Dịp Tết Nguyên đán cũng là lúc không khí khai xuân tại những sân khấu nghệ thuật truyền thống miền Bắc nói chung và Hà Nội nói riêng dường như trở nên rộn ràng hơn. Tại Rạp Kim Mã, trụ sở trước đây của Nhà hát Chèo Việt Nam, khán giả được đắm mình trong những chiếu chèo với những trích đoạn chèo kinh điển. Đan xen với đó là những làn điệu dân ca hay màn tái hiện các giá hầu đồng trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ. Hay tại Rạp Hồng Hà, sân khấu chính của Nhà hát Tuồng Việt Nam cũng luôn sáng đèn với những trích đoạn tuồng cổ.
NSND Nguyễn Trọng Bình, Trưởng phòng Nghệ thuật, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam bày tỏ, sau bước ngoặt sáp nhập 3 nhà hát tuồng, chèo, cải lương của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vào tháng 8 năm ngoái, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam đã chính thức vận hành với một hệ thống tổ chức mới. Dưới một mái nhà chung, những tên tuổi sân khấu truyền thống giờ đây bổ trợ cho nhau, tiếp tục chung tay gìn giữ và phát huy tinh hoa dân tộc trong một vị thế mới. Dẫu có những thay đổi về diện mạo, các đoàn nghệ thuật vẫn tiếp nối thông lệ suốt bao năm qua bằng việc duy trì hoạt động khai xuân, biểu diễn phục vụ nhân dân ngay từ những ngày đầu năm mới.
Trong niềm hân hoan của không khí đón Tết, sân khấu truyền thống tại miền Nam cũng đón nhận những tín hiệu đầy khởi sắc. Những năm gần đây, loại hình nghệ thuật này đã tạo được sức hút mạnh mẽ, khẳng định vị thế không hề kém cạnh so với sân khấu kịch nói hay các phương thức giải trí hiện đại khác. Nghệ sĩ Nguyễn Thanh Bình, Trưởng phòng Tổ chức biểu diễn, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM chia sẻ, những cái Tết gần đây, suất diễn từ đêm giao thừa cho tới mùng 7 Tết đều thu hút rất đông khán giả. Họ đến nhà hát để du xuân và cũng để thưởng thức những tiết mục đặc sắc. Sự hưởng ứng nồng nhiệt này không chỉ tạo nên không khí đầy sôi động cho sân khấu truyền thống trong năm mới, mà còn minh chứng cho sức sống bền bỉ của di sản văn hóa dân tộc trong lòng công chúng hiện đại.
Theo nghệ sĩ Nguyễn Thanh Bình, Trưởng phòng Tổ chức biểu diễn, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM quả ngọt ấy được gặt hái từ nỗ lực của bộ phận truyền thông nhà hát. Thay vì thụ động chờ đợi người xem, nhà hát đã bắt tay với các trung tâm cung ứng dịch vụ văn hóa - thể thao ở các địa phương trên toàn thành phố để phủ sóng hình ảnh các đêm diễn trên đa nền tảng. Từ đó, tạo nên sự kết nối mạnh mẽ giữa không gian biểu diễn truyền thống và môi trường số để tiếp cận tối đa công chúng.
Minh chứng rõ nét nhất là chương trình nghệ thuật Sắc - Ấn ngọc Nam phương được ra mắt nhân dịp Tết Dương lịch 2026, liên tục trong tình trạng quá tải lượt đăng ký bằng hình thức trực tuyến. Để đạt được hiệu quả trong việc tiếp cận truyền thông, bản thân tác phẩm cũng cần mới mẻ, gần gũi với khán giả. Nhà hát đã nghiên cứu, sáng tạo kịch bản từ chính việc đối diện với những mâu thuẫn thực tại giữa thế hệ người làm nghệ thuật đau đáu giữ nghề và những người trẻ đang bị cuốn theo trào lưu nghệ thuật thời thượng. Trong hơn một tiếng đồng hồ, vở diễn khéo léo hóa giải mâu thuẫn giữa hai thế hệ ông - cháu trong một gia đình qua hành trình tìm lại sự rực rỡ của di sản hát bội. Điểm nhấn là màn tái hiện trích đoạn Tạ Ôn Đình chém Tá trong vở tuồng Sơn hậu, kết hợp cùng múa bóng rỗi Nam Bộ, xiếc và diễn xướng trong lễ hội Kỳ yên rộn rã.
