 |
| Minh họa Đặng Tiến |
Ngoài ngõ, tiếng í ới gọi nhau đi chợ sớm xôn xao xóm bãi, quyện trong tiếng động cơ giòn giã. Ông Cả hít một hơi thật sâu rồi nhè nhẹ thở ra. Ở cái tuổi “thất thập cổ lai hy”, giữ được sức vóc dẻo dai và tinh thần minh mẫn như ông quả là của hiếm.
Tập xong vài động tác dưỡng sinh, ông từ từ tiến về góc sân - nơi đặt chiếc trống đỏ mà ông quý hơn xương máu. Đôi bàn tay gân guốc khẽ xoa lên thân trống bằng gỗ lim rắn chắc, sơn màu đỏ au như ngọn lửa rừng rực. Thân trống nhẵn thín, bóng loáng, không một vết xước hay hạt bụi. Đó là kết quả của hàng chục năm ông tỉ mẩn chùi lau mỗi ngày. Mặt trống làm bằng da trâu đực phơi đủ nắng, căng phẳng đét. Chỉ cần ngón tay chạm nhẹ, một tiếng “thùng” trầm đục đã vang lên, tựa tiếng gầm của con trâu khỏe đang ép mình chuẩn bị bước vào trận chiến.
Ông Cả Nghiệp yêu chiếc trống ấy hơn bản thân mình. Một phần vì đó là báu vật gia truyền bốn đời dòng họ, phần vì nó đã gắn trọn với kiếp người của ông. Từ lúc cất tiếng khóc chào đời, ông đã lớn lên trong nhịp rền rĩ ấy. Rồi trưởng thành, mưu sinh, gây dựng cơ nghiệp cũng nhờ cái nghề đánh trống lễ hội. Tiếng tùng tùng đã ngấm sâu vào tủy xương, vào từng thớ thịt. Ngày nào không cầm dùi, tay chân ông lại bứt rứt không yên. Dù làng có việc hay không, ông vẫn phải ra sân gõ vài nhịp. Gõ để giải cơn thèm, để đêm về giấc ngủ mới tròn đầy.
Ông Cả cầm chiếc dùi gỗ, gõ thật mạnh vào thân trống. Tiếng “cạch! cạch!” đục đẽo vang lên vui tai. Rồi cứ thế, ông vung tay. Tiếng trống ban đầu âm ỉ nơi lồng ngực, rồi lớn dần, cuộn trào, vang xa khắp xóm làng. Con Mực đang nằm giật mình chồm dậy, dáo dác nhìn quanh. Mấy ô cửa kính trong nhà rung lên bần bật theo nhịp dồn. Âm vang ấy đủ sức kéo những người đang mê ngủ nhất bừng tỉnh.
Đánh xong ba hồi chín tiếng, ông Cả Nghiệp thấy lồng ngực căng tràn nhựa sống. Giá như ngày trước, ông có thể múa dùi suốt cả ngày không biết mệt. Nhưng thời gian là liều thuốc độc êm ái, tuổi già đã kéo chùng sức lực cường tráng của ông. Với lại, thời buổi công nghệ, mấy ai còn mặn mà với tiếng trống đồng, trống gỗ…
Đang miên man suy nghĩ, ngoài cổng đột nhiên vang lên tiếng đập cửa dồn dập.
- Đây đây, chờ tôi chút!
Ông Cả rảo bước ra mở cổng. Trước mặt ông là người đàn ông tóc hoa râm, mồ hôi nhễ nhại thấm đẫm chiếc áo cộc trắng.
- A, bác Phúc! Có việc gì mà sớm thế này?
Ông Phúc dắt chiếc xe đạp tàng tàng vào sân. Ông Cả khép cổng, đun vội ấm nước pha trà. Chiếc ấm nhôm rít lên từng hồi trên bếp, phun cột khói trắng xé trời như con trâu đực đang ngẩng đầu phả hơi thở sung sức. Tiếng nước sôi ùng ục trầm đục. Ông Cả rót trà ra chén. Thứ trà Tàu sóng sánh sắc vàng lá héo, phảng phất chút ánh xanh lờ lợ.
