 |
| Minh họa Đặng Tiến |
Nhưng tôi thì khác. Tôi đã tự kiếm cho mình một công việc, thậm chí còn nghĩ rằng mình có thể mang được thứ gì đó về giúp mẹ. Nói ra có lẽ chẳng mấy ai tin, bởi công việc ấy nghe vừa lạ lùng, vừa chẳng giống một công việc mà một đứa trẻ có thể làm.
Đó là… mót than.
Tôi được sinh ra tại làng Hào Khê, xã Dư Hàng Kênh, huyện An Hải, thành phố Hải Phòng bấy giờ.
Cùng là làng Hào Khê nhưng phần xóm hướng ra đường Lạch Tray như nhà tôi vẫn gọi là Hào Khê, còn phần xóm phía đường Thiên Lôi lại được gọi là Đồng Làng. Vậy là muốn tới được trường học tôi phải đi qua Đồng Làng, Thiên Lôi, Trại Lẻ, Đường Thuyết, rồi mới tới Quán Sỏi nơi có ngôi trường cấp một, hai Dư Hàng Kênh của chúng tôi.
Nỗi sợ lớn nhất ngày ấy của tôi là phải đi học ngang qua đoạn mương dài Trại Lẻ. Vì vào những ngày nóng, lũ trẻ con Trại Lẻ hay hò nhau ra sông tắm. Tất nhiên thường là bọn con trai nghịch ngợm chứ con gái chẳng mấy khi có đứa dám ra sông tắm như thế. Bọn con trai này không những nghịch ngợm mà tụi chúng còn rất thích bắt nạt con gái. Nhất là bắt nạt những đứa con gái của làng khác, giống như tôi. Bởi vậy mỗi lần tôi đi học qua đoạn mương ấy, tụi chúng thay nhau thụp xuống vét bùn lên và ném. Nhiều bận tôi chạy chối chết nhưng vẫn không thoát. Có bữa chúng ném trúng đầu, có bữa trúng quần áo. Người ngợm đầu tóc tôi cứ gọi là đen kít toàn bùn là bùn. Vừa hôi vừa bẩn. Hơn nữa tụi chúng lại đông, nên tôi chẳng có cách nào chống lại được. Đành vừa chạy quay lại vừa khóc tức tưởi.
Nỗi sợ lớn thứ hai của tôi là thằng Thắng Chi. Nó hơn tôi một tuổi nhưng học dốt, nghịch ngợm nên lưu ban tới hai năm. Chúng tôi gọi nó là Thắng Chi vì mẹ nó tên Chi. Hồi ấy trẻ con trong làng vẫn thường gọi nhau bằng tên kèm tên bố hoặc mẹ để phân biệt với những đứa trùng tên.
Thằng Thắng Chi ngổ ngáo và rất thích làm đại ca. Mỗi lần thấy tôi đi học qua là nó bắt đứng lại, chìa cặp sách ra cho nó khám. Tất nhiên cặp sách của tôi ngoài sách vở và bút ra thì chẳng có gì nữa. Tôi đi học bụng đói meo thì làm gì có kẹo bánh hay đồ ăn vặt nào trong cặp mà trấn. Tôi ức lắm mà không làm gì được, chỉ cắn chặt môi để làm sao khỏi khóc trước mặt nó. Từ đó, cứ nhìn thấy nó là tôi đã thấy sợ.
Chính vì những nỗi sợ ấy mà tôi nhiều lần trốn học. Tôi không dám tới trường, cũng chẳng dám quay về nhà. Thế là cứ lang thang hết chỗ này tới chỗ khác, chờ tới giờ tan học mới cắp cặp đi về như các bạn để bố mẹ không biết mình đã trốn học
Chính những lần lang thang ấy đã đưa tôi tới một phát hiện làm thay đổi cả tuổi thơ mình. Ấy là, trong một lần tôi đi ngược từ đường Thiên Lôi xuôi xuống Cầu Rào, tôi đã nhìn thấy cạnh Cầu Rào về hướng đường đi xuống Cát Bi có một nhà kho khổng lồ. Ngay sát mép sông rất nhiều chiếc thuyền và bè chở than đậu ở đó. Những đống than chất cao như núi đen sì và họ dùng những chiếc cần cẩu lớn để chuyển toàn bộ số than được chở tới, tập kết vào cái kho khổng lồ kia.
