văn hóa Việt Nam không còn là thứ được trưng bày để người khác ngắm nhìn, mà trở thành thế giới sống động nơi một câu chuyện của con người được kể.

Em nghĩ bản sắc văn hóa không cần phải được phô bày liên tục để chứng minh sự hiện diện của nó. Chính nhờ đi sâu vào cái riêng của con người và đời sống Việt Nam, chúng ta mới có thể chạm đến những điều chung của con người ở bất cứ nơi đâu.

Những trái táo còn xanh

“Trái táo xanh” của Tadao Ando gợi ý rằng không cần vội chín. Hũ muốn nói gì với một người trẻ đang ôm một ước mơ còn “xanh”?

Em nghĩ rằng không có ước mơ nào “còn” xanh, vì biết đâu ước mơ ấy vốn dĩ có màu xanh thì sao? Một người trẻ, dù làm sách tranh hay bất cứ công việc gì, cứ xác định được vai trò của mình trong hệ sinh thái và bền bỉ với nó là được. Bền bỉ nghĩa là hãy tận tâm thực hành mỗi ngày, dù có được ghi nhận hay không.

Những công việc liên quan đến văn hóa nghệ thuật, không phải cứ làm là ra kết quả được. Cứ giữ cho mình một lý do để tiếp tục đã là quý rồi.

Những đề cử ALMA và Andersen, vì thế, không nên được đọc như một điểm đến mà giống một câu hỏi được thế giới gửi lại: khi được nhìn nhận, đánh giá, sách tranh Việt sẽ kể điều gì, bằng giọng nào, để trẻ em ở bất cứ đâu cũng nhận ra trong đó một phần của chính mình? Câu trả lời không thể đến từ một người. Nhưng nó có thể bắt đầu từ những người trẻ như Hũ, những quả táo còn xanh, chưa vội chín, vẫn mộc mạc và đầy vị chua, nhưng đang không ngừng lớn.

Trịnh Đặng Nguyên Hương Thực hiện

Biển và ngụ ngôn - Thơ Khaly Chàm

Biển và ngụ ngôn - Thơ Khaly Chàm

Baovannghe.vn- Đừng nhìn ta lạ lẫm/ hỡi những con còng gió!/ sao phải chạy chữ chi trên cát
Bộ GD&ĐT: Từ năm 2028, không dùng điểm cộng trong tuyển sinh đại học

Bộ GD&ĐT: Từ năm 2028, không dùng điểm cộng trong tuyển sinh đại học

Baovannghe.vn - Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non, đại học và sau đại học.
“Nghiện” phim ngắn AI và những hệ lụy

“Nghiện” phim ngắn AI và những hệ lụy

Baovannghe.vn - Sự trỗi dậy của phim ngắn do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra đang tạo nên một làn sóng giải trí mới trên các nền tảng mạng xã hội thu hút hàng triệu người xem, đặc biệt là giới trẻ.
Các dạng thức thể hiện yếu tố huyền thoại trong tiểu thuyết Việt Nam sau Đổi mới

Các dạng thức thể hiện yếu tố huyền thoại trong tiểu thuyết Việt Nam sau Đổi mới

Baovannghe.vn - Huyền thoại là một thuật ngữ xuất hiện từ xa xưa và cách hiểu về nó không ngừng thay đổi.
Bổ sung quy định về triển lãm trên không giang mạng

Bổ sung quy định về triển lãm trên không giang mạng

Baovannghe.vn - Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Nghị định số 410/2026/NĐ-CP ngày 12/11/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 113/2013/NĐ-CP ngày 02/10/2013 của Chính phủ về hoạt động mỹ thuật.