Bên cạnh đó, qua chia sẻ của nghệ sĩ Thanh Bình, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM cũng nhanh chóng bắt kịp xu hướng tiến ra những không gian mở để lan tỏa di sản. Từ công viên, khu dân cư đến các địa điểm văn hóa - tâm linh như Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt hay Đền thờ Vua Hùng (Bảo tàng Lịch sử TP.HCM), đơn vị liên tục xây dựng những chương trình đặc sắc phục vụ nhân dân. Việc hiện diện tại các điểm công cộng góp phần khẳng định sức sống bền bỉ của loại hình nghệ thuật này trước các phương thức giải trí hiện đại.
NSND Trọng Bình cho biết thêm, bộ phận truyền thông của các nhà hát tuồng, chèo, cải lương trung ương, nay là các đoàn nghệ thuật chủ động tìm đến các địa phương, gặp gỡ từ lãnh đạo, cán bộ văn hóa cho tới ban quản lí di tích. Mục tiêu là giới thiệu, biểu diễn tại chính địa phương những kịch bản tuồng, chèo, cải lương được khởi thảo từ thần tích của các vị Thành hoàng trong tâm thức bà con. Những tác phẩm ấy không chỉ đem đến không khí mới lạ, hấp dẫn cho dịp đầu xuân, mà còn vun đắp thêm truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc.
Sân khấu truyền thống rời rạp hát xuống phố, về làng xuất phát từ cội nguồn lịch sử khi gắn liền với sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Các loại hình diễn xướng này góp phần làm phong phú hơn cho phần hội trong các dịp lễ hội truyền thống mỗi khi Tết đến Xuân về. Sự kết nối tâm linh giữa sân khấu nghệ thuật và tín ngưỡng bản địa đã khơi dậy sức hút mãnh liệt, biến nghệ thuật thành sợi dây liên kết bền chắc giữa quá khứ và hiện tại. Đáng mừng, hoạt động này luôn nhận được sự hỗ trợ từ nguồn lực xã hội hóa. Hiểu rõ giá trị nhân văn của việc bảo tồn văn hóa, nhiều mạnh thường quân tại địa phương, trong đó có không ít người trẻ đã tự nguyện chung tay đóng góp, hỗ trợ kinh phí dàn dựng và chi trả thù lao cho đơn vị nghệ thuật.
Đưa sân khấu đến với không gian sinh hoạt cộng đồng làng xã không chỉ mang lại niềm vui cho công chúng, mà còn tạo ra những khoảnh khắc thăng hoa hiếm có cho nghệ sĩ. NSND Trọng Bình, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam từng có những trải nghiệm đầy cảm xúc khi hóa thân thành Thành hoàng trong các vở diễn cải lương, tiêu biểu như hình tượng Linh Lang Đại Vương tại chương trình nghệ thuật Linh Lang - Khí thiêng hội tụ - Long Biên tỏa sáng trên địa bàn phường Việt Hưng hiện nay. Anh chia sẻ, biểu diễn ngay tại không gian thờ tự linh thiêng là một đặc ân và niềm vinh dự lớn lao. Không gian di tích cộng hưởng với lòng thành kính của bà con nhân dân đã trở thành bệ phóng diễn xuất cho anh. Từng cử chỉ, lời ca lúc này không còn là kỹ thuật thuần túy, mà trở nên đầy uy nghiêm, mà cũng thật sinh động. Những giây phút ấy khiến NSND Trọng Bình thêm yêu nghề và bền bỉ hơn trên con đường giữ gìn bản sắc dân tộc.
Sự thay đổi tư duy từ tâm thế thụ động sang chủ động kết nối với cộng đồng qua môi trường số và không gian thực đã mở ra một tương lai đầy khả quan cho hành trình lan tỏa nghệ thuật. Với sự đồng lòng của đội ngũ nghệ sĩ và sự hưởng ứng nồng nhiệt từ công chúng, sân khấu nghệ thuật truyền thống sẽ tiếp tục khẳng định vị thế vững chắc, mãi là dòng chảy văn hóa mạnh mẽ trong lòng dân tộc.
 |
| “Sắc - Ấn ngọc Nam phương” tái hiện các giai đoạn thăng trầm của hát bội trong tiến trình lịch sử dân tộc. |