Mỗi khi chiếc gầu cẩu vập xuống tiếng than lạo xạo lại vang lên. Ngày ấy tôi cũng không hiểu rồi số than trong kho đó họ sẽ làm gì. Nhưng điều khiến mắt tôi sáng lên lại là một chuyện khác. Mỗi lần chiếc gầu sắt xúc than đổ vào kho, rất nhiều than vụn và những cục than nhỏ lại rơi vãi xuống nền đất. Suốt từ gầm cầu tới sát mép sông có rất nhiều than vụn. Điều làm tôi ngạc nhiên hơn cả là số than ấy cứ nằm nguyên ở đó, chẳng ai buồn thu dọn. Lúc ấy tôi chỉ thấy tiếc. Bao nhiêu than như thế mà chẳng ai lấy.
Thế rồi một hôm, khi đang đứng dưới chân cầu nhìn những chiếc thuyền chở than cập bờ, tôi chợt thấy hai thằng con trai. Chúng chỉ cao hơn tôi chừng nửa cái đầu. Tụi chúng vác trên vai những chiếc bao tải dứa và cứ tới chỗ có than vương vãi nhiều là lại cúi xuống dùng tay hốt than vào bao. Tôi tò mò đến nỗi cứ đứng im nhìn theo hai đứa mãi. Hai thằng đó vừa đi vừa trêu nhau. Thi thoảng chúng cúi xuống nhặt những viên than đá nho nhỏ ném nhau rồi rượt chạy. Chỉ đến khi bao than đã đầy, cả hai mới oằn lưng vác lên vai rồi men theo bờ sông đi ngược chiều với nơi tôi đang đứng. Tôi đoán nhà tụi đó chắc ở bên kia Cầu Rào.
Sau lần ấy, hình ảnh hai thằng bé vác bao than cứ lởn vởn trong đầu tôi. Tôi quyết định đến cuối tuần sẽ tự mình đi mót than.
Nhưng vì tôi sợ kế hoạch đi mót than của mình bị mẹ biết và ngăn cản cho nên ngay tối hôm trước, chờ cho mẹ và cả nhà ngủ rồi, tôi mới len lén mang cái thúng của mẹ lúc này đã được lót lá chuối khô xuống dưới đáy, qua nhà cái Nga gần nhà tôi gửi và tôi rủ nó sáng mai đi mót than cùng cho có bạn. Bởi tôi sợ sáng hôm sau mẹ thức dậy trước, nhìn thấy tôi ôm cái thúng đi ra ngõ thì sẽ hỏi.
Đêm đó ngủ mà tôi thấp thỏm chỉ mong chờ cho trời mau sáng. Cứ chợp mắt được một lúc tôi lại mở mắt nhìn ra cửa sổ xem trời sáng chưa. Tôi rất muốn đi ngay, nhưng ngoài trời vẫn tối om nên đành nằm im giả vờ ngủ, ti hí mắt nhìn ra cửa sổ. Thấy trời bắt đầu sáng là tôi lao xuống giường, xỏ dép lẻn đi ngay.
Khi tôi ra tới đường, vừa thấy tôi, cái Nga cười toe toét rồi chìa cái thúng ra. Thế là hai đứa lật đật đi thật nhanh ra khỏi làng như sợ ai đó gọi giật lại.
Chúng tôi xuống tới Cầu Rào lúc này vẫn còn rất sớm. Những dãy thuyền, bè nằm im lìm bên bờ sông và ngay cả những chiếc xe cẩu cũng đang đứng đó nghỉ ngơi chưa làm việc. Vì trước đó tôi đã quan sát rất kỹ nên biết chỗ nào có nhiều than. Vậy là tôi dẫn cái Nga đi thẳng tới đó. Tôi ước mình có được một cái khau hót bằng sắt nhưng không sao kiếm ra được, nên hai đứa tôi cùng nhau dùng tay để bốc.
