Đại biểu tham dự buổi làm việc giữa Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội và Bộ VHTT&DL về Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Ảnh: CTTĐT

Đột phá từ thể chế

Ngày 8/9, tại Hà Nội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phối hợp với Bộ VHTT&DL tổ chức buổi làm việc về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 237/NQ-CP ngày 15/8/2026 bổ sung dự án Luật phát triển công nghiệp văn hóa vào Chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội. Tại cuộc họp, các Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội cùng đại diện các đơn vị thuộc Bộ VHTT&DL trao đổi, thảo luận, làm rõ nhiều nội dung trong dự thảo Luật. Các ý kiến cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời ghi nhận nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc khẩn trương xây dựng dự thảo Luật trong thời gian ngắn, bảo đảm nghiêm túc, công phu và đúng quy trình.

Nhấn mạnh yêu cầu thận trọng trong xây dựng pháp luật, Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh cho rằng, công nghiệp văn hóa là lĩnh vực rộng, giao thoa với nhiều ngành, lĩnh vực, do đó việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là cần thiết, tạo cơ sở pháp lý thực hiện các mục tiêu đề ra. Dù thời gian được rút ngắn, quá trình xây dựng Luật vẫn phải bảo đảm đầy đủ các bước, được thực hiện nghiêm túc, cầu thị. Đến nay, những vấn đề lớn về tên gọi, phạm vi, mục tiêu và các lĩnh vực cơ bản đã được thống nhất.

Sự thận trọng ấy cũng xuất phát từ một thực tế: từ một giá trị văn hóa đến một sản phẩm có sức sống trên thị trường là cả một hành trình của sáng tạo, vốn, công nghệ và thị trường. Khi những yếu tố ấy chưa gặp nhau, tài nguyên văn hóa khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đã mở ra một cách nhìn mới, xác định văn hóa là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và trụ cột của phát triển nhanh, bền vững. Từ đó, văn hóa không chỉ được nhìn ở phương diện bảo tồn và thụ hưởng, mà còn được đặt trong mối quan hệ với phát triển, với khả năng tạo ra những giá trị mới cho đất nước.

Đây chính là khoảng trống mà Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần lấp đầy để sớm đi vào cuộc sống. Hiện các quy định liên quan còn nằm rải rác ở nhiều lĩnh vực như đầu tư, đất đai, thuế, sở hữu trí tuệ, công nghệ, thương mại..., trong khi sáng tạo không vận hành theo những đường biên ấy. Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Huy Dũng đã phân tích, cho rằng dự án Luật cần tiếp cận công nghiệp văn hóa như một ngành kinh tế chiến lược theo chuỗi giá trị, không quy định lại những nội dung đã được luật chuyên ngành điều chỉnh và không làm phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết. Trọng tâm cần đặt vào những vấn đề liên ngành, then chốt, có khả năng tạo động lực phát triển mới.

Một hành lang pháp lý thông suốt không chỉ là tháo gỡ những điểm nghẽn về nguồn lực, mà còn phải mở không gian để tài năng được phát hiện, đào tạo, thử nghiệm và sống được bằng nghề. Yêu cầu ấy càng rõ nét khi công nghệ số đang làm thay đổi toàn bộ vòng đời sản phẩm văn hóa. AI mở ra những phương thức sáng tạo mới, đồng thời đặt ra những vấn đề về dữ liệu, quyền tác giả và ranh giới giữa sáng tạo của con người với công cụ công nghệ. Luật vì thế không thể chỉ giải quyết những gì đã có, mà phải đủ mở để đón nhận cái mới, đồng thời đủ chặt để bảo vệ người sáng tạo và giá trị sáng tạo.

