Những “Bắc Bling”, “Mục hạ vô nhân”... ra mắt năm 2025 nối dài những khám phá kho tàng di sản Việt Nam, cho thấy cội nguồn nảy mầm đâm nhánh thành hoa trong nền nghệ thuật đương đại đa sắc và hấp dẫn.
Khi nhìn lại nền âm nhạc Việt Nam năm 2025, người nghe sẽ có chút ngán ngẩm với những “cơn say” trong phút chốc từ những bản nhạc do AI tạo ra như Say một đời vì em, Đà lạt còn mưa không em; sẽ nhăn mặt vì những ca khúc phản cảm như Lào công tử (Jack) hay hàng loạt rapper và tác phẩm có ca từ dung tục “lệch chuẩn”. Trên tất cả, khán giả cảm nhận rõ ràng sự vận động sáng tạo mang tính hướng về nguồn cội, đào sâu văn hóa và căn tính Việt để tạo nên những tác phẩm âm nhạc đại chúng độc đáo.
 |
| Ca sĩ Hòa Minzy trong MV Bắc Bling. |
Hòa Minzy cùng nghệ sĩ ưu tú Xuân Hinh, rapper Tuấn Cry đã mở đầu 2025 rộn ràng như tiếng pháo vui với bản nhạc Bắc Bling. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa những thể loại khác nhau đã tạo nên màu sắc âm nhạc độc đáo (folktronica - dân gian điện tử). Trong khi đó, nội dung ca từ đầy tươi vui, kể về một nền văn hóa Bắc bộ phong phú, từ kiến trúc đến lễ hội, từ điệu quan họ đến tấm lòng mến khách của người Kinh Bắc. Không chỉ “ghi điểm” với âm nhạc, phần hình ảnh của Bắc Bling cũng lung linh, đầy màu sắc - như một thước phim quảng bá du lịch đầy thú vị về thành phố Bắc Ninh và miền Bắc nước ta.
Mới đây, Soobin Hoàng Sơn và rapper BinZ kết hợp cùng nghệ sĩ nhân dân (NSND) Huỳnh Tú ra mắt ca khúc Mục hạ vô nhân, với sự kết hợp giữa xẩm và rap lạ lẫm mà cuốn hút. Ca khúc được truyền cảm hứng từ bài hát xẩm cùng tên, thơ Nguyễn Khuyến, nay được làm mới với tinh thần hiện đại nhưng không đánh mất hồn cốt của loại hình âm nhạc truyền thống độc đáo của Việt Nam. Cũng giống Bắc Bling của Hoà Minzy, Mục hạ vô nhân có phần hình ảnh xuất sắc. Những chi tiết được cài cắm, từ tranh Đông Hồ (hội hoạ) đến câu chuyện Thầy bói xem voi (văn học truyền miệng)... tạo ra một không gian đậm đà Việt Nam, cuốn hút và đầy mới mẻ.
Giữa hai cú “hit” này, chính là cú “nổ” đầy thành công của Phương Mỹ Chi tại Sing! Asia 2025. Nữ ca sĩ mang những tác phẩm được cấu tứ hoàn hảo ở chất liệu âm nhạc như Rock hạt gạo, Lý Bắc Bộ, Bóng phù hoa... Cùng với việc đưa âm nhạc bản sắc Việt Nam ra các nước láng giềng và thế giới, Phương Mỹ Chi cũng mang “Việt phục” lên sân khấu, kể một câu chuyện xuyên suốt về văn hoá nước ta. Kết quả chung cuộc, Phương Mỹ Chi đã giành giải 3 tại đêm chung kết. Quan trọng hơn, hình ảnh và âm nhạc đương đại nhưng đậm truyền thống Việt Nam được khán giả quốc tế đón nhận, yêu thích.
Đó chỉ là 3 trong nhiều ví dụ cho thấy âm nhạc đại chúng Việt Nam ngày nay kế thừa và tinh tuyển văn hóa lâu đời của dân tộc. “Mỏ vàng” của nghệ sĩ không ở đâu xa mà nằm trong văn hóa truyền thống. Thực ra, đây là sự bùng nổ trong một hành trình dài của những nghệ sĩ mở đường, thể nghiệm đưa âm nhạc dân tộc vào thể loại pop. Từ đầu thập niên 2000, nhạc sĩ Quốc Trung đã mang đến dự án ấn tượng có tên Đường xa vạn dặm, mà ở đó, ta thấy những dân ca, hò Huế, quan họ... trở thành chất liệu chính cho một đĩa nhạc có hướng tiếp cận mới mẻ. “Đóng gói” chất liệu văn hóa truyền thống trong thể loại “world music”, văn hóa dân gian Việt Nam đã cung cấp một hơi thở mới để “sống” giữa đại chúng đang yêu thích nhạc trẻ (pop, rock…).