Vừa than vụn vừa than đá nhỏ lấp lánh trong tay tôi. Tôi vun gọn than thành những đống nhỏ rồi khum hai lòng bàn tay sát vào nhau để hót cho được nhiều. Tôi hót say mê tới mức than cứ đầy dần trong thúng mà tôi chẳng thấy mệt chút nào. Chỉ tới khi cái Nga ra sức kéo sền sệt cái thúng sang chỗ khác thì tôi mới nhận ra dường như đã khá nặng rồi. Thế là tôi bảo cái Nga, mày thử đỡ lên đầu để tao đội thử xem có nặng hay chưa? Thì ôi chao, nặng thật! Tôi vừa đứng lên đã thấy cổ chúi xuống, hai đầu gối như muốn khuỵu. Tôi phải đứng im một lúc mới giữ cho cái thúng khỏi nghiêng. Tuy là còn tiếc rẻ vì có nhiều chỗ chúng tôi chưa mót tới nhưng vì thực sự chỗ than trong thúng đã nặng lắm rồi, bởi vậy tôi quyết định đội than về và hẹn nhau sáng mai, chủ nhật lại dậy sớm và đi mót tiếp.
Trên đường từ Cầu Rào về nhà, chúng tôi phải đi qua chợ Cầu Rào. Mà chợ Cầu Rào lại chuyên họp buổi sáng nên đông nghịt người. Lúc đầu đội thúng than trên đầu còn thấy khá thoải mái, nhưng chỉ đi được một đoạn, cổ tôi bắt đầu mỏi. Thi thoảng tôi phải nhún nhẹ đầu một cái để cái thúng ngồi lại cho cân và phải đổi tay giữ vành thúng. Đã vậy lúc đi qua chợ vì người đông, tôi thì đang đội nặng lại phải luồn lách tránh người nên quãng đường về nhà tôi thấy xa hơn quãng đường đi rất nhiều.
Có lúc đi ngang hàng cháo, mùi hành phi thơm lừng quyện với mùi nếp từ nồi xôi mới mở vung bốc lên. Cái bụng đói meo của tôi réo ùng ục. Tôi nuốt nước bọt liên tục nhưng vẫn không dám ngoái nhìn lâu, chỉ sợ cái thúng trên đầu tròng trành rồi đổ. Thi thoảng vài người trong chợ tò mò nhìn hai đứa tôi bằng ánh mắt rất lạ. Có lẽ họ thấy chúng tôi nhem nhuốc bẩn, nhưng kệ, tôi chẳng thấy xấu hổ gì. Họ làm sao biết được trong lòng tôi đang vui lắm, bởi hôm nay tôi mót được khá nhiều than mang về kia mà.
Lúc gần về tới nhà, cái Nga quay qua hỏi, mày lấy than về làm gì? Ừ nhỉ, lúc này tôi mới ngớ ra. Nhà tôi làm gì có bếp than, mẹ toàn nấu cơm bằng rơm rạ và trấu. Nhưng tôi biết than quý lắm, hơn nữa không mất tiền mua, tội gì không lấy mang về. Nghĩ vậy nên tôi nói với cái Nga là, tao chẳng biết, nhưng tao chỉ muốn lấy được thật nhiều than mang về cho mẹ thôi…
Nếu như lúc sáng đi tôi lén lút thế nào thì khi về nỗi lo lắng bị mẹ và các chị bắt gặp lại còn lớn hơn thế. May sao có cái Nga đi thám thính trước rồi ra hiệu không có ai, tôi liền đội thúng than chạy thật nhanh ra vườn sau, hướng thẳng tới gốc chuối cuối vườn rồi đổ hết than xuống đó. Chỗ ấy xa nhà, mẹ chẳng mấy khi ra tới. Xong xuôi, tôi phủi bụi rồi chạy ra ao rửa chân tay, vã nước lên mặt. Khi thấy mình đã sạch sẽ, tôi mới đường hoàng đi vào sân, vừa đi vừa hát như thể chỉ mới đi chơi với lũ bạn trong xóm về.
