|
Họp cũng là cách gọi, chứ chính là gặp mặt sau bao nhiêu năm ra trường. Có nơi tụ lại chơi, hàn huyên, ngủ nghỉ. Nơi ngồi trong hội trường, cũng chào cờ, đọc diễn văn “ôn lại” bao kỷ niệm cũ.
Ngay tôi, năm vừa qua cũng tới hai cuộc. Cuộc một là cái lớp Văn K1 đại học Tổng hợp Huế của chúng tôi gặp nhau ở Ninh Thuận. Lớp 61 đầu vào, đầu ra 42, vừa rồi sau 45 năm ra trường còn hơn hai chục. Cuộc mới nhất là cả cái khóa tốt nghiệp cấp 3 Hậu Lộc - Thanh Hóa chúng tôi năm 1976 gặp mặt nhân 50 năm ra trường, gọi là hội khóa. Thế mà cũng còn hơn 100 người có mặt. Gặp có một buổi sáng, ví dụ như tôi, phải đi hết gần 1 tuần, cả xe lẫn tàu từ Pleiku ra. Gần 3 ngàn học sinh lớp 7 cả huyện, thi vào lớp 8 (hệ 10) của trường cấp 3 duy nhất, chỉ hơn 300 bạn đỗ chia làm 8 lớp, 3 năm học cấp 3 chuyển tới 4 địa điểm. Học dưới bom đạn, tự làm lán, làm lớp để học, gặp lại nhau khi đã nhấp nhỉnh 70 tuổi thì nói chung là xúc động, là đủ mọi cung bậc cảm xúc. Dân gian có câu rất vui “Mông chợ tình, Kinh họp lớp”, nhưng trong cuộc mới hiểu, té ra là, có gặp nhau vẫn hơn.
Tất nhiên là, phải có điều kiện nhất định. Một trong những điều kiện ấy là, lâu lâu hẵng. Chứ mới ra trường mươi năm đã hò nhau họp lớp, thấy nó đẫm chất “đu trend”. Vả nữa, cũng phải có tí điều kiện. Không phải tất cả, nhưng phải có những “ngọn cờ” để đỡ đần chi phí cho việc tổ chức.
Tôi là người... ít học, chỉ xong 10 năm phổ thông rồi lên đại học, rồi ra công tác, có học thêm mấy lớp bắt buộc như cao cấp chính trị, quản lý nhà nước, đối tượng 2 quân sự, vài lớp bồi dưỡng... nên rất kính nể các bác học nhiều lớp, nhất là các bác tại chức, có bác học một lúc ba, bốn lớp tại chức đại học, giờ thành đạt, họp lớp liểng xiểng.
Nhớ có lần một cô giáo kể với tôi: Năm nào các cô cũng tổ chức, năm chẵn tổ chức nơi trường đóng chân, năm lẻ thì luân phiên đi các tỉnh có bạn học. Cô cũng kể, đầu năm, vừa họp lớp cấp 3 tận Thanh Hóa vui lắm. Say xe nhưng cũng cố lết đi. Rồi sang năm, nghe đâu họp lớp cấp 2. Chồng cô nói mát: em xem tổ chức họp lớp... mẫu giáo đi. Nhưng cô cũng quật lại, anh thì kém gì, còn lớp chính trị, lớp cán bộ nguồn, lớp đối tượng Đảng, lớp đại học luật tại chức, lớp lái xe, lớp ôn thi thạc sĩ chưa học xong mà cũng đã... họp rồi.
Cũng đang mùa... tri ân. Thuở chúng tôi đi học chưa có cái lễ như thế này. Tôi nghĩ, đấy là một việc làm tốt, thậm chí rất tốt. Nhưng vừa rồi xem trên mạng, thấy có lớp mẫu giáo cũng tổ chức lễ tri ân thì ngạc nhiên quá. Các cháu bé tí, thì tri ân gì? Cũng mẫu giáo, cũng trên mạng, có cái clip, các cháu lít nhít lên sân khấu diễn văn nghệ tổng kết năm học. Ở trên các cháu đứng ngơ ngác, đứa khóc, đứa nhìn lên trời, đứa ngậm kẹo, đứa thơ thẩn đứng lạc đội hình... trong khi việc chính là múa thì chúng không làm, khiến cô đứng phía dưới thị phạm mỏi tay, mỏi người, mỏi toàn thân bởi chả đứa nào làm theo.
Và mùa trưởng thành, ra trường. Các trường đều tổ chức lễ tổng kết khá xôm. Món này thì năm nào, trường nào cũng có, thời chúng tôi học cũng có. Nhưng lại vẫn có những... “trường hợp đặc biệt”. Là ngay Pleiku, chỗ tôi đang sống ấy, trước đấy mươi ngày có vụ học sinh mang rìu vào trường... chém bạn để giải quyết ân oán từ mấy năm trước. Thế là một số trường phải tính cách để... phòng thủ, đề phòng sự cố. Sợ nhất là cái lớp cuối cấp ấy, chúng tranh thủ hôm ấy để “giải quyết mâu thuẫn” trước khi ra trường, mỗi đứa mỗi phương. Hoặc có trường lên phương án kiểm tra nghiêm ngặt, thậm chí định không cho học sinh đeo cặp vào trường, chỉ đi tay không. Thì cả cái rìu có cán dài ngoằng là cậu học trò kia bỏ vào ba lô đeo vào chém bạn đấy.
