Sáng tác

Sức mạnh của cái Đẹp

Tiểu luận của Victor Hugo
Văn học nước ngoài 07:56 | 17/11/2026
Baovannghe.vn- Con người nhìn ngắm, con người lắng nghe, dần dần, anh ta làm được nhiều hơn là nhìn ngắm: anh ta thực sự nhìn thấy, anh ta làm được nhiều hơn là lắng nghe: anh ta thực sự nghe thấy.
aa
Sức mạnh của cái Đẹp
Victor Hugo (1802-1885)

Nguồn: wikipedia.org

Victor Hugo (1802-1885) là thiên tài văn học Pháp, một trong những trí tuệ kiệt xuất của nhân loại thế kỷ XIX. Ông không chỉ là nhà tiểu thuyết vĩ đại với Những người khốn khổ, Nhà thờ Đức Bà Paris, mà còn là nhà thơ lỗi lạc, nhà soạn kịch cách mạng, nhà tiểu luận xuất chúng và nhà tư tưởng mang tầm vóc triết học. Là lãnh tụ của chủ nghĩa lãng mạn Pháp, ông đấu tranh chống chuyên chế, án tử hình, bất công xã hội, bảo vệ tự do và phẩm giá con người. Di sản Hugo trở thành biểu tượng bất tử của chủ nghĩa nhân văn.

Sự huyền nhiệm của nghệ thuật bắt đầu phát huy quyền năng, mỗi tác phẩm nghệ thuật đều là một cửa ngõ tỏa ra hơi ấm của sự sống, con người cảm thấy tâm hồn mình mở rộng.

Một con người, có được khả năng cảm thụ cái Đẹp. Hãy hình dung con người ấy đứng trước một kiệt tác, những tác phẩm được sáng tạo mà không trực tiếp bận tâm đến con người, thoát khỏi mọi mối ưu tư về lương tâm và không nhằm mục đích nào khác ngoài cái Đẹp. Thoạt nhìn, tất cả những thứ ấy chẳng có ích lợi gì. Một pho tượng thần Vệ Nữ thì để làm gì? Một ngọn tháp nhọn vươn lên từ mái nhà thờ thì để làm gì? Hãy đặt con người ấy trước tác phẩm kia. Điều gì sẽ diễn ra trong tâm hồn anh ta?

Cái Đẹp hiện diện ở đó.

Con người nhìn ngắm, con người lắng nghe, dần dần, anh ta làm được nhiều hơn là nhìn ngắm: anh ta thực sự nhìn thấy, anh ta làm được nhiều hơn là lắng nghe: anh ta thực sự nghe thấy. Sự huyền nhiệm của nghệ thuật bắt đầu phát huy quyền năng, mỗi tác phẩm nghệ thuật đều là một cửa ngõ tỏa ra hơi ấm của sự sống, con người cảm thấy tâm hồn mình mở rộng. Con người càng lúc càng chìm sâu vào tác phẩm, anh ta nhận thấy nó đẹp, anh ta cảm thấy nó đang thấm vào mình. Cái Đẹp, tự bản chất, là chân thực. Nói một tác phẩm đẹp tức là nói một tác phẩm sâu sắc, anh ta choáng ngợp trước kỳ quan vừa hé mở ấy. Những tầng sâu ẩn giấu của cái Đẹp là vô tận.

Có thể chính con người đang trải qua thử thách của lòng ngưỡng mộ ấy không hoàn toàn ý thức được: thứ tôn giáo tỏa ra từ mọi sự hoàn mỹ, lượng mặc khải chứa đựng trong cái Đẹp, cái vĩnh cửu được khẳng định bởi cái bất tử, sự chứng nghiệm đầy mê say về chiến thắng của con người trong nghệ thuật, cảnh tượng huy hoàng của một công trình sáng tạo nhân loại đứng trước công trình sáng tạo của Thượng đế, sự táo bạo của một vật dám hiện diện như một kiệt tác bên cạnh mặt trời, sự hòa quyện không sao diễn tả nổi của mọi yếu tố nghệ thuật - đường nét, âm thanh, màu sắc, tư tưởng - trong một thứ nhịp điệu thiêng liêng, hòa hợp với sự huyền nhiệm đầy nhạc tính của bầu trời, tất cả những hiện tượng ấy âm thầm vây phủ lấy anh ta và thực hiện, ngay cả khi anh ta không hay biết, một sự xáo động nào đó trong tâm hồn.

Một sự xáo động phong nhiêu.

