Văn hóa nghệ thuật

“Nghiện” phim ngắn AI và những hệ lụy

Thùy Chi
Điện ảnh 12:51 | 15/11/2026
Baovannghe.vn - Sự trỗi dậy của phim ngắn do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra đang tạo nên một làn sóng giải trí mới trên các nền tảng mạng xã hội thu hút hàng triệu người xem, đặc biệt là giới trẻ.
aa

Đằng sau những phút giây giải trí tưởng chừng như vô hại và số tiền nhỏ lẻ cho mỗi lượt xem là một mô hình kinh doanh tinh vi, cùng những hệ lụy khó lường về tài chính, tâm lý và đạo đức xã hội.

Không cần diễn viên hay phim trường tốn kém, công nghệ trí tuệ nhân tạo đang tạo ra hàng loạt phim ngắn với tốc độ nhanh chưa từng có. Bằng cách khai thác thói quen giải trí chớp nhoáng và tâm lý tò mò của người dùng, các nền tảng mạng xã hội liên tục điều hướng khán giả từ xem miễn phí nhanh sang chi trả nhiều khoản phí phát sinh. Phía sau màn hình điện thoại, mô hình kinh doanh này mang lại nguồn lợi cho ai và người xem đang chịu những tác động gì về tài chính lẫn tâm lý?

Vòng xoáy của những cú chạm

“Nghiện” phim ngắn AI và những hệ lụy
Phim ngắn do AI tạo tràn lan trên mạng - Ảnh chụp màn hình

Sau mỗi cái vuốt tay vô định trên màn hình điện thoại là những video với hình ảnh nhân vật cuốn hút đập vào mắt. Rất nhanh chóng, người xem từ chần chừ rồi dán chặt mắt vào đoạn video chỉ dài khoảng một phút nhưng là bắt đầu chuỗi câu chuyện dài hàng chục, thậm chí hàng trăm tập. Đằng sau những đoạn phim ngắn do AI tạo ra (gọi chung là phim AI) là thuật toán giữ chân người xem được vận hành tinh vi. Không khó để bắt gặp hình ảnh quen thuộc: những gương mặt “dính” chặt vào màn hình điện thoại, kèm theo âm thanh lồng tiếng vừa nghe qua đã biết ngay là phim AI.

Nằm lướt Facebook sau một ngày làm việc, Sông Thương (25 tuổi, Thường Tín, Hà Nội) vô tình bắt gặp một đoạn phim ngắn AI về chủ đề “tổng tài”: “Câu chuyện có tiết tấu nhanh, dồn dập và cuốn hút khiến mình không thể dừng lại”, Thương kể. Chỉ với video dài 2 phút đó, thuật toán lập tức “bắt bài”. Từ newsfeed (bảng tin) Facebook, TikTok đến YouTube của Sông Thương xuất hiện dày đặc gợi ý phim cùng thể loại. Tò mò và muốn xem cho thỏa mãn, cô cất công “truy lùng” trọn bộ trên các nền tảng. “Có thể nội dung na ná nhau, nhưng cách triển khai khiến người xem không cảm thấy nhàm chán. Những đoạn hot nhất được cắt ra để ‘thả câu’, khiến người xem rơi vào trạng thái tò mò không cưỡng lại được”, Thương nhận định.