Gần 2 thập kỷ trước, nhạc sĩ như Lê Minh Sơn, Nguyễn Vĩnh Tiến đã đặt những dấu ấn vững chắc cho thể loại dân gian đương đại (contemporary folk music) với những sáng tác độc đáo như À í a, Ôi quê tôi hay Bà tôi, Chuồn chuồn ớt... Thể loại rock cũng ảnh hưởng yếu tố văn hóa dân gian với những ca khúc trở thành “hit” thời đó như Đám cưới chuột (Gạt Tàn Đầy), Ngựa ô thương nhớ… Những sản phẩm của nghệ sĩ Ngô Hồng Quang (đĩa nhạc Hà Nội Duo, Nam Nhi, Nhìn…) có sự hiển hiện của tâm thế và căn tính Việt Nam. Album Hoàng của nữ ca sĩ Hoàng Thuỳ Linh không chỉ cho thấy sự kết hợp nhuần nhuyễn, nguồn cảm hứng bất tận không chỉ từ văn học mà còn cho thấy khả năng “ứng dụng” để đại chúng hoá chất liệu dân gian Việt Nam.
Những dẫn chứng trên đây là biểu hiện rõ nhất của xu hướng bản địa hóa trong thời đại toàn cầu hóa. Âm nhạc bản địa hóa mang dấu ấn toàn cầu sẽ ngày càng nhiều hơn, vì nó không chỉ hay mới lạ mà còn là xu hướng của thời đại. Vẫn tiếp cận nhạc pop như nhiều nước khác trên thế giới nhưng Bắc Bling hay Mục hạ vô nhân… chỉ Việt Nam có. Xẩm, quan họ, chèo, hò, những thang âm ngũ cung nay đã biến hóa trong nhạc đại chúng, bản địa mà thế giới cũng tò mò, khám phá.
Ngày nay, nghệ sĩ Việt không cần phải hát tiếng Anh, không cần phải “chạy theo” các công thức quốc tế để có thể đạt được thành công. See tình của Hoàng Thuỳ Linh thành công và lan toả tại Trung Quốc, Hàn Quốc… hay Phương Mỹ Chi tạo sức hút tại Sing! Asia 2025, cùng loạt bản hit được yêu thích như một minh chứng cho sự thành công của văn hóa Việt tại thị trường quốc tế. Các sản phẩm âm nhạc có dấu truyền thống đậm nét không chỉ là “chiến thắng” trên bề mặt, mà ẩn sâu đó là căn tính Việt giữa thời đại toàn cầu hóa. Sự đa dạng và chiều sâu văn hóa chính là mã nhận biết hữu hiệu nhất để “nhận thức” về những giá trị nội tại của Việt Nam giới thiệu ra quốc tế.
Âm nhạc không đi một mình, những thang âm ngũ cung hay câu vè, điệu lý cũng không đi riêng rẽ mà được kết hợp trong những hình thức biểu đạt mới. Những sản phẩm nghệ thuật này thường đi kèm với đó là truyền thống văn hóa - những bộ trang phục Việt như áo ngũ thân, áo the khăn xếp; đó là ẩm thực tinh tuý của đất nước. Sự kết hợp mang tính đa ngành và liên văn hoá đã tạo ra một hướng tiếp cận phong phú, những giá trị kết nối với nhau để tạo nên diễn ngôn về nhiều tầng nghĩa được kiến tạo, đối thoại một cách nhất quán. Nếu âm nhạc là trụ cột thì các “đối tượng” văn hoá khác cũng được quảng bá một cách tự nhiên nhất.
Câu hỏi về căn tính đặc biệt quan trọng trong thời đại toàn cầu hoá; đó không chỉ là mã nhận biết mà còn là sinh lực, nội tại của một quốc gia. Trong đó văn hoá chính là cách tiếp cận quan trọng và hợp với thời đại bên cạnh các khía cạnh khác. Bên cạnh các lễ hội văn hoá, các chuyến lưu diễn nghệ thuật dân tộc, những sản phẩm đại chúng có hướng tiếp cận trẻ trung hơn, dễ lan toả hơn. Điều rõ ràng thấy nhất không phải ở hàng chục triệu lượt xem video ca nhạc, độ phổ biến trên nền tảng nhạc số hay truyền thông xã hội mà mỗi lượt “yêu thích”, “chia sẻ” là một lần hình ảnh và con người Việt Nam được quảng bá.
“Điều gì khiến các bạn tự hào về đất nước của mình?” Những câu hỏi tương tự như vậy sẽ còn xuất hiện nhiều hơn trong giao lưu quốc tế, giữa thời đại toàn cầu hoá ngày càng mạnh mẽ. Và trong thời đại của những công dân trẻ toàn cầu, chúng ta có thể tự hào nói về căn tính của mình từ ẩm thực đến trang phục, từ lễ hội đến di sản. Nhưng cũng một cách đơn giản là chia sẻ với họ một ca khúc, một video âm nhạc như See tình hay Bắc Bling, bởi trong đó đã ẩn chứa căn tính Việt đáng trân trọng, tự hào.