Tạo động lực phát triển mới

Nhìn từ yêu cầu phát triển hiện nay, để nguồn lực văn hóa có thể chuyển hóa thành giá trị, công nghiệp văn hóa cần những chính sách đủ thông thoáng và có trọng tâm, lựa chọn đúng những lĩnh vực có tiềm năng để tập trung nguồn lực, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về thuế, đất đai, tín dụng, đầu tư, quỹ phát triển và huy động nguồn lực xã hội. Ở góc độ quản lý, Bộ VHTT&DL cần nghiên cứu, đề xuất Luật mở thêm dư địa để địa phương chủ động thử nghiệm những cách làm mới, đồng thời từng bước hoàn thiện cơ sở pháp lý cho kinh tế số, dữ liệu văn hóa, trí tuệ nhân tạo và những mô hình kinh doanh mới. Quan trọng hơn, các quy định mới cần hướng tới kết nối những nguồn lực vốn đang nằm ở nhiều phía: tài năng, vốn, công nghệ, tài sản văn hóa, sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp và thị trường. Khi những nguồn lực ấy được đặt trong cùng một dòng chảy, sáng tạo sẽ có thêm không gian để phát triển, còn những giá trị văn hóa có thêm cơ hội bước vào thị trường, tạo nên sức sống mới mà vẫn giữ được phần cốt lõi của bản sắc.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc khai thác bản sắc và mở rộng thị trường, mục tiêu hình thành một nền công nghiệp văn hóa đủ sức cạnh tranh vẫn khó trở thành hiện thực. Điều cần thiết là một khuôn khổ pháp lý đủ rõ để các nguồn lực văn hóa được đầu tư, phát triển và đưa vào thị trường. Nếu tạo được một hành lang đủ rộng và đủ rõ, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sẽ góp phần mở thêm không gian cho công nghiệp văn hóa vượt ra khỏi thị trường nội địa, tạo nền tảng để các sản phẩm văn hóa Việt Nam đứng vững và từng bước vươn xa.

Dự phần trong quá trình ấy, Nhà nước cần phát huy đầu tư công như một nguồn lực dẫn dắt, từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, dữ liệu đến đào tạo, hỗ trợ đầu tư và bảo vệ quyền sáng tạo. Đầu tư công vì thế không chỉ là xây thêm những thiết chế, mà quan trọng hơn là mở rộng không gian để ý tưởng được hình thành, sáng tạo được nuôi dưỡng và sản phẩm văn hóa có cơ hội bước vào thị trường.

Yêu cầu hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa cũng đã được đặt ra từ cấp độ chủ trương. Tại phiên họp của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được Văn phòng Trung ương Đảng thông báo tại Thông báo số 129-TB/VPTW, ngày 30/7/2026, trong đó giao Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo Bộ VHTT&DL rà soát, hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách, trọng tâm là nghiên cứu xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Tinh thần này tiếp tục được nhấn mạnh tại buổi làm việc với Bộ VHTT&DL ngày 19/8/2026, với yêu cầu Luật cần có chính sách đặc thù, vượt trội, tập trung vào ngân sách, đất đai, thuế, tín dụng, đào tạo, nhân tài, hạ tầng văn hóa số và công nghệ cao, qua đó khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia.

Thực tế cho thấy, một nền công nghiệp văn hóa muốn phát triển không chỉ dựa vào những điều khoản ưu đãi. Điều quan trọng hơn là tạo ra một môi trường trong đó con người có thể sáng tạo, doanh nghiệp có thể đầu tư, công nghệ có thể được ứng dụng, tài sản trí tuệ được bảo vệ và sản phẩm có cơ hội tìm thấy thị trường. Sau cùng, công nghiệp văn hóa vẫn trở về với con người, và vì thế sức sáng tạo mới là yếu tố quyết định một nền văn hóa có thể tạo ra những giá trị mới cho thời đại. Điều kỳ vọng ở Luật Phát triển công nghiệp văn hóa có lẽ trước hết nhằm tạo dựng một môi trường để những nguồn lực khác nhau có thể gặp nhau, để sự giàu có của văn hóa được chuyển hóa thành sức sáng tạo, sức sáng tạo thành giá trị, và những giá trị ấy tiếp tục bồi đắp cho văn hóa. Khi đó, công nghiệp văn hóa không chỉ mở ra một không gian kinh tế mới, mà còn là cách để bản sắc được tiếp nối bằng những hình thức mới và năng lực sáng tạo của người Việt được chuyển hóa thành sức mạnh phát triển.