Bẫy 60 giây và bài toán kinh doanh

Được biết, trong vòng xoáy ấy, rất nhiều khán giả đã bước qua ranh giới xem thử để trả phí. Trong khi đang say sưa với một bộ phim AI trên Facebook, đúng lúc mâu thuẫn lên đỉnh điểm thì… hết tập. Phản xạ một cách tự nhiên, họ gõ tìm kiếm trọn bộ trên các mạng xã hội, nhưng chỉ nhận lại những đoạn clip vụn vặt, chất lượng trồi sụt. Nhu cầu xem bằng được thôi thúc họ bấm vào đường dẫn điều hướng để tải ứng dụng chuyên biệt. Và từ đây, việc xem phim bắt đầu phát sinh chi phí. Theo tìm hiểu của phóng viên, các ứng dụng xem phim AI trả phí có mức giá đầu tiên theo tuần (149.000 đồng), sau đó thì quẹt theo tháng (299.000 đồng). Nếu mua theo năm được giảm 40%, còn 999.000 đồng và truy cập không giới hạn tất cả series. Muốn xem nhanh, thỏa mãn cơn ghiền chỉ có cách duy nhất là quẹt thẻ, mua xu, bên cạnh đó, ứng dụng có chế độ tự động gia hạn, trừ tiền trong tài khoản liên kết nếu người dùng quên hủy.

Bản chất của mô hình thương mại này nằm ở sự kết hợp giữa motif kịch bản “bẫy 60 giây” và nghệ thuật thiết kế giao diện. Các video mở đầu với 3 giây tình huống gây sốc để thu hút sự chú ý; tiếp đó, 30 giây mâu thuẫn được đẩy nhanh với những tình tiết dồn dập; đúng lúc người xem muốn biết kết quả, tập phim bị cắt ngang ở giây thứ 60 và yêu cầu trả tiền xuất hiện.

Dạo một vòng qua nền tảng Threads hay Facebook, không khó để gặp những dòng cảm xúc bất lực của người xem phim AI. Họ thuộc nhiều tầng lớp: dân văn phòng, giới trẻ, người nội trợ cho đến hưu trí. Đặc biệt ở nhóm khán giả trẻ, sự cuồng nhiệt đối với phim AI không chỉ dừng lại ở tổn thất tài chính. Một tài khoản thừa nhận: “Cuối tuần này mình đã tải 3 ứng dụng phim ngắn, mỗi cái nạp vài trăm ngàn đồng để coi phim. Sao các phim hay không ở cùng ứng dụng cho mình đỡ mất công nạp tiền”. Một tài khoản khác bình luận: “Tôi là nạn nhân của drama AI. Tôi luôn biết kết thúc nó sẽ thế nào, nhưng càng xem càng ghiền”.

Hệ lụy khôn lường từ nội dung lệch chuẩn

Đáng lo hơn, để đạt mục tiêu “3 giây đầu gây sốc, 30 giây tăng drama”, nhiều phim AI sử dụng những motif cực đoan, vượt qua các chuẩn mực ứng xử thông thường. Phổ biến là các câu chuyện con cái bất hiếu, xúc phạm cha mẹ; con chồng hãm hại mẹ kế; cha mẹ phân biệt đối xử, xô đẩy con cái vào bước đường cùng. Nhiều phim còn khai thác trần trụi các hành vi như tát, chửi rủa giữa chốn đông người, thậm chí đầu độc, sát hại người thân vì mâu thuẫn tài sản hay ghen tuông. Những kịch bản “mì ăn liền” tập trung dồn dập các tình tiết trả thù, bạo lực để kích thích cảm xúc. Nếu được tiêu thụ liên tục, kiểu nội dung này có thể khiến người xem quen với nhịp kích thích nhanh và khó duy trì sự chú ý với những nội dung đòi hỏi nhiều thời gian, chiều sâu.

Tiếp xúc liên tục với các hình ảnh cha mẹ - con cái hành xử vô nhân tính hoặc sát hại lẫn nhau trên màn hình dọc, khán giả trẻ rất dễ trơ lỳ cảm xúc tiêu cực, dần coi các hành vi lệch chuẩn, bạo lực gia đình là điều bình thường. Đây chính là yếu tố âm thầm làm lệch chuẩn, xói mòn đạo đức lứa tuổi thanh thiếu niên và gieo rắc sự hoài nghi, lạnh lùng trong các mối quan hệ đời thực. Nhiều nghiên cứu y khoa đã chỉ ra, việc não bộ chưa hoàn thiện của trẻ tiếp xúc liên tục với các video AI kích thích thị giác mạnh sẽ làm tê liệt khả năng tư duy chiều sâu và triệt tiêu tính sáng tạo tự nhiên.

