(Đọc Con, Tập truyện ngắn của Nguyễn Anh Dân, Nxb Hội Nhà văn, 2023)
Nguyễn Anh Dân sinh năm 1986, hiện là giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế. Ngoài việc dạy học, anh còn dịch một số tập truyện Phật giáo, làm diễn giả trong các buổi ngoại khóa về giáo dục và văn chương. Con là tập truyện ngắn đầu tay của anh.
Đọc Con của Nguyễn Anh Dân là tiếp xúc với những chuyện đời, chuyện người vặt vãnh, ồn ào quanh mình. Trong truyện của anh có vô số cuộc gặp gỡ vội vã, những chuyến ra phố về quê hối hả, bằng đủ các phương tiện. Những mánh khóe đời sống giả ảo ma ma phật phật được anh khéo léo khám phá, phơi bày. Nhân vật của anh thường khao khát hạnh phúc, mơ ước đổi đời, dẫu tất bật với cuộc mưu sinh mà đầm ấm, hạnh phúc vẫn cứ đâu đó xa vời…
Đọc tập truyện, những người quen thân với Nguyễn Anh Dân không khó nhận ra lai lịch, tiểu sử, nếp sinh hoạt của chính tác giả. Các truyện Thăm nhà, Khách đến chơi nhà, Chiến, Quý, Giỗ… thấp thoáng đâu đó những mảnh ghép cuộc đời mà anh đã sống trải cùng người thân, gia đình và bạn bè mình. Thăm nhà chia sẻ những kỉ niệm vui buồn thời đi học của tác giả. Khách đến chơi nhà như đang cố nén một tiếng thở dài ngao ngán: lòng mến khách, hoàn cảnh khó nghèo của cặp vợ chồng trẻ, các phong tục tốt đẹp ở làng quê dần mai một. Chiến khơi gợi một số phận nhiều thua thiệt, một tình bạn bền đẹp qua tháng năm, những trăn trở trước các lựa chọn đặt ra cho hiện tại và tương lai. Quý là một truyện rất buồn về người bạn ở quê nhà. Giỗ là một nỗi buồn khác: vật lộn với mưu sinh, cặp vợ chồng trẻ đành qua quýt ngày giỗ cha, áy náy vì không trọn đạo hiếu…
Ngoại tình là một đề tài ám ảnh trong các truyện như Vết son, Trà, Đặt tên. Vết son có một cách kết thúc bất ngờ, rất độc đáo. Mới đọc, ta tưởng sự ghen tuông của người vợ trẻ là chính đáng. Hóa ra, vết son trên nách áo sơ mi của người chồng là do cô vợ quỷ quyệt cố ý tạo ra nhằm có cớ gây sự với anh chồng hiền lành, ngờ nghệch. Trong truyện Trà, người vợ không cưỡng được thôi thúc gặp người yêu cũ nên đã giấu chồng lén đến khách sạn với người tình. Đặt tên kể về một cuộc tình tay ba giữa hai người đàn ông và một người đàn bà. Tác giả thấu tỏ tâm can những người đàn bà, biết rõ các mánh khóe, thủ đoạn của họ. Đằng sau trang viết của Nguyễn Anh Dân là bóng ma ám ảnh về đòn trừng phạt đang lơ lửng trên đầu kẻ lỡ lầm.
Viết về cuộc sống của người thiếu nữ không vô tư và ít trong trắng, Nguyễn Anh Dân có các truyện Tập lớn, Điểm mù. Truyện Tập lớn độc đáo bởi tác giả sử dụng người kể chuyện ngôi thứ nhất là một tấm gương soi. Độc giả bị mê hoặc, bị cuốn hút vào những cảnh chụp lén, bức bối chuyện khuất tất của một thiếu nữ đang tập làm người lớn trước chiếc máy vi tính nối mạng. Điểm mù kể chuyện một vụ tai nạn mà nạn nhân là một thiếu nữ bất hạnh: bị quẳng vào đời sống rối bời loảng xoảng những đứt gãy, đổ vỡ, hầu như không được chuẩn bị gì để trở thành thiếu nữ, để mất trinh, mang thai, phá thai. Cái tứ truyện này lạ và ám ảnh: một cuộc đời thiếu nữ rơi hoàn toàn vào điểm mù, ai cũng ngoái nhìn mà không ai thấy, không ai biết, không ai thấu cảm. Giống như truyện Con đã cảnh báo thói vô trách nhiệm của người làm cha phá hoại tương lai của những đứa con thế nào, ở những truyện này, tác giả muốn cảnh báo nguy cơ, hiểm họa khôn lường của cuộc sống hiện đại, hậu quả của thói vô tâm, sự thiếu hiểu biết và đồng cảm của cha mẹ đối với con gái.
