Tượng Quán Thế Âm tại hồ Long Thủy.

Chùa Thanh Lương nằm trên địa bàn tỉnh Phú Yên (giờ là Đắk Lắk) là ngôi chùa gắn liền với rất nhiều câu chuyện li kì. Đặc biệt, vẻ đẹp “độc” và lạ của chùa luôn khiến du khách cảm thấy thích thú khi đến chiêm bái.

1.

Tôi đã từng đến nhiều ngôi chùa để viếng thăm và chiêm bái. Có những ngôi chùa nằm trên đỉnh non cao, giữa biển mây và tiếng gió. Cũng có những ngôi chùa nằm ở đảo xa, ẩn mình giữa bốn bề tiếng sóng và những dư âm từ thuở ngàn xưa vọng về. Có những ngôi chùa mà chúng ta đến không phải chỉ mong gặp được một dấu ấn tâm linh qua những huyền thoại về một câu chuyện thực, hư không bao giờ cũ. Nhưng cũng có những ngôi chùa thôi thúc chúng ta tìm về như một nơi ẩn náu của con tim sau những tháng năm giông bão của cuộc đời, khi đã tâm khởi bởi những điều tưởng như bị lãng quên sau những satna tỉnh thức, của từ bi và giác ngộ. Khoảnh khắc ấy khiến chúng ta tìm về kí ức và thực tại, trí nhớ và lãng quên, và sự hiện hữu vô giá trong từng phút giây đang sống. Thanh Lương là một ngôi chùa như thế. Cuối năm 2004, ngôi chùa bắt đầu nổi tiếng nhờ pho tượng vốn được ông Nguyễn Vương - một người dân ở địa phương phát hiện ngoài biển Hòn Dứa. Pho tượng có dáng đứng, nặng 74kg, cao 2,2m, chiều ngang 0,6m được tạc từ một loại gỗ quý. Nếu các pho tượng Quan Âm ở nước ta thường tay trái cầm bình cam lồ, tượng Quan Âm này lại có tay phải cầm bình cam lồ, nổi bật với dáng đứng giống những pho tượng cổ thuộc dòng văn hóa Đông Bắc Á. Do ảnh hưởng của sóng biển, động vật kí sinh và muối biển nên tượng không còn nguyên vẹn, 2 cánh tay bị gãy, nhiều chỗ bị bào mòn. Theo lời kể của trụ trì chùa Thanh Lương Thích Quảng Ngộ, vào sáng ngày 24/12/2004 đã có một pho tượng Quan Thế Âm trôi dạt vào bãi Dứa. Pho tượng với tư thế đứng và kẹt giữa 2 vách đá, được ngư dân phát hiện và báo về cho chùa. Chùa đã xin sự cho phép của chính quyền và huy động lực lượng các Phật tử trong chùa để có thể thỉnh pho tượng về theo đúng nghi thức. Thế nhưng dù cho có bao nhiêu nhân lực, sức lực vẫn không thể nào di dời pho tượng về chùa. Cho đến khi đích danh thầy trụ trì thỉnh pho tượng thì có một đợt sóng lớn ập vào giúp đưa pho tượng vào bờ.

Sau khi thỉnh pho tượng về chùa, sư trụ trì phát nguyện sẽ kiến tạo hạnh từ bi và nhẫn nhục của Quan Âm đi vào cuộc sống. Mẹ Quan Âm cần hiển hiện trong đời sống tâm linh của mỗi gia đình: đó là hạnh lắng nghe và thấu hiểu. Để điều đó không còn là câu chuyện kể về các hoá thân Quan Âm trong truyền thuyết. Sư trụ trì tiếp tục đưa những mảnh ghép của biển cả, đời sống như vỏ ốc, san hô... vào ngôn ngữ kiến trúc chùa bên cạnh là quần thể những bức tượng Quan Âm ẩn hiện, thấp thoáng trong khắp khuôn viên chùa. Thầy trụ trì cho biết: “San hô như là gam màu của thời gian, mà thời gian là yếu tố chân thực của hạnh nhẫn nhục, và thời gian cũng là gam màu hiểu được ý nghĩa của yêu thương một cách sâu sắc nhất. Bồ Tát Quan Âm ngài sống không phải để nói, để tuyên bố điều gì cả. Ngài sống là để lắng nghe, để hiểu và cảm hoá lòng người. Và tên gọi để chan chứa được tầng nghĩa đó, thì chỉ có thể là Mẹ, Mẹ Quan Âm.” Và như thế, san hô cứ như vậy mà trải qua năm tháng, được chùa gom lại và trang trí cho kiến trúc nhiều hơn. Tường phủ, rêu xanh theo năm tháng... Cũ nhưng không mục. Cổ xưa nhưng rất mới lạ. Theo năm tháng, chùa Thanh Lương được trùng tu với nhiều hạng mục như cổng Tam quan, hồ Long Thủy, thiền đường hay điện Quan Âm. Ngôi chính điện cùng gian thờ Tổ rộng gần 1.000m được ốp mái, trang trí hoàn toàn bằng vỏ ốc và san hô. Đây đều là những vật liệu quen thuộc gắn liền với đời sống của người dân xứ biển. Các khối san hô, vỏ ốc bị bỏ phế được gom nhặt, chạm khắc tỉ mỉ để tạo hình sóng nước, chữ vạn. Trong khi đó, những mảnh gáo dừa được lắp ghép khéo léo, ốp tường tạo hình thay gỗ tạo nên không gian vừa mộc mạc, uyển chuyển, với ba màu sắc chủ đạo là trắng, nâu và đen. Nét chấm phá của bản sắc màu độc đáo ấy cùng với màu xanh của cây lá mang đậm không gian của thiền. Khiến lòng người dịu lại, thanh thản, thơ thới… khi bước vào cổng tam quan.

