Có thể kể đến One Battle After Another (Trận chiến sau trận chiến) trở lại sau màn “quét sạch” đến 6 hạng mục tại giải Oscar 2026 diễn ra vào giữa tháng 3. Cũng tạo tiếng vang ở giải thưởng này là Sentimental Value (Căn nhà ký ức) chiến thắng hạng mục Phim nước ngoài xuất sắc nhất. Trước đó phim từng được chiếu trong khuôn khổ Liên hoan phim (LHP) châu Âu tại Việt Nam 2025, nhưng phải đến gần đây mới được phát hành rộng rãi. Đi kèm hai tác phẩm này là các hiện tượng đến từ Nhật Bản: Kokuho (Quốc bảo) trụ rạp mạnh mẽ, và A Pale View of Hills (Cảnh đồi mờ xám) từng tranh giải tại LHP Cannes 2025.
|
Về mặt doanh thu, không quá khó đoán các tác phẩm này vẫn tương đối kén khán giả. Thấp nhất là Trận chiến sau trận chiến bởi đã trình chiếu trước đó, nên lần tái xuất này hiệu ứng chưa quá nổi bật. Theo thống kê của đơn vị ghi nhận doanh thu phòng vé độc lập Box Office Vietnam, trong hai lần ra mắt, phim đã mang về tổng doanh thu hơn 5 tỉ đồng. Cũng trong cảnh huống tương tự là Cảnh đồi mờ xám, khi dù có suất chiếu tương đối nhiều (có khi lên đến 59 suất/tuần) nhưng lượng vé bán ra lại chưa quá cao, bởi hiệu ứng truyền miệng chưa thật ấn tượng. Ngược lại, Căn nhà ký ức tuy các tuần có suất chiếu khiêm tốn hơn (khoảng 27 suất/tuần) do chỉ xuất hiện tại một thương hiệu rạp duy nhất, nhưng lại mang về doanh thu tương đối tốt nhờ hiệu ứng từ giải Oscar. Cao nhất trong số đó là Quốc bảo, tuy suất chiếu khá ít (khoảng 30 suất/tuần), tỉ lệ lấp đầy có phần cao hơn các phim còn lại.
Những kết quả trên đã được đoán trước, khi đây là các tác phẩm không quá dễ xem với khán giả Việt. Đơn cử Quốc bảo dài đến 3 tiếng, và dù có yếu tố văn hóa truyền thống là kịch Kabuki thú vị, nhìn chung câu chuyện vẫn còn khá lạ với khán giả trong nước. Tương tự, Căn nhà ký ức tuy có đề tài gia đình quen thuộc, nhưng nhịp điệu chậm, dàn trải, thiên về lột tả nội tâm dường như không thuộc về số đông. Cảnh đồi mờ xám được chuyển thể từ tiểu thuyết đầu tay của nhà văn gốc Nhật đoạt giải Nobel Văn chương 2017 Kazuo Ishiguro nổi tiếng, có những khung hình giàu mĩ cảm, nhưng vẫn chưa thực sự bứt phá.
Tuy không có doanh thu rực rỡ, việc cùng lúc có nhiều phim độc lập (indie) và nghệ thuật (art-house) trình chiếu cho thấy dòng phim này ngày càng đa dạng, mang đến một làn gió mới cho khán giả nước nhà.
Thời gian tới, các phim nghệ thuật sẽ xuất hiện nhiều hơn nữa thông qua dự án Một lít phim. Trong buổi ra mắt phim Căn nhà ký ức vào cuối tháng 3, đạo diễn, nhà sản xuất Nguyễn Hữu Tuấn - người khởi xướng dự án - cho biết sắp tới anh và ekíp sẽ mang tới nhiều tác phẩm điện ảnh có giá trị hơn nữa đến khán giả trong nước. Anh thẳng thắn thừa nhận trước đây việc đưa các phim art-house vào thị trường Việt Nam đa phần là nỗ lực nhỏ lẻ của các rạp phim lớn và mang tính thử nghiệm nhiều hơn, vì vậy thiếu nguồn lực trong việc quảng bá cũng như giới thiệu đến khán giả đại chúng. Với dự án lần này, kì vọng lớn nhất của những người thực hiện là xây dựng một mô hình dài hơi, có sự đồng hành của nhiều bên liên quan, từ đó tạo thành một hệ sinh thái bền vững hơn nữa.
