Nhìn vào danh sách, không thể phủ nhận bên cạnh những đề cử xứng đáng, có không ít trăn trở và cảm giác hoài nghi. Nhìn rộng hơn, đây không chỉ là vấn đề của giải Cống hiến, mà là tình trạng chung của các giải thưởng âm nhạc hiện nay.
Trong quá khứ, Cống hiến từng được ví như “Grammy của Việt Nam” bởi sự khắt khe trong khâu đề cử cũng như đã tìm ra được những người chiến thắng xứng đáng. Theo đó, hạng mục quan trọng nhất là Album của năm đã vinh danh những dự án như Chat với Mozart (Mỹ Linh), Đối thoại 06 (Hà Trần), Những ô màu khối lập phương (Tùng Dương), Cánh cung 2: Thời gian để yêu (Đỗ Bảo)… mà cho đến nay, mỗi khi nghe lại vẫn còn giá trị và không hề cũ. Với việc được bầu chọn bởi giới chuyên môn cũng như báo chí, các chiến thắng trên vô cùng xứng đáng. Nhưng những năm gần đây, để bắt kịp xu hướng, giải thưởng bắt đầu mở rộng cho công chúng bầu chọn với tỉ lệ chia đều cùng Hội đồng chuyên môn. Điều này vừa phản ánh sự chuyển mình của giải thưởng, nhưng phần nào đó khiến cho việc tôn vinh tách khỏi tiêu chí chất lượng âm nhạc ban đầu.
Nhìn vào danh sách đề cử năm nay, có thể thấy sự đồng nhất giữa các giải thưởng, khi Giữa một vạn người (Phùng Khánh Linh), Made in Vietnam (DTAP)… trở lại sau khi được đề cử ở Làn sóng xanh trước đó. Cống hiến cũng cho thấy sự ưu ái các tác phẩm của những nghệ sĩ gạo cội, khi gọi tên Cuốn phim (NSND Thanh Lam) và Lời hẹn ước (Nguyễn Ngọc Anh). Khép lại danh sách là Phao cứu sinh của Hương Tràm. Với 5 đề cử này, nếu xét theo tiêu chí chất lượng, có những album vẫn chưa đủ sức so tài với các dự án còn lại; trong khi nếu xét về mặt hiệu ứng cũng như thương mại, có đĩa nhạc tương đối mờ nhạt với đại đa số khán giả, nhất là người trẻ, khi các sản phẩm này xuất hiện rồi nhanh chóng biến mất, không đi kèm với các MV tạo được dư luận hay những buổi trình diễn quảng bá dài hơi.
Nếu xét thêm Top 10 trước đó gồm Dear Min (Min), Giai nhân (Văn Mai Hương), Hoa, Mây, Mưa (Đoàn Thúy Trang), KIM (Chillies) và LÀ MOON (Lamoon), có thể thấy giải thưởng đã bỏ qua dự án của nhiều nghệ sĩ indie chất lượng khác, như Xoay tròn (Hoàng Dũng), Để leo một ngọn núi (Tùng), Tối thượng (The Flob), 2025’: Hay không hay lắm (Dzung), PILLZCASSO (2pillz)… Theo thông cáo báo chí, các đề cử sơ khảo do Hội đồng chuyên môn gồm nhiều tên tuổi uy tín đề xuất và bỏ phiếu, nhưng không khó thấy về mặt độ tuổi, danh sách đề cử này vẫn chưa đến gần được với sự đa dạng, nhất là sản phẩm của các nghệ sĩ trẻ, độc lập, dẫn đến nhiều thiếu sót đáng tiếc. Bởi lẽ không chỉ được yêu thích bởi khán giả trong nước, một vài dự án còn được quốc tế chú ý, như PILLZCASSO được chuyên trang phê bình âm nhạc Pitchfork chấm điểm khá cao.
Điều này cho thấy hai vấn đề lớn. Thứ nhất, Cống hiến chưa giữ được tầm nhìn nhất quán tôn vinh giá trị nghệ thuật mang tính phổ quát như giai đoạn trước. Hạng mục Album của năm năm nay (và nhiều lần tổ chức gần đây) đa phần xoay quanh nhạc pop, trong khi rock, R&B, hip-hop, EDM, experimental… dù có sản phẩm chất lượng nhưng không được gọi tên. Điều này không quá khó hiểu bởi nếu trước đây các sản phẩm chất lượng tương đối ít, được thực hiện bởi các tên tuổi gạo cội, thì ở giai đoạn này, với sự “mở cửa” của các nền tảng trực tuyến, số lượng dự án có giá trị đã tăng lên nhiều lần, trong đó cộng đồng các nghệ sĩ làm việc độc lập chiếm gần như đa số.
Thứ hai, giải thưởng chưa có một hội đồng bình chọn đa dạng ở nhiều độ tuổi, đến từ các vai trò khác nhau, dẫn đến danh sách đề cử chưa thật bao quát.
