Gần 800 đại biểu, trong đó có 500 đại biểu chính thức đại diện cho hơn 7.000 hội viên trên cả nước, cùng các đại biểu khách mời đã cùng nhìn lại một nhiệm kỳ nhiều chuyển động và quan trọng hơn là cùng đặt ra những câu hỏi cho chặng đường phía trước: kiến trúc Việt Nam sẽ đi về đâu khi đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, công nghệ làm thay đổi phương thức hành nghề và hội nhập ngày càng mở rộng?

Theo đó, báo cáo nhìn lại nhiệm kỳ 2020-2026 cho thấy, dấu ấn của Hội Kiến trúc sư Việt Nam không chỉ nằm ở những công trình hay giải thưởng, mà còn ở sự hiện diện ngày càng rõ hơn của giới nghề trong những vấn đề lớn của đời sống. Từ tư vấn, phản biện đến tham gia hoàn thiện chính sách, pháp luật về kiến trúc và thực hiện các đề án được Chính phủ giao, kiến trúc sư đang từng bước vượt ra khỏi phạm vi của một nghề sáng tạo thuần túy để tham gia vào quá trình định hình không gian phát triển của đất nước. Cùng với đó, sự xuất hiện ngày càng sâu của GIS, BIM, AI và các công nghệ mới cũng đang làm thay đổi cách kiến trúc sư thiết kế, quản lý và hành nghề. Công nghệ mở thêm những cánh cửa mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về năng lực thích ứng, bởi một nền kiến trúc mạnh không thể chỉ dựa vào những công cụ hiện đại mà phải được nâng đỡ bởi tư duy, văn hóa và bản lĩnh nghề nghiệp.

Đại hội Đại biểu toàn quốc Hội Kiến trúc sư Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra với chủ đề “Đoàn kết – Dân chủ – Đổi mới – Sáng tạo – Phát triển”. Ảnh Kienviet.net

Báo cáo cũng khẳng đinh, trong dòng chuyển động ấy, kiến trúc Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận trên trường quốc tế. Những giải thưởng của UIA, ARCASIA, trong đó có Robert Matthew/Vassilis Sgoutas dành cho các kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào và Đoàn Thanh Hà, không chỉ là sự ghi nhận đối với cá nhân mà còn cho thấy năng lực sáng tạo của kiến trúc sư Việt Nam đang được nhìn nhận rộng hơn. Tuy nhiên, càng bước ra thế giới, câu chuyện về căn cước lại càng trở nên cấp thiết. Bởi hội nhập không phải là đi tìm một diện mạo giống với những nền kiến trúc đã phát triển trước mình, mà là tìm được tiếng nói riêng trong một thế giới ngày càng có xu hướng đồng nhất hóa.

Từ những chuyển động nói trên, vấn đề bản sắc trở thành một trong những mạch suy tư xuyên suốt Đại hội XI. TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhấn mạnh định hướng xây dựng nền kiến trúc “tiên tiến, đậm đà bản sắc”, trong đó giới kiến trúc sư phải chủ động sáng tạo, hội nhập nhưng không để mình bị hòa tan. Đây không phải là một lựa chọn giữa truyền thống và hiện đại, mà là bài toán làm thế nào để truyền thống có thể sống được trong hiện tại và hiện đại có thể mang trong mình những giá trị của nơi chốn. Bản sắc, vì thế, không thể chỉ được nhận diện qua mái ngói, hàng hiên hay một vài họa tiết quen thuộc; sâu hơn, đó là cách một công trình ứng xử với khí hậu, cảnh quan, cộng đồng, văn hóa và đời sống. Một kiến trúc thực sự hiện đại không nhất thiết phải xa lạ với nơi nó được sinh ra; ngược lại, chính khả năng chuyển hóa những giá trị bản địa thành ngôn ngữ mới mới tạo nên sức sống lâu dài của kiến trúc.