Ông Phúc nhấp một ngụm trà trong chiếc chén tống. Sau vài câu hỏi han xã giao, ông mới đi thẳng vào vấn đề:
- Hội làng năm nay, bác lại đứng đài cầm trống giúp dân làng nhé! Năm ngoái nhờ tiếng trống xông pha của bác mà làng ta mới ôm được cái giải nhất về đấy!
Ông Cả Nghiệp chỉ chờ có thế. Đánh trống là bản ngã, là kiêu hãnh của ông. Mỗi xuân về, mấy làng trong vùng lại mở hội, trong đó phần đánh trống trợ uy luôn là tâm điểm. Tiếng trống làng nào vang nhất, dội nhất, dồn dập nhất thì làng ấy chiếm lấy cái uy. Hơn nữa, từ kéo co, đá cầu đến bóng đá, không có tiếng trống thúc giục thì quân đao nghìn người cũng hóa bạc nhược. Như cái làng Hạ năm ngoái, chỉ vì thiếu người cầm trống mà đội hình tan rã, thua liểng xiểng, phải muối mặt rút lui trong tiếng reo hò của đối phương và ánh mắt xót xa của dân làng.
Tuy nhiên, ông Cả Nghiệp vốn có cái sĩ diện của nghệ nhân già. Nghe ông trưởng làng ngỏ lời, ông vẫn vờ đưa đẩy, chối từ. Phải chờ ông Phúc hết lời tâng bốc, nằn nỉ, ông Cả mới chẹp miệng một cái, vẻ mặt “vẫn còn nặng nợ với xóm làng” rồi mới miễn cưỡng gật đầu.
Khi ông Phúc vừa dắt xe ra về thì cu Thóc tỉnh dậy. Đứa trẻ dụi mắt bước ra sân. Nhìn thấy cháu, ông Cả Nghiệp không kìm được niềm vui, lao tới bế bổng nó lên. Nó là đứa cháu nội ông cưng chiều nhất. Đơn giản vì cả nhà chỉ có mình nó mê tiếng trống của ông. Mỗi lần ông ra đài hội làng, thằng bé lại lẽo đẽo theo sau. Mặc cho người lớn trông nom, thể nào nó cũng lỉnh được lên sát chân đài, hò hét cổ vũ như một “fan” trung thành. Bao nhiêu bí kíp, ngón nghề tích tụ cả đời, ông Cả đã vạch sẵn trong đầu để truyền lại cho nó.
Bóc chiếc bánh gai đưa cho cháu, ông Cả vừa nhìn nó ăn vừa thao thao bất tuyệt:
- Cháu biết không, nghề trống nhà ta là cái nghiệp gia truyền. Ngày xưa giặc phương Bắc tràn sang, triều đình cử vị tướng quân về đây dựng trại đồn trú. Giặc đông và hung hãn, quân ta dần yếu thế. Giữa lúc sinh tử ngàn cân treo sợi tóc, không biết từ đâu vang lên tiếng trống trận ầm ầm. Tiếng trống như tiếp thêm sức mạnh thần kỳ, khích lệ binh sĩ xông lên diệt giặc, giữ vững bờ cõi. Đất nước thái bình, vị tướng được thưởng lớn, còn người lính đánh trống thì ở lại làng này truyền nghề cho con cháu. Tiếng trống họ nhà ta nổi danh từ đó. Mỗi khi có chinh chiến, triều đình lại triệu người giỏi nhất dòng họ lên đường. Cái nghiệp ấy truyền đến đời ông, và mai này sẽ là của cháu.
Cu Thóc tròn mắt kinh ngạc, ánh nhìn tràn ngập sự sùng bái. Trong mắt nó, ông nội chính là vị anh hùng bước ra từ truyền thuyết. Ông Cả Nghiệp bật cười khoái chí khi thấy đứa cháu nhỏ nằn nỉ đòi học cách vung dùi oai phong. Ông xoa đầu nó hiền từ:
- Cháu cứ mau ăn chóng lớn, mai này nhớn hẳn ông sẽ dạy cho.
Mùa hội năm ấy lớn nhất vùng. Từ tờ mờ sáng, khoảng sân đình rộng lớn đã ken đặc người, không khí náo nhiệt rung chuyển cả một vùng quê. Cờ ngũ sắc tung bay phấp phới trước ánh bình minh đang ló dạng sau dãy núi xa.