Hiện nay, số lượng giải thưởng âm nhạc (hoặc bao gồm âm nhạc) ở nước ta là không hề ít. Đã có “sức nặng” có thể kể đến Mai vàng, Làn sóng xanh, gần đây hơn là WeChoice Awards, mới “toanh” như Tinh hoa Việt... Điều đáng nói là thay vì tạo nên những nét riêng biệt, thì các giải thưởng nói trên nhìn chung đa phần vẫn dựa trên thành tích thương mại lẫn độ nhận diện để trao giải thưởng, dẫn đến tuy có nhiều sự kiện vinh danh nhưng người chiến thắng lại giống nhau. Trước bối cảnh đó, Cống hiến hoàn toàn có thể là tiếng nói riêng của giới chuyên môn, qua đó tôn vinh những sản phẩm có chất lượng vượt trội mà nếu các giải đại chúng đã bỏ qua, thì đây sẽ là một sự khích lệ vô cùng giá trị.
Ở khía cạnh nào đó, cả hai vấn đề nói trên đều có thể khắc phục nếu tham khảo mô hình của các giải thưởng lớn như Grammy của Mĩ hay BRIT của Anh, khi mời các hãng đĩa, công ti quản lí… tham gia đề cử, qua đó tránh việc bỏ sót tác phẩm vốn chỉ được chọn ra bởi một hội đồng. Sau đó hội đồng gồm nhiều thành viên chuyên môn ở đa dạng giới tính, độ tuổi, đảm nhận các khâu trong quá trình sản xuất, phê bình âm nhạc… sẽ tiến hành bình bầu. Tuy khó áp dụng được một cách triệt để do khác biệt về thị trường và qui mô của ngành công nghiệp âm nhạc, nhưng tin chắc nếu được triển khai, đông đảo nghệ sĩ và người trong nghề sẽ rất ủng hộ khi có một giải thưởng tôn vinh chất lượng nghệ thuật thực sự.
Trong khi chờ đợi qui trình qui củ như trên được hiện thực hóa, thiết nghĩ các giải thưởng đang hoạt động nên giữ được sự nhất quán mà mình đề ra, bởi một khi tiêu chí khác nhau, những người chiến thắng cũng sẽ khác nhau, trở thành niềm an ủi cũng như khích lệ cho người sáng tạo nghệ thuật. Tại một số nền công nghiệp văn hóa, điện ảnh vẫn có giải thưởng của từng hiệp hội nhà nghề, như của đạo diễn, biên tập phim, biên kịch, diễn viên, các nhà phê bình… Tại Việt Nam, mới đây nhạc sĩ Huy Tuấn đã khởi xướng PIPA (Producer’s Inside Picks & Awards) là giải thưởng do các nhạc sĩ và nhà sản xuất bình chọn. Với qui mô tương đối nhỏ và tinh thần độc lập, tuy không có sân khấu trao giải hoành tráng, nhưng giải thưởng này được người hâm mộ quan tâm đặc biệt bởi yếu tố chất lượng và tôn vinh các sản phẩm xứng đáng.
Năm nay, PIPA đã trao giải Album của năm cho Giữa một vạn người của Phùng Khánh Linh - đĩa nhạc đánh dấu sự chuyển hướng hình tượng, là kết tinh trọn vẹn nhất của một nghệ sĩ không ngừng làm mới bản thân, chinh phục những dòng nhạc độc đáo như City Pop, Dream Pop cũng như Alternative... Không dừng ở đó, khả năng đa nhiệm của nữ nghệ sĩ cũng được đánh giá cao, trong khi đây là đĩa nhạc hiếm hoi có concept thống nhất, rõ ràng, bên cạnh việc được khán giả trẻ yêu thích. Chia sẻ sâu hơn, nhạc sĩ Huy Tuấn cho biết PIPA là hệ thống giải thưởng phản ánh thuần túy góc nhìn nghề nghiệp của các nhạc sĩ và nhà sản xuất, tập trung tôn vinh giá trị sáng tạo, cá tính nghệ thuật và đóng góp chuyên môn, thay vì chạy theo các bảng xếp hạng hay thành tích thương mại. Do đó có thể thấy trước khi có một giải thưởng tương ứng với Grammy của nước ta, thì việc những giải thưởng đa dạng tìm ra những người chiến thắng đa sắc là rất cần thiết. Điều ấy không chỉ phản ánh một thị trường sôi động mà còn là nguồn khích lệ cần có.
Trên con đường phát triển công nghiệp văn hóa, việc có các giải thưởng chuyên môn bên cạnh thương mại là rất cần thiết; sự thay đổi cần được diễn ra ngay bây giờ và tại đây.
 |
| Với album Giữa một vạn người ấn tượng, Phùng Khánh Linh đã trở thành người chiến thắng đầu tiên ở hạng mục Album của năm của giải PIPA. |