Với tình yêu, Nguyễn Anh Dân góp một góc nhìn khác. Anh kể những chuyện thất tình và các lí do đổ vỡ, chia lìa. Trong truyện Ra mắt, tác giả thể hiện sống động nhiều cung bậc tình cảm của cô gái Huế: niềm vui thích, nỗi đau đớn, sự bẽ bàng khi cô gái tuổi 30 đối mặt với mẹ của người yêu, một người đàn bà giấu bên trong vẻ lịch lãm thanh cao là những toan tính lạnh tanh đáng sợ. Ở một truyện khác, Hai, qua phương ngữ Nam Bộ, tác giả hé lộ bi kịch gia đình: người chị gái - niềm tự hào của cả nhà Út, mang hoang thai từ thành phố về lại quê nhà. Nhân vật nữ trong hai truyện đều là những người tài sắc nhưng không có được tình yêu và hạnh phúc trọn vẹn. Đằng sau bi kịch của họ là hình bóng người bà, người mẹ khắt khe, cay nghiệt, đang tâm chia loan rẽ thúy…
Nguyễn Anh Dân có tài dựng bối cảnh, tạo không khí truyện. Phần lớn các truyện của anh có không khí điềm triệu: gia cảnh túng bấn, cha mẹ chia lìa, gia đình ly tán, gia sản khánh kiệt, sự nghiệp bế tắc, cuộc sống trống rỗng, cảm giác vô hướng, bị dò xét và kiểm soát, nguy cơ lọc lừa rình rập (Thinh không, Cha và con, Thư…) Tuy thế, trong tập truyện của anh, vẫn có những thanh âm trong trẻo, ấm áp, yên vui. Truyện Hàng xóm hấp dẫn ở cái giọng tếu táo, gợi được nét thân thương đáng quý của tình hàng phố, của sự quan tâm, lo lắng cho nhau lúc tối lửa tắt đèn. Truyện Tìm con thực sự gây xúc động. Tác giả giỏi mượn sự việc phổ biến trên truyền thông để làm sâu sắc hơn nữa tình cảm gia đình, vợ chồng, tình mẹ con giữa bao nhiêu toan lo cơm áo hàng ngày. Có một truyện anh dựng được không khí liêu trai, huyễn hoặc: chàng trai đang đêm nhận được cuộc gọi của người yêu cũ hẹn gặp; anh lập tức lên máy bay đến thành phố của người bạn gái nhưng không gặp được; trở về nhà, tình cờ đọc báo, anh mới biết tin người yêu cũ vừa mất vì tai nạn giao thông (Cuộc gọi). Truyện Cây bàng tưởng là tiếp nối góc tâm linh này, tuy nhiên, tác giả đã khéo léo dẫn dắt khiến người đọc bất ngờ về trò lừa đảo độc ác đang diễn ra ở các miền quê, qua đó, châm biếm thói mê tín dị đoan của nhân vật nam chính...
Tôi biết Nguyễn Anh Dân phát hành tập sách này nhằm gây quỹ từ thiện hỗ trợ các trẻ em nghèo vượt khó học giỏi. Với tài năng và thiện ý của tác giả, tôi tin tập truyện này xứng đáng là món quà tinh thần cho tất cả những ai yêu nghệ thuật văn chương, muốn vun bồi tình yêu con người, mài sắc sự tỉnh táo tâm trí đặng tìm một ý nghĩa cho cuộc đời.
Nguyễn Văn Thuấn
Nguồn Văn nghệ số 23/2024