Ông Cả Nghiệp khoác lên mình chiếc áo dài đỏ thắm, ngang hông quấn dải thắt lưng vàng, đầu đội khăn xếp ngay ngắn. Đôi tay gân guốc lăm lăm hai chiếc dùi bọc vải đỏ. Ông cùng chiếc trống gia truyền chĩnh chện trên đài cao do thanh niên dựng sẵn.
Tay ông vung lên. Tiếng trống nổ ra ầm ầm như ngàn sóng cuộn, rền rĩ như thác đổ từ lưng chừng trời, thổi bùng ngọn lửa chiến khí cho đội thi của làng. Cu Thóc được bố công kênh trên vai, đôi bàn tay nhỏ xíu vỗ liên hồi, miệng gào to: “Ông nội cố lên! Ông nội cố lên!”
Đúng lúc đội nhà sắp chạm tay vào chiến thắng, một sự cố kinh hoàng xảy ra.
Sau một cú bổ dùi xé vải, tiếng trống trên đài đột ngột câm bặt. Mắt ông Cả Nghiệp tối sầm. Đám đông bên dưới chao đảo, nghiêng ngả. Tai ông không còn nghe thấy tiếng huyên náo, chỉ còn những tiếng ù ù nhức óc. Cả cơ thể ông cứng đờ, tê dại như bị rút cạn toàn bộ sinh lực.
Hai chiếc dùi trống rời khỏi tay, rơi tự do xuống sàn gỗ. Thân hình lực lưỡng của người nghệ nhân già đổ gục ngay trên mặt trống da trâu, tựa như một cây cổ thụ ngàn năm bất ngờ bị bật gốc.
Hội làng vỡ trận trong hỗn loạn. Tiếng la hét xen lẫn tiếng còi xe cấp cứu xé tan ngày vui. Ông Cả Nghiệp bị đột quỵ.
Những tháng ngày sau đó là khoảng thời gian tăm tối nhất đời ông. Bác sĩ chẩn đoán ông bị liệt nửa người. Sau một tuần điều trị, ông được đưa về nhà, nằm bất động trong căn phòng chật hẹp. Từ một lão nông cầm dùi rung chuyển xóm bãi, ông trở thành người tàn phế. Cơ miệng méo xệch, giọng nói sang sảng như chuông đồng giờ chỉ còn là những âm thanh ú ớ, khô khốc. Thân hình ông gầy guộc, tiều tụy, việc ngồi dậy đã là một cuộc chiến gian khổ, nói chi đến chuyện vung dùi.
Nhưng nỗi đau thể xác không sợ bằng sự sụp đổ của tinh thần. Đối với một nghệ nhân, việc phải rời xa dùi trống còn đáng sợ hơn cái chết. Hằng ngày, qua ô cửa sổ bám đầy bụi mờ, ông Cả đăm đăm nhìn ra khoảng sân nắng. Ở đó, chiếc trống gia truyền đang bị phủ một tấm bạt tối màu. Chiếc trống câm lặng, ông nằm bất động. Hai sinh mệnh từng hòa làm một giờ đây bị tách rời, thu lu trong góc tối không ai đoái hoài.
Tàn lửa trong lòng nghệ nhân tưởng đã nguội lạnh. Nhưng một chiều mùa thu, cu Thóc lén vào phòng thăm ông. Nó leo lên giường, co quắp nằm cạnh ông nội. Thấy ông không còn ôm ấp mình như trước, đứa trẻ sụt sịt:
- Ông nội ơi, bao giờ ông mới chịu dậy dạy cháu đánh trống? Ông hứa rồi mà...
Lời nói ngây thơ của đứa cháu như giọt nước cam lồ nhỏ xuống cõi lòng đang héo quắt. Mắt ông Cả giật giật. Đời ông chưa thể tắt thế này! Nếu buông xuôi, quãng đời còn lại của ông chỉ là sự hối tiếc. Ông phải đứng dậy, bằng mọi giá!
Từ hôm đó, ông Cả Nghiệp không nằm lì một chỗ nữa. Từng giờ, từng ngày, ông vật lộn với chính cơ thể mình. Ông dùng chân trái làm trụ, cố nâng nửa thân mình tàn phế đứng lên. Ông gạt phăng sự giúp đỡ của con cháu, tự tì tay vào thành giường, ngã xuống lại chồm lên. Dần dà, các khớp cơ bắt đầu có phản ứng. Ông đã có thể nhích từng bước khập khiễng quanh phòng.