Nếu đến chùa Thanh Lương, nhiều người nhận ra biển không bao giờ ngừng hát trong những câu chuyện từ ngàn xưa, qua những vỏ ốc, mảnh san hô được gắn chặt vào những bức tường kí ức, họ thấy những chuyến ra khơi, mặt trăng trên biển và những mẻ lưới đầy ắp cá khi bình minh lên. Họ thấy sự vạm vỡ ồn ào, dữ dội mà cũng rất dịu dàng của biển - nơi mà chỉ những người yêu biển mới hiểu được mình cần làm gì để biển chở che. Đi vào cổng chùa, du khách sẽ bắt gặp tượng Phật Di Lặc hiền hòa, tiếp đó là khu vườn đá. Toàn bộ cảnh chùa thoắt ẩn thoắt hiện dưới tán cây cổ thụ tạo nên không gian thanh bình và thoáng đãng. Nhiều người đến đây, bên hồ Long Thủy, cúi đầu chắp tay trước bức tượng Quán Thế Âm Bồ Tát - điểm nhấn của khuôn viên chùa, cầu mong được ngài che chở, khi cuộc sống còn quá nhiều chướng ngại, khó khăn. Tôi tin, nếu đến ngôi chùa thiêng bằng cái tâm rộng mở, thì hết thảy chúng sinh đều thấy Quán Thế Âm Bồ Tát hiển linh và đều được xoa dịu nỗi đau từ tiền kiếp mà con người thường gặp trong nghiệp báo của mình. Nét đặc biệt của cảnh chùa là sự hòa hợp giữa thiên nhiên và tâm hồn, khiến nơi đây trở thành điểm đến thanh tịnh trong hành trình du lịch Phú Yên. Đặc biệt, chùa Thanh Lương đang được đầu tư xây dựng khu tăng xá dành cho người dân đến tránh bão và học những khóa tu ngắn hạn.

Một góc chánh điện Phật được làm bằng san hô

2.

Nhiều du khách dừng lại trước những pho tượng các chú ếch cầm đàn hát và các chú cóc hì hục kéo xe. “Cuộc sống là những cung bậc buồn vui, nếu chỉ nặng nề bởi những triết lí cao siêu, trừu tượng và tự trói mình vào tâm thức vô minh hay mê tín cực đoan, mà quên đi những giây phút của đời thường, như tiếng cười và sự lạc quan cần phải có, thì rất nặng nề” - thầy trụ trì cho biết. Đó là lí do nhiều người đến đây, sau khi lễ Phật, hồ hởi vui vẻ bên những bức tượng hài hước, đưa họ trở lại đời thường sau những phút giây suy tư, lắng đọng. Đó là những giây phút rất đời, song song cùng rất “đạo”.

Trong khuôn viên xanh mát và đậm chất thiền ấy, ngôi chùa không chỉ ẩn giấu những huyền thoại và sự vi diệu của tâm linh, mà còn là nơi để các du khách, Phật tử đến đây tìm thấy sự thanh bình, yên tĩnh. Để cánh cửa từ bi, giác ngộ được mở ra, không phải bằng những pháp khí tôn giáo, mà còn bằng chính cái tâm của giác ngộ, về thời gian, không gian, và chiều sâu của văn hóa. Chùa có không gian trà đạo, có tiếng nhạc thiền nhẹ rung như những sợi tơ trời mà du khách phải cần được lắng nghe bằng con tim. Nếu hữu duyên và may mắn, du khách sẽ được thầy trụ trì cho chữ với những lời nguyện và câu kệ có ý nghĩa. Nhiều người nói, khi thầy mài mực nho, cầm bút lông, tay phác thảo trên những tờ giấy thì họ thấy biển cả, đồi cát, thảm cỏ, bóng dừa, tiếng tù và cùng những thanh âm biển cả bất ngờ hiển hiện sau nét bút tài hoa. Vâng, những nét phác thảo ấy như những con sóng của đại dương và áng mây trôi trên bầu trời xanh biếc, thấy lời nguyện trong từng satna được khởi lên bởi những ý nghĩ sơ khai, hướng thiện. Trận bão lũ tháng 7 và tháng 10 năm 2025 vừa qua ở Phú Yên (Đắk Lắk) đã khiến bao nhà lâm vào cảnh tang thương và mất mát. Ngôi chùa thiêng không bị ảnh hưởng, là nơi cho bà con gặp nạn đến an trú. Cổng chùa đã mở rộng trong suốt thời gian hai đợt bão lũ thảm khốc, giang tay che chở đón bà con, cứu giúp hàng trăm người chịu ảnh hưởng trong và sau bão lũ. Các tình nguyện viên đã đến chùa nấu cơm và chuẩn bị đồ ăn cho bà con bị kẹt trong tâm bão. Chính sự hỗ trợ kịp thời của thầy trụ trì và các tình nguyện viên, đã khiến những mảnh đời bất hạnh sớm ổn định cuộc sống, dịu đi nỗi đau mất mát, đau thương. Nhiều người rất xúc động khi chứng kiến những nẻo đường quanh co, dốc cao, khúc khuỷu, bàn chân thầy không mệt mỏi mang quà hỗ trợ kịp thời đến tận tay những mảnh đời bất hạnh. Vâng. Yêu thương phải được áo giáp nhẫn nhục bảo vệ thì mới thiên trường địa cửu theo năm tháng. Nhẫn nhục phải đồng hành với yêu thương thì mỗi một hành động của mình đều là đạo lí. Đó chính là nẻo về của tâm, được kết nối bởi từ bi và chính pháp, ngay trong cuộc đời rất thực này. Điều đó ta dễ dàng bắt gặp ở chùa Thanh Lương, ngôi chùa thiêng bên sóng Tuy Hòa...