Khi đã quá quen với sự thỏa mãn cảm xúc tức thì từ các phim AI, việc nhẫn nại ở lại với thực tại trở nên khó khăn hơn bao giờ hết với người trẻ. Vòng xoáy này âm thầm làm thay đổi cơ chế phản ứng trước cuộc sống: Họ trở nên dễ cáu gắt, dễ đứt gãy trong các mối quan hệ và nhanh chóng bỏ cuộc chỉ vì những trở ngại thông thường.

Một cú chạm lướt trên màn hình tưởng như chỉ tốn vài giây cùng chút ít tiền bạc. Nhưng khi hàng chục, hàng trăm cú chạm nối tiếp nhau sẽ thành cơn nghiện vô hình và cái giá phải trả không dừng lại ở những con số. Đằng sau cuộc đua “giữ chân” người xem của các thuật toán là một câu hỏi: Những phút giây chìm đắm không dứt ấy đang lấy đi điều gì từ đời thực của người xem, nhất là các bạn trẻ?

Trách nhiệm quản lý và giải pháp

Trước thực trạng này, Luật Điện ảnh đã quy định chủ thể phổ biến phim trên không gian mạng phải chịu trách nhiệm về nội dung và kết quả phân loại; phải thông báo danh sách phim, kết quả phân loại; có biện pháp để cha mẹ, người giám hộ kiểm soát nội dung phù hợp với trẻ em và phải gỡ bỏ phim vi phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Các tổ chức, doanh nghiệp có nền tảng truyền thông số cũng có trách nhiệm triển khai giải pháp kỹ thuật và phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước để gỡ bỏ, ngăn chặn phim vi phạm. Thời gian tới, Cục Điện ảnh sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, các cơ quan liên quan và các nền tảng trong công tác rà soát, phát hiện, yêu cầu xử lý nội dung vi phạm. Đồng thời nghiên cứu việc ứng dụng công nghệ để hỗ trợ nhận diện nội dung có nguy cơ cao, tăng hiệu quả hậu kiểm trong điều kiện số lượng phim trên môi trường số ngày càng lớn.

“Trái táo xanh” Việt Nam trong danh sách đề cử Alma và Andersen

“Trái táo xanh” Việt Nam trong danh sách đề cử Alma và Andersen

Baovannghe.vn - Nguyễn Hữu Quỳnh Hương (Hũ) là tác giả của nhiều cuốn sách tranh đặc sắc như Chầm chậm như nước, Dạo bước với thời gian, Thư gửi Thần Chết, Chạy mưa chạy nắng; là người sáng lập Slowbooks và khởi xướng Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam đầu tiên.
Biển và ngụ ngôn - Thơ Khaly Chàm

Biển và ngụ ngôn - Thơ Khaly Chàm

Baovannghe.vn- Đừng nhìn ta lạ lẫm/ hỡi những con còng gió!/ sao phải chạy chữ chi trên cát
Bộ GD&ĐT: Từ năm 2028, không dùng điểm cộng trong tuyển sinh đại học

Bộ GD&ĐT: Từ năm 2028, không dùng điểm cộng trong tuyển sinh đại học

Baovannghe.vn - Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non, đại học và sau đại học.
Các dạng thức thể hiện yếu tố huyền thoại trong tiểu thuyết Việt Nam sau Đổi mới

Các dạng thức thể hiện yếu tố huyền thoại trong tiểu thuyết Việt Nam sau Đổi mới

Baovannghe.vn - Huyền thoại là một thuật ngữ xuất hiện từ xa xưa và cách hiểu về nó không ngừng thay đổi.
Bổ sung quy định về triển lãm trên không giang mạng

Bổ sung quy định về triển lãm trên không giang mạng

Baovannghe.vn - Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Nghị định số 410/2026/NĐ-CP ngày 12/11/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 113/2013/NĐ-CP ngày 02/10/2013 của Chính phủ về hoạt động mỹ thuật.