Do đó, những định hướng cho nhiệm kỳ 2026-2031 cũng không dừng ở việc nâng cao chất lượng hành nghề. Hội xác định tiếp tục tham gia sâu hơn vào quy hoạch, kiến trúc, phát triển đô thị và nông thôn theo hướng văn hóa, văn minh, hiện đại, bản sắc và bền vững; đồng thời xây dựng đội ngũ kiến trúc sư có năng lực, sức sáng tạo và khát vọng cống hiến. Muốn làm được điều đó, hoạt động nghiên cứu, lý luận, phê bình, phản biện và giám định kiến trúc cần được củng cố, bởi một nền kiến trúc không thể đi xa nếu thiếu nền tảng học thuật và tư duy phản biện. Cùng với việc triển khai 5 đề án do Thủ tướng Chính phủ giao theo Quyết định 1246/QĐ-TTg, Hội tiếp tục đề xuất tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, chính sách, thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng GIS, BIM, AI và mở rộng hợp tác với các tổ chức nghề nghiệp, doanh nghiệp, đối tác quốc tế. Những nhiệm vụ tưởng như khác nhau ấy thực ra cùng hướng đến một mục tiêu: đưa kiến trúc ra khỏi phạm vi của những công trình riêng lẻ để trở thành một phần chủ động hơn trong quá trình kiến tạo môi trường sống và không gian phát triển của quốc gia.

Điều đó cũng lý giải vì sao đổi mới tổ chức được đặt song hành với đổi mới nghề nghiệp. Trong nhiệm kỳ qua, Hội đã tinh gọn bộ máy trực thuộc Trung ương từ 12 xuống còn 5 đầu mối, đồng thời kiện toàn 34 Hội Kiến trúc sư tỉnh, thành phố để thích ứng với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đây không đơn thuần là sự sắp xếp về tổ chức, mà cho thấy yêu cầu về một bộ máy linh hoạt hơn để có thể theo kịp những thay đổi nhanh chóng của đời sống và nghề nghiệp. Nhiệm kỳ mới, vì thế, đòi hỏi Hội không chỉ tập hợp được đội ngũ kiến trúc sư mà còn phải khơi dậy được trí tuệ, tài năng và trách nhiệm xã hội của giới nghề, để mỗi kiến trúc sư không chỉ tạo ra một công trình đẹp mà còn góp phần trả lời những câu hỏi lớn hơn về nơi con người sống, làm việc và thuộc về.

Tại Đại hội XI, TS.KTS Phan Đăng Sơn tiếp tục được tín nhiệm giữ chức Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam khóa XI; KTS Hoàng Thúc Hào và KTS Lê Quân giữ chức Phó Chủ tịch, Ban Thường vụ gồm 16 thành viên. Sự tiếp nối về nhân sự cũng đồng thời mở ra một chặng đường mới với những yêu cầu mới. Từ lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hội nghị thành lập Hội năm 1948 về trách nhiệm kiến thiết đất nước, đến hôm nay, kiến trúc Việt Nam đã đi qua gần tám thập kỷ với một diện mạo rất khác. Nhưng câu hỏi về việc xây dựng một môi trường sống tốt đẹp cho con người vẫn còn nguyên giá trị. Chỉ khác rằng hôm nay, câu hỏi ấy được đặt trong một đất nước đang phát triển nhanh, những đô thị đang mở rộng, nông thôn đang chuyển mình, công nghệ đang thay đổi nghề nghiệp và biến đổi khí hậu đang đặt ra những giới hạn mới.

Bởi vậy, chặng đường 2026-2031 không chỉ là hành trình để kiến trúc Việt Nam có thêm những công trình đáng tự hào, mà còn là hành trình tìm một cách hiện diện có ý nghĩa hơn trong đời sống. Giàu bản sắc để không đánh mất mình, mạnh hiện đại để không đứng ngoài thời đại và vững vàng hội nhập để có thể bước ra thế giới bằng chính căn cước Việt Nam – đó không chỉ là thông điệp của một kỳ Đại hội, mà còn là bài toán dài lâu đối với kiến trúc Việt Nam trong quá trình kiến tạo diện mạo đất nước.