Từ khi có mạng xã hội thì sinh ra tình trạng bóc phốt, mà tới mức nhiều người còn nhầm gọi là “bốc” phốt. Thôi thì bóc gì cũng được, nhưng bóc tới bữa ăn thì thấy nó cứ bị tổn thương thế nào ấy.

Cứ hình dung đi, tới bữa, hoặc chuẩn bị tới bữa, có vài phụ huynh tay lăm lăm điện thoại, công khai hoặc bí mật, chụp ảnh hoặc quay clip, rồi về phát tán. Nó áp lực kinh khủng, nghi ngờ nhau kinh khủng, nhiều cô giáo nói với tôi, họ thấy xấu hổ. Họ còn nói, chúng em là giáo viên, việc chính là dạy, giờ bị lôi ra bóc phốt như chính mình đi ăn bớt cơm của học trò mình?…

Nhà thơ Văn Công Hùng

Tôi thì vẫn cho rằng, người cũng có người này người kia, việc cũng có việc này việc kia, nhưng như thế không phải là tất cả. Cái chính ở đây là niềm tin và lòng tốt, là sự tử tế và hành xử nhân văn.

Nói cho công bằng thì như thế này, các cháu đi học ăn cơm ở trường đa phần là thấy ngon hơn, ăn được nhiều hơn. Cứ từ ba đứa cháu ngoại của tôi thì chúng đều nói thế, dù ở nhà ba mẹ chúng cũng chăm như chăm trứng mỏng. Trường có camera nên bố mẹ ở nhà đều thấy con hào hứng ăn như thế nào. Và cũng của đáng tội, chưa bao giờ tôi thấy các con tôi phàn nàn gì về bữa ăn của ba đứa con chúng, một đứa mẫu giáo, một đứa tiểu học, một đứa trung học cơ sở, đều ăn bán trú.

Ông bạn già, từng con một quan chức, tức ngày xưa cũng có tí điều kiện thì chép miệng: xưa đi học thì buổi sáng nhịn đói, trưa thất thểu về qua ruộng khoai hay su hào, mắt trước mắt sau là… nhổ trộm, khoai lang thì chùi sơ vạt áo ăn cả vỏ, su hào thì lấy răng cạp vỏ, rồi ăn ngon lành. Và rồi thì cũng… nên người như hôm nay. Ông này kể, vợ ông ấy cũng gọi con trai là cục vàng, cục kim cương của mẹ, ông ấy thủng thẳng, cũng vừa thôi, bởi với nhà mình nó là kim cương, là vàng, nhưng ra ngoài, với người khác thì nó khác...

Để dẫn tới chuyện những phản ứng bây giờ giữa phụ huynh với thầy cô giáo, với nhà trường nó có hai mặt. Một mặt là giờ nhà có điều kiện hơn xưa rất nhiều, con cái đẻ ra thì đúng là cục vàng, cục kim cương thật. Và họ thấy cục vàng, cục kim cương của họ giờ vào trường nó không được như kim cương, vàng, nó chỉ là những đứa học sinh bình thường, vô tư và cũng có chuyện này chuyện kia, thế là sồn sồn lên.

Và mặt kia, thì cũng không phải tất cả đều hoàn hảo. Bên cạnh rất nhiều thầy cô giáo thương yêu học trò như con, lặn lội đêm hôm vì chúng, bỏ tiền lương mua bánh kẹo sách vở dụ chúng đi học, như thầy Tùng ở xã vùng sâu Ia Pa (Gia Lai) bao nhiêu năm nay làm tủ bánh mì không đồng buổi sáng để kéo học trò tới lớp. Từ tủ bánh mì miễn phí tiến lên thầy xin bò cho gia đình học trò khó khăn. Như rất nhiều thầy cô giáo cắm bản, chưa cần dạy giỏi mà cần dân vận giỏi đã, để giữ sĩ số lớp. Dân vận cả phụ huynh lẫn học trò, nên mới có chuyện nghỉ hè xong là thầy cô giáo xắn quần đi… bắt học trò tới lớp. Chúng thích đi rẫy, thích vào rừng, thậm chí thích… bắt chồng bắt vợ hơn…, thì vẫn còn những tiêu cực làm tổn thương cái ngành vốn dĩ là phải trong veo phải đúng mực phải nghiêm cẩn này…

Tựu trung có hai việc chính về bữa ăn học đường khiến phụ huynh hiện nay băn khoăn.

Một là thực chất suất ăn chưa tương xứng với giá tiền. Đa phần phụ huynh băn khoăn việc này và tập trung “theo dõi” việc này. Nhưng nó khó là chủ yếu họ chỉ ước lượng. Chụp ảnh hoặc quay clip khay thức ăn lèo tèo rồi “kết luận”. Và có khá nhiều trường hợp cười ra nước mắt, ví dụ như quay chụp lúc chưa chia xong, hoặc các cháu đã ăn rồi, hoặc ngay nhà bếp khi chia cũng chưa đều tay, đều khay.

Tất nhiên không phải là không có tiêu cực, nhưng việc ấy không thể kết luận hồ đồ qua một clip hoặc vài cái ảnh được. Và nếu phát hiện thì nên phản ánh đúng nơi, chứ cứ đăng lên mạng, nói thật là làm nó tổn thương chính học sinh là con em của mình.

Hai là, vấn đề đang nóng hiện nay, là an toàn thực phẩm.