Lại cũng sáng sớm nay, trên mạng có cái clip học sinh một lớp đánh nhau loạn xạ ngay trong phòng tổng kết có kê bàn ghế chuẩn bị liên hoan. Thế nên sau đấy một cô giáo tôi quen làm hiệu trưởng quyết định: không tổ chức liên hoan, lớp nào tổ chức tự chịu trách nhiệm chứ trường không có chủ trương.
Mà đúng là thời gian gần đây, bạo lực học đường xảy ra ghê quá. Ghê nhất là cái vụ hai nữ sinh ở Phú Thọ bị khởi tố. Gần chục học sinh nữ, quây bạn cũng là nữ vào nhà vệ sinh và tra tấn, phải dùng đúng là tra tấn bạn, hết sức dã man, người yếu bóng vía xem clip là rùng mình. Hai cháu bị khởi tố, các cháu còn lại cũng đang bị xem xét.
Cũng nữ, ở Bình Định cũ, tỉnh Gia Lai bây giờ ấy, nữ sinh lớp 10 đánh bạn học là nam, ép quỳ xin lỗi rồi quay clip đăng TikTok. Sở dĩ tôi phải nói rõ Bình Định cũ bởi nhớ câu ca dao: “Ai về Bình Định mà coi/ con gái Bình Định múa roi đi quyền.” Chắc cháu nữ sinh lớp 10 kia cũng quyền cước ghê lắm nên bạn nam phải quỳ xin lỗi mà vẫn không được tha.
Thế nên cái vụ hội khóa với họp lớp của cái lứa ra trường khoảng ba chục năm rồi ấy, nó mới êm đềm. Bởi ngày xưa, cũng có trò nghịch ngợm các kiểu chứ không phải là không có, nhưng nó giản dị hơn, không đến mức như quân hằn quân thù bây giờ.
Một vài bạn giáo viên thống kê, có vẻ như bạo lực học đường gần đây “phát triển” hơn, hình như từ sau khi Bộ Giáo dục có cái chủ trương giảm nhẹ hình phạt, chỉ còn phải viết kiểm điểm.
Tôi thì từ lâu, dẫu là nhà thơ, rất thương người, đầy tính nhân văn, nhưng vẫn cho rằng cần có các trường giáo dưỡng cho các cháu vào đấy học tập trung. Tức các cháu vẫn bảo đảm quyền học tập trong môi trường khắt khe hơn. Chứ thế này, như hai cái cháu bị khởi tố ấy, làm gì còn có quyền được học?
Cũng phải tự hỏi nữa, là tại sao các cháu hung hãn thế, và hai, tại sao các cháu thụ động thế. Như cháu ở Phú Thọ bị đánh dã man tới mấy lần, bị thương nặng, bọn đánh phải dìu lên phòng y tế cấp cứu, nhưng vẫn không dám nói, rồi về nhà cũng không nói với bố mẹ. Cái cháu lớp 8 ở Lâm Đồng, bị bạo hành, bị trấn lột cả thời gian dài ấy, sao cháu cứ im lặng chịu đựng một mình để rồi cuối cùng phải quyết định tự tử, một quyết định cùng đường, không còn lối thoát, coi cái chết là cách giải thoát. Học sinh lớp 8 mà phải thế thì hiểu cháu đã tuyệt vọng đến như thế nào? Tuyệt vọng về xã hội, về bạn bè, về người lớn, về trường lớp và thầy cô của mình, ngay cả với bố mẹ mình.
Tức là các cháu đã không được dạy kỹ năng ứng xử trong những trường hợp như thế?
Cái khóa phổ thông cấp 3 chúng tôi ngày ấy, vừa hội khóa ấy, có một chuyện rất kinh mà giờ kể lại cứ như không. Ấy là việc chúng tôi phải tự làm lấy lớp để học. Khiêng tre, luồng, vận chuyển gạch. Như đã nói, đấy là khóa giao thời giữa chiến tranh và hòa bình, từ 1973 tới 1976, 3 năm mà phải chuyển trường tới 4 địa điểm. Lần ấy chúng tôi vận chuyển gạch về xây trường. Đa phần là gánh, khoảng hai chục bạn có xe đạp thì chở bằng xe đạp. Tôi trong số xe đạp. Vừa đạp đến đầu cầu treo có tên cầu De (xã Vạn Lộc) thì... đứt cáp. Hàng mấy chục người cả học sinh cùng xe gạch và người đi đường rơi xuống sông. Nhưng lạ là, không ai chết đuối. Tất cả đều bơi được vào bờ, không những thế, còn giúp nhau lặn tìm xe đạp, một khối tài sản lớn khi ấy, và cũng không có cái xe đạp nào trôi mất.
Hôm chúng tôi ngồi và kể lại, một bạn cắc cớ hỏi: Nếu bây giờ bị như thế, con cháu chúng ta có bơi vào được không?
Họp lớp, rất vui, trừ những chuyện rất buồn như vừa kể…