May sao lúc ấy mẹ và hai chị lớn còn ngoài đồng hái rau muống, chị ba, chị tư thì đi cất vó tép nên chẳng ai thấy. Tôi khoái trá nói với cái Nga, sáng mai hai đứa lại dậy thật sớm đi nhé…
Cứ thế, đã vài tuần rồi tôi với cái Nga đi mót cũng được kha khá than. Cái đống tôi đổ nơi vườn chuối bây giờ đã ú ụ. Trong khi tôi đang lo lắng đống than ở vườn chuối sẽ bị lộ thì một hôm mẹ tôi có việc cần dùng tới cái thúng. Mẹ lục khắp nhà, từ bếp tới kho chứa đồ mà cũng không thấy. Mẹ hỏi lần lượt các chị, chị nào cũng nói con không biết, con không dùng tới. Đến lúc mẹ hỏi tôi, bỗng dưng ngực tôi đập như trống trường. Tôi lí nhí bảo, con không biết ạ. Mẹ nhìn tôi hơi lâu, làm mặt tôi nóng bừng. Tôi sợ mẹ phát hiện ra mình đang nói dối, đành giả vờ ôm bụng chạy thẳng vào nhà vệ sinh rồi ngồi lì trong đó, không dám bước ra.
Sau bữa mẹ tra hỏi về cái thúng, trong lòng tôi bồn chồn không yên. Tôi lo nếu mẹ biết tôi thường đi mót than và đựng bằng chiếc thúng của mẹ, chắc mẹ sẽ giận tôi lắm.
Nhưng nỗi lo lắng của tôi không phải kéo dài lâu. Bữa ấy, như mọi thứ bảy khác, tôi dậy thật sớm và nhanh chân chuồn ra cổng định đi thì… chẳng biết mẹ đã đứng chặn ở cổng từ khi nào. Vừa nhìn thấy mẹ, hai chân tôi bỗng ríu lại. Theo phản xạ, tôi quay người định chạy, nhưng chưa kịp thì mẹ đã cất tiếng, con tính đi đâu? Tôi lúng túng chưa biết trả lời sao thì mẹ tiếp, mấy tuần nay mẹ để ý cứ sáng thứ bảy, chủ nhật là con dậy sớm rồi đi ra khỏi nhà, gần trưa mới lại thấy con về. Hãy nói cho mẹ biết con đi đâu?
Mẹ không cao giọng, cũng không tỏ ra kiểu đang tra hỏi, mẹ chỉ nói rất nhẹ nhàng làm cho tôi dần dà cũng bớt sợ hơn. Tôi biết mình không thể giấu giếm mẹ mãi được. Thế là cuối cùng đành khai chuyện tôi đi mót than.
Tôi tưởng mẹ nghe xong chắc sẽ mắng mỏ hoặc giận tôi lắm. Vậy mà mẹ lại bảo, thế con xuống đó không sợ người lạ trên thuyền, bè họ bắt cóc mang đi à? Tôi nhanh nhảu, không mẹ ạ. Con đi với cả cái Nga mà. Có đi một mình đâu. Dưới Cầu Rào buổi sáng đông người lắm.
Thế nhưng than nặng thế, con làm sao mang về được mà đi mót? Trời nắng nóng con ra ngoài đường về ốm đấy con ạ.
Thấy mẹ lo lắng tôi vụt đứng dậy, ưỡn ngực, mặt hếch lên, hai chân đi chàng hảng, hai tay gồng lên rồi nói, mẹ không nhìn thấy con đang rất khỏe đây sao, con đã đi mót than mấy tuần nay rồi mà có ốm đau gì đâu ạ. Tôi còn giậm chân mấy cái xuống đất như để chứng minh mình khỏe thật. Mẹ thấy bộ dạng của tôi lúc ấy mắc cười quá bèn véo tai tôi nói: Con là con gái đấy, biết chưa!
Vậy là sau bận ấy, cứ tới thứ bảy, chủ nhật tôi đường hoàng được đi mót than mà không phải lén lút trốn đi như trước nữa. Từ đó, số than tôi mót được, mẹ đều cẩn thận cất vào nhà kho. Mãi tới lúc ấy tôi mới biết than có thể đổi được dầu hỏa, nước mắm, muối, thậm chí có hôm mẹ còn đổi được cả một miếng thịt lợn mang về cải thiện bữa ăn. Lần đầu tiên chứng kiến mẹ đổi than lấy được nhiều thứ mang về, tôi vui sướng vô cùng. Nhất là nhìn vào ánh mắt ngỡ ngàng của các chị, tôi thấy mình oai hẳn lên. Không gì thì tôi cũng “kiếm” được nhiều hơn các chị mà. Lúc ấy tôi mới hiểu vì sao người lớn lại quý than đến thế.
Tôi đang vui vì công việc mót than của mình rất suôn sẻ, bỗng đâu một hôm trên đường đội than về nhà, tôi với cái Nga bị tụi ngoài phố chặn lại. Chúng thay nhau nhòm vào cái thúng trên đầu tôi rồi hỏi, mày lấy than ở đâu? Tôi không nói. Thấy dùng giọng nạt nộ tôi không sợ nên có đứa xuống nước bảo, mày cho chúng tao đi theo với có được không? Nghe tụi chúng hỏi tôi lắc đầu nguầy nguậy, vì đây là chỗ than của riêng tôi với cái Nga, dễ gì chia sẻ cho tụi chúng biết. Nhưng bí mật ấy rồi cũng chẳng giấu được lâu.
Ngày hôm sau là chủ nhật, sáng đó tôi với cái Nga vừa mót than vừa trò chuyện rất vui thì bỗng thấy ở đâu lố nhố năm, sáu đứa con trai đi tới. Nhìn kỹ, tôi nhận ra ngay bọn hôm qua đã chặn đường tra hỏi chúng tôi. Tôi thấy hơi lo lắng, liền quay qua nhìn thúng than. Thấy đã khá đầy. Tôi vội bảo cái Nga đội lên để về.
Ai dè đúng lúc tôi đang hạ gối xuống để cái Nga bê thúng để lên đầu thì một thằng trong bọn chúng lao tới cướp cái thúng ngay trên tay cái Nga. Thế là không ai bảo ai, hai đứa tôi cùng nhào tới giằng lấy cái thúng. Chiếc thúng bị giằng mạnh than bắn ra tung tóe xuống đất.
Một thằng lấy đà đá thốc một phát vào mạn sườn tôi. Gần như cùng lúc, phía sau tôi, một cú đấm giáng thẳng vào mặt cái Nga. Chỉ thoáng chốc chỗ đó đỏ lựng lên và hiện nguyên nắm đấm của thằng kia trên má nó. Nhìn công sức của cả buổi sáng phút chốc bị cướp mất, tôi giận điên người. Tôi lao vào ăn thua đủ, tuy biết mình chẳng làm gì được mấy thằng con trai kia. Bọn chúng thấy hai đứa tôi đau đến nhăn mặt mà vẫn lao vào giằng lại cái thúng thì cười hô hố. Chúng bỏ đi, mặc kệ hai đứa tôi ngồi giữa đống than vương vãi.
Hôm đó hai đứa tôi về vừa tức vừa đau mà không đứa nào dám mở miệng nói với ai. Cả đêm ấy tôi không tài nào ngủ được.