Quả là, ngay các bà nội trợ gia đình, đi chợ hằng ngày mua nấu cho vài người ăn, nhưng cũng chưa chắc đã làm được bà nội trợ thông minh được dù các bà ấy rất muốn mình… thông minh. Ngay vợ tôi, hằng ngày đều nhận các cuộc điện thoại thông báo: rau tươi, gạo sạch, thịt lợn, bò, gà… vườn vừa về từ những người bán quen. Việc chọn từ những “người bán quen” ấy một thứ sạch thật, tốt thật cũng phải rất thông minh rồi. Tôi nhớ có bảo vợ: Cứ vào siêu thị mua là tốt nhất, bạn ấy trợn mắt lên vặc lại ngay, chưa chắc nhé. Rồi dẫn chứng cho tôi vụ này vụ kia, chưa kể còn bảo, con cá đang bơi, con gà đang cục tác, con vịt đang cạc cạc lại chả hơn cái “bọn” im lìm trong ngăn mát siêu thị kia ư? Tất nhiên không phải bạn ấy cự tuyệt hoàn toàn với “văn minh siêu thị”, nhưng có vẻ với thực phẩm tươi sống, các bà nội trợ vẫn đang thích chợ truyền thống hoặc bạn hàng truyền thống hơn?

Cũng như thế, tôi nhớ có lần bà Phạm Khánh Phong Lan, giám đốc sở An toàn thực phẩm TP.HCM nói: bánh nhà làm thì chỉ nhà ăn thôi, nói về việc người tiêu dùng tin tưởng đồ nhà làm hơn đồ sản xuất công nghiệp.

Còn nữa, như cái vụ mới đây phát hiện một công ty suất ăn Hà Nội đã nhập thịt lợn từ một công ty bị phát hiện nhập hơn 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh, rồi chế biến thức ăn cho học sinh của hai trường tiểu học ở thành phố, phụ huynh lo lắng tới mức đưa con đi… kiểm tra sức khỏe, và ơn giời, các cháu chưa có biểu hiện nhiễm bệnh. Vấn đề là, trường này thành lập một tổ công tác để kiểm tra an toàn thực phẩm hằng ngày gồm đại diện Ban giám hiệu, giáo viên, cán bộ y tế học đường và phụ huynh học sinh. Và, như hiệu trưởng thừa nhận, “việc kiểm tra của tổ công tác chỉ thực hiện bằng việc mắt thấy, tai nghe, tay sờ, hoặc nếm thử và các giấy tờ có dấu của cơ quan chức năng. Trường không có thiết bị chuyên dụng để phân tích, cũng chưa từng lấy mẫu phân tích độc lập, bởi đó không phải là công việc của trường”. Và đúng là, không thể làm gì hơn?

Chưa kể, cũng ông bạn già chép miệng: bảo đảm vệ sinh thực phẩm cho các trường biên giới mới là vấn đề, rồi kể ra hàng loạt “vấn đề” mà ông ấy chứng kiến.

Một ngôi trường ở tỉnh Quảng Trị đã phải… tự mình chứng minh bằng cách phát thư mời phụ huynh đến kiểm tra bếp ăn. Mỗi ngày mời hai vị ngẫu nhiên không cần báo trước. Cũng có người thắc mắc sao chỉ có hai người. Giời ạ, thử hình dung đi, tới giờ ăn cả trăm phụ huynh ùa vào chỉ trỏ, bàn tán, quay phim chụp ảnh, bàn tán… thì nó có còn là bữa ăn, đặc biệt là bữa ăn hạnh phúc, một phần của trường học hạnh phúc nữa không?

Thực ra thì, từ lẻ tẻ, tới giờ việc bếp ăn bán trú, hoặc nội trú, cho học sinh, nó đã gần như song song với việc các cháu đi học, vậy nên, việc chuyên nghiệp hóa bếp ăn cho các cháu, tức cần một bên nữa, song song với việc dạy, là nuôi chẳng hạn, cùng hoạt động để hình thành một trường học hoàn chỉnh là việc rất cần thiết. Khi ấy sẽ có bác sĩ dinh dưỡng, có đầu bếp chuyên nghiệp, có công khai thực đơn, mã số mã vạch công ty cung cấp thực phẩm vân vân, và những thông tin ấy công khai trong các nhóm phụ huynh, tôi nghĩ sẽ hết cảnh không đẹp như hiện nay, lâu lâu bóc phốt nhau trên mạng.

Cho nên vấn đề cuối cùng là, chúng ta phải tạo ra được niềm tin xã hội. Niềm tin ấy xuất phát từ sự trung thực, tử tế và nhân văn. Tất nhiên nó phải có chuẩn mực khoa học để niềm tin được đặt đúng chỗ, sự tử tế, tính nhân văn không bị thử thách, thậm chí giễu nhại, sự trung thực không bị lừa dối?

Mới nhất, thủ tướng chính phủ Lê Minh Hưng vừa chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo bảo đảm chất lượng bữa ăn học đường, rằng là Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan liên quan, bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ chất lượng bữa ăn; tuyệt đối không để xảy ra mất an toàn thực phẩm, cắt xén khẩu phần, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Cũng mới nhất là, công an khởi tố thêm hai cán bộ của Trường phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT Yên Lập (Phú Thọ), liên quan đến vụ “ăn chặn” tiền ăn của học sinh.

Nên, bữa ăn học đường nó không chỉ còn là chuyện suất ăn nữa rồi, nó liên quan tới cả xã hội.