Rồi ông bắt con trai vác chiếc trống đỏ vào đặt ngay trong phòng ngủ. Ban đầu, đôi tay yếu ớt không giữ nổi dùi, ông bảo con trai và cu Thóc lấy dây vải buộc chặt dùi vào hai bàn tay mình. Ông dồn hết tàn lực nâng tay lên. Tiếng “thùng… thùng…” phát ra rời rạc, thoi thóp như hơi thở người bệnh nặng. Mồ hôi ông túa ra như tắm, quai hàm bạnh ra, hai hàm răng nghiến chặt đến bật máu môi.
Ngày qua ngày, nhịp trống dần tròn tiếng hơn, đanh hơn, uy lực hơn. Nhịp trống ấy như dòng chảy ngược, khơi thông lại nguồn sinh khí tưởng đã cạn kiệt trong lồng ngực lão nghệ nhân.
Mùa mưa năm ấy đến muộn nhưng tàn khốc. Suốt một tuần liền, mưa như trút nước. Từ thượng nguồn, nước lũ cuồng nộ đổ về, đỏ ngầu như máu. Con sông hiền hòa thường ngày biến thành con quái vật dữ tợn, nhăm nhe nuốt chửng xóm làng.
Mấy khúc đê ở các làng lân cận đều đã vỡ. Trên chiếc tivi cũ, ông Cả Nghiệp bàng hoàng nhìn cảnh nhà cửa, trâu bò bị dòng nước xiết cuốn trôi. Những hình ảnh tang thương liên tục phát trên bản tin thời sự khiến tim ông nhói đau. Ông muốn làm một điều gì đó, nhưng một lão già tàn phế thì giúp được gì giữa thiên tai cuồng nộ?
Nửa đêm, hệ thống loa phát thanh của làng đột nhiên rú lên từng hồi chói tai. Tiếng ông trưởng làng gào lên gãy gọn trong tiếng gió hú:
- Đê làng Hạ sắp vỡ! Yêu cầu tất cả bà con chuẩn bị phương án di dời! Thanh niên trai tráng mau ra ngay chân đê hộ đê!
Mưa vẫn giăng kín trời. Tiếng sấm rền vang hòa cùng tiếng í ới gọi nhau, tiếng trẻ con khóc thét tạo nên một khung cảnh nhốn nháo, kinh hoàng.
Trong nhà, ông Cả Nghiệp bật chồm dậy. Lao ra ngoài sân, ông thét lớn:
- Thằng Cả! Vác cái trống lên xe cải tiến, chở tao ra khúc đê bị vỡ mau!
- Giời ơi!
Anh con trai hốt hoảng gào lên.
- Bố ra đấy làm gì, nguy hiểm lắm!
- Mày cứ làm theo lời tao! Đê vỡ thì nhà cũng mất, tao ngồi đây sao đành!
Giọng ông Cả sang sảng, tràn đầy uy lực của ngày xưa.
Biết tính bố, anh con trai đành nghiến răng khiêng chiếc trống lên xe, ném thêm hai chiếc dùi gỗ rồi lao đi.
Tại rìa làng, nước sông đã tràn qua mép đê. Suốt mấy ngày qua, nhờ có trung đoàn bộ đội đóng quân gần đó chi viện, làng Hạ mới gượng gạo chống đỡ. Nhưng đêm nay, sức nước đã vượt quá giới hạn. Một đoạn đê yếu đã bị bục một mảng lớn. Nước sông đỏ ngầu cuồn cuộn đổ vào đồng ruộng.
Hàng trăm con người từ dân làng đến chiến sĩ đội mưa hò reo, vác từng bao cát, bao xi măng, cọc tre đắp vào vết vỡ. Ai nấy ướt sũng, bùn đất bám đầy người. Nhưng sức người có hạn, sức nước vô cùng. Cứ đắp xong chỗ này thì chỗ khác lại sạt lở. Sự mệt mỏi, bất lực bắt đầu đè nặng. Nhịp vác bao cát chậm dần, những tiếng gọi nhau hụt hơi chìm nghỉm giữa tiếng sóng dữ. Con đê dường như sắp vỡ tan…
Chính trong khoảnh khắc sinh tử ấy, một âm thanh bỗng nhiên xé tan cơn mưa dầm:
TÙNG! TÙNG! TÙNG!…
Tiếng trống đục đẽo, dội thẳng vào không gian, át cả tiếng sấm rền.
Mọi người đồng loạt ngước lên mô đất cao cạnh chân đê. Ở đó, ông Cả Nghiệp đang đứng sừng sững. Toàn thân ông ướt sũng, quần áo dính chặt vào thân hình gầy gò nhưng gân guốc. Trước mặt ông là chiếc trống gia truyền đỏ au, và đôi tay ông đang vung hai chiếc dùi to bản.
TÙNG! TÙNG! TÙNG! TÙNG! TÙNG!…
Nhịp trống nhanh dần, dồn dập, đanh thép tựa như tiếng gầm của hàng ngàn chiến mã đang xông trận. Tiếng trống xuyên qua bức tường mưa, cuộn thành sóng âm đánh thẳng vào lồng ngực của hàng trăm con người đang kiệt sức.
- Ông Cả Nghiệp! Ông Cả Nghiệp đang đánh trống!
- Anh em ơi! Cố giữ lấy đê!
Tiếng trống như một liều thuốc thần, truyền nguồn sinh lực mãnh liệt vào từng thớ thịt. Chỉ trong phút chốc, tiếng reo hò lại bùng lên dội sóng. Những bao cát được chuyền tay nhau nhanh thoăn thoắt. Thanh niên trai tráng và các chiến sĩ như quên đi cái lạnh xé da, quên đi sự kiệt sức vừa xâm chiếm tâm trí.
Trên mô đất, ông Cả Nghiệp như biến thành con người khác. Mắt ông trợn trừng, quai hàm bạnh ra, răng cắn chặt vào môi đến bật máu. Tiếng trống dồn dập, kiêu hãnh. Đó là nhịp đập của cả một đời nghệ nhân, là hào khí của tổ tiên truyền lại. Đôi tay tê liệt ngày nào giờ đây vung lên thần tốc, quật xuống mặt da trâu những cú đòn nghìn cân.
Trời sáng dần. Mưa tạnh hẳn.
Khúc đê làng đã được giữ vững. Dòng nước hung dữ đã dịu đi đôi chút, nhường chỗ cho ánh bình minh dần ló dạng sau những dãy núi xa xa. Dòng sông vẫn đỏ ngầu và hung dữ, nhưng sức nước đã giảm đi đáng kể. Con đê như một người bị thương tật được vá chằng vá đụp bằng vô số bao cát xi măng và ống tre màu xanh lục.
Mấy trăm trai tráng gục xuống bãi cỏ, thở hồng hộc vì kiệt sức.
Trên mô đất cao, tiếng trống chậm dần… rồi ngắt hẳn. Ông Cả Nghiệp đổ gục ngay trên mặt trống. Cả một đêm ngâm mình trong mưa lạnh, dồn toàn bộ sinh lực còn lại vào từng nhịp dùi đã quật ngã nghệ nhân già.
Ông được đưa đi cấp cứu trong tình trạng thập tử nhất sinh. Nhưng rồi, bằng một nghị lực sống phi thường, ông Cả đã tỉnh lại sau ba ngày mê man trong phòng hồi sức.
Ngày ông xuất viện, cu Thóc là người chạy vào phòng đầu tiên. Nó sà vào lòng ông, khóc nức nở vì tưởng đã mất đi người ông kính yêu. Ông Cả Nghiệp mỉm cười, đôi bàn tay chần chừ xoa nhẹ lên mái tóc đứa cháu nhỏ, giọng thủ thỉ ấm áp:
- Ngoan… Mai ông dạy đánh trống…
Ánh nắng buổi sớm chiếu qua ô cửa sổ, rọi sáng khuôn mặt hằn sâu vệt thời gian và khóe mắt rạng ngời chân chim của người nghệ nhân già. Ngoài sân, chiếc trống đỏ au vẫn nằm đó, uy nghiêm, lặng lẽ như một vị tướng chờ lệnh xuất quân.