Nhà sản xuất Nguyễn Hữu Tuấn cho biết: “Chúng tôi xác định chiến lược là không cần chiếu ở nhiều rạp hay có nhiều suất chiếu, mà muốn được các rạp ủng hộ ít nhất một suất thuộc khung giờ đẹp mỗi tối để khán giả tiếp cận dễ hơn. Đây tưởng như là chuyện đơn giản nhưng với các rạp chiếu lại là điều kiện không dễ chấp nhận vì khung giờ buổi tối thường ưu tiên cho các phim ăn khách.” Dẫu thế, Một lít phim đã có sự đồng hành của một đơn vị phát hành phim, qua đó giúp các tác phẩm nghệ thuật có cơ hội được chiếu rạp rộng rãi. Không dừng ở đó, các đại sứ quán, cơ quan văn hóa của nước sở tại nơi tác phẩm được sản xuất cũng có sự hỗ trợ trong nhiều giai đoạn khác nhau, giúp việc thương thảo cũng như ra mắt khán giả Việt được trơn tru nhất. Với những tác phẩm sâu sắc đặc biệt, Một lít phim không chỉ mang đến những buổi chiếu thông thường, mà các sự kiện ra mắt phim cũng được xây dựng một cách bài bản với sự góp mặt của những người trong nghề, qua đó mang đến thêm những lăng kính thú vị. Đơn cử tại buổi ra mắt Căn nhà ký ức, đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn của Đất phương Nam, Trăng nơi đáy giếng... đã xuất hiện, qua đó chia sẻ về sự tâm đắc với đề tài, cách thể hiện cũng như tài năng của đạo diễn Joachim Trier.
 |
| Các tác phẩm điện ảnh được chọn lọc để trình chiếu trong khuôn khổ dự án Một lít phim. |
Sắp tới, các phim như The Voice of Hind Rajab (tạm dịch: Tiếng nói của Hind Rajab) giành giải Sư tử bạc tại LHP Venice 2025, A Useful Ghost (Bóng ma có ích) của Thái Lan đại diện nước này tranh cử Phim quốc tế hay nhất ở Oscar 2025, The Land of Morning Calm (Vùng đất buổi sáng yên bình) của Hàn Quốc đoạt giải tại LHP Busan 2025, The Elysian Field (Nơi an nghỉ vĩnh hằng) của Ấn Độ... cũng nằm trong kế hoạch ra mắt khán giả Việt của Một lít phim. Trong khi đó Sirat (Chuyến đi bão táp), Summer School, 2001 (Trường hè, 2001)... cũng được 3 đơn vị nhập khẩu và phát hành phim - June, Spring Auteurs và White Light Cinehub mang đến khán giả.
Nói về sứ mệnh của mình, đại diện Một lít phim cho biết: “Số lượng khán giả quan tâm đến điện ảnh thế giới ở đâu cũng chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với đây là một cộng đồng khiêm tốn. 20 năm trước, những người yêu điện ảnh trên khắp Việt Nam đều quen biết nhau cả. Còn giờ đây, số lượng người tham gia thảo luận tại các nhóm/trang phim ảnh có thể lên tới con số hàng trăm ngàn. Thế nên chúng tôi không muốn mỗi bộ phim xuất sắc của điện ảnh thế giới lại chỉ có thể chiếu cho 1-200 người ở các tuần lễ phim quốc tế. Tại sao không thể là hàng ngàn người, hàng chục ngàn người có thể có cơ hội để xem chúng ngoài rạp? Một lít phim xuất hiện không nhằm cạnh tranh doanh thu phòng vé, mà vì chúng tôi tin rằng đã đến thời điểm thích hợp cho sự hiện diện thường xuyên của dòng phim này trên thị trường, vì những người yêu điện ảnh đã chờ đợi hai thập kỉ qua.”
Tuy vậy các dự án này hiện vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn lớn, như chỉ được hỗ trợ ở một cụm rạp duy nhất, trong khi thời điểm trình chiếu cũng khá chậm trễ, trong lúc không ít khán giả yêu dòng art-house đã xem trước đó (dù không phải bản chiếu chính thức). Lí giải cho “thế khó” này, đại diện Một lít phim chia sẻ: “Danh sách đề cử Oscar chính thức chỉ được công bố trước giải 1 tháng, còn để chuẩn bị cho một bộ phim (đặc biệt là những phim hàn lâm) được ra rạp ở bất kì đâu trên thế giới cũng cần thời gian xử lí kéo dài hàng tháng.”
Với độ lùi như thế, thay vì đánh vào số lượng thì chất lượng mới là yếu tố được Một lít phim quan tâm hàng đầu. Từng bộ phim đều được ê kíp thưởng thức, cân nhắc kĩ càng trước khi tiến tới việc mua bản quyền. Ở những ngày đầu, điều này tuy còn khó khăn, nhưng với lớp khán giả mới - những người trẻ yêu điện ảnh thực thụ - có thể tin rằng nếu được duy trì, dự án này không chỉ mang đến một bàn tiệc phong phú và đa sắc hơn, mà còn là cơ hội cho các tài năng học hỏi, từ đó hoàn thiện bản thân, từng bước tiến ra quốc tế.