Sức mạnh của cái Đẹp
Nguồn: NXB Văn học

Một sức thẩm thấu không lời nào diễn tả nổi của cái Đẹp len vào anh ta qua từng lỗ chân lông. Anh ta bị kiệt tác chiếm hữu.

Từng bước, không ngừng vươn lên, anh ta kinh ngạc chứng kiến sự trưởng thành bên trong chính mình, anh ta nhìn thấy, anh ta thấu hiểu, anh ta chấp nhận, anh ta mơ tưởng, anh ta suy tư, anh ta xúc động, anh ta khát muốn, bảy bậc thang của cuộc khai tâm, bảy cuộc hôn phối của cây đàn lia uy nghiêm, mà cây đàn ấy chính là bản thân chúng ta.

Anh ta nhắm mắt lại để nhìn thấy rõ hơn, đắm chìm trong trực giác, và đột nhiên, sáng rõ, không chút xao động hay mây mù, tận đáy bộ óc anh ta, căn buồng tối ấy, hiện lên quang phổ mặt trời chói lọi của lý tưởng, và thế là con người ấy đã mang một trái tim khác.

Có điều gì đó trong anh ta đứng thẳng lên, điều khác cúi xuống; sự chiêm ngưỡng đã trở thành niềm choáng ngợp trước ánh sáng, sự trầm tư đã trở thành lòng trắc ẩn. Anh ta cảm thấy mình tốt đẹp hơn. Nếu là quan tòa, anh ta sẽ tha bổng; nếu là người lính, anh ta sẽ nói với kẻ thù: anh là người anh em của tôi; nếu là linh mục, anh ta sẽ dập tắt địa ngục.

Lòng tốt đã tuôn trào từ vẻ đẹp. Có những hiện tượng phát sinh kỳ lạ như thế, bắt nguồn từ sự giao thông giữa những tầng sâu với nhau.

Phu nhân Montagu, đã thốt lên: Ước gì lúc này có một người nghèo ở đây để tôi có thể trút hết túi tiền vào đôi tay người ấy!

Vĩ đại mà vô ích, điều ấy không thể có. Đối với tiến bộ và văn minh, dẫu nghệ thuật muốn giữ thái độ trung lập, nó cũng không thể làm được. Nhân loại không thể trải qua những cơn đau đẻ mà không được trợ giúp bởi sức mạnh chủ yếu của mình: tư tưởng. Nghệ thuật hàm chứa ý niệm tự do, nghệ thuật tự do, văn chương hàm chứa ý niệm nhân văn, văn chương nhân văn. Cái Đẹp đi vào đôi mắt chúng ta như một tia sáng và đi ra thành một giọt lệ. Tình yêu đứng trên đỉnh cao của tất cả.

Nghệ thuật làm rung động lòng người. Chính từ đó mà có sức mạnh khai hóa văn minh của nó. Những sự kiên định lớn lao đều bắt nguồn từ nước mắt. Người anh hùng nghĩ về Tổ quốc, và đôi mắt anh rưng rưng. Cato khởi đầu bằng niềm xúc động dịu dàng.

Hãy nhấn mạnh chân lý đáng kinh ngạc này: nghệ thuật, chỉ cần trung thành với quy luật của chính mình là cái Đẹp, sẽ khai hóa con người bằng quyền năng riêng của nó, ngay cả khi không có chủ ý, thậm chí ngay cả khi đi ngược lại chủ ý của nó.

Quả thật, nếu từng có một tinh thần nào, giữa những khốn khổ của trần gian, trước tất cả những gì chúng ta gọi là quyền lợi, danh dự, chân lý, sự tận hiến, bổn phận, thì tinh thần ấy chính là Horace.

Cơn thịnh nộ mênh mông của Juvénal trước cái ác, hãy thử tìm trong Horace xem, bạn sẽ chỉ thấy một nụ cười. Horace là kẻ trung lập, ít nhất ông muốn thế. Sự no nê, ấy là nền tảng của vẻ thanh thản nơi ông. Horace đang tiêu hóa bữa ăn. Ruột già của ông dâng lên tận óc. Điều vốn là dục vọng biến thành chất bài tiết ở phía dưới và thành tư tưởng ở phía trên, đó là toàn bộ hoạt động của cỗ máy nơi ông.

Ông vừa được dùng một bữa tối thịnh soạn tại nhà Mécène, đừng đòi hỏi gì hơn ở ông, hoặc ông vừa chơi một trận bóng với Virgile, người cũng có đôi mắt ghèn như ông.

Nghiêm trọng hóa nỗi kinh hoàng của công chúng ư? Thôi nào! Liên