Nằm cả đêm không ngủ được, tôi trằn trọc với bao ý nghĩ. Tôi thực sự muốn trả thù. Nhưng tôi với cái Nga trói gà không chặt thì đánh sao lại được mấy thằng côn đồ đó. Rồi tôi lại nghĩ, nếu lần sau đi mót than, tụi chúng vẫn giở trò cướp như hôm nay thì sao? Càng nghĩ tôi càng cảm thấy bất an ghê gớm. Cuối cùng một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu tôi. Thế là sáng hôm sau lúc đi học tôi đã bàn ngay kế hoạch đó với cái Nga, nó nghe xong thì gật gù bảo, để lát về nhà sẽ hỏi thử.
Rất may cho kế hoạch của tôi, bởi thằng anh đầu gấu của cái Nga đã nhận lời, từ bận sau chúng tôi đi mót than thì nó sẽ đi cùng xuống Cầu Rào. Quả nhiên kế ấy hiệu nghiệm thật. Tụi ngoài phố kia nhìn thấy anh trai cái Nga cao to mặt mũi bặm trợn với mái tóc xù rối tung như tổ quạ liền lảng sang chỗ khác, không dám bén mảng tới bắt nạt tôi với cái Nga nữa. Nhìn bọn ngoài phố chỉ dám đứng xa, tôi khoái chí lắm. Thế là tôi vẫn đều đặn hai ngày cuối tuần đi mót than mang về cho mẹ.
Nhưng rồi, chẳng biết từ bao giờ, bãi than vốn chỉ lác đác vài ba đứa trẻ như chúng tôi bắt đầu đông lên. Mỗi sáng cuối tuần lại có thêm vài đứa ở ngoài phố kéo xuống. Chỗ than vương vãi vốn đã không nhiều, nay do đông người tới mót nên phải tranh giành nhau. Có hôm chúng cãi cọ, có hôm giành giật nhau, thậm chí có bận còn lao vào đánh đấm túi bụi, làm cho bác bảo vệ để ý.
Bãi than trước kia sáng nào cũng làm cho tôi háo hức, giờ thì tới nơi đã thấy lố nhố người. Những chỗ nhiều than vương vãi nhất mà trước đây tôi luôn tìm tới, bây giờ khi nào cũng bị người khác hót mất.
Nhiều bận mãi tới tận trưa tôi với cái Nga mới đội than về, nhưng trên đầu cứ nhẹ tênh. Tôi càng ngày càng mót được ít than hơn.
Thế rồi chẳng bao lâu sau, họ cấm không cho ai tới mót than ở khu vực ấy. Tôi cứ ngẩn ngơ đứng nhìn, chẳng hiểu sao người lớn lại không cho chúng tôi nhặt những viên than họ vẫn bỏ đi. Thế là từ hôm ấy, tôi với cái Nga chẳng còn được đi mót than nữa.
Bây giờ nghĩ lại, khoảng thời gian tôi đi mót than hồi ấy cũng không dài, đâu đó chỉ vẻn vẹn vài tháng thôi. Nhưng chính vì có quãng thời gian ấy mà sau này tính cách của tôi có phần nào thay đổi. Tôi đã bắt đầu thấy thằng Thắng Chi không còn đáng sợ như trước nữa. Còn bọn con trai Trại Lẻ, hễ thấy chúng định ném bùn là tôi lập tức hô hoán các bà, các cô đang hái rau gần đó chạy tới.
Rồi sau này, có nhiều đổi thay. Đất nước phồn thịnh hơn. Cuộc sống người dân cũng dần đủ đầy. Bây giờ nhà ai cũng dùng bếp gas, bếp từ để nấu nướng cả rồi. Chẳng mấy ai còn đun rơm rạ, hay bếp than mấy nữa. Nhưng cứ mỗi bận ngửi thấy mùi bếp than ở đâu đó, là trong tôi ký ức xưa cũ lại ùa về. Tôi nhớ tôi của ngày xưa. Một cô bé gầy nhom, đội trên đầu chiếc thúng nặng trĩu than. Đi qua chợ Cầu Rào, mùi cháo hành, mùi xôi nếp làm cái bụng đói cồn cào. Vậy mà cô bé ấy vẫn thấy vui. Chỉ vì nghĩ mình sắp mang được thật nhiều than về cho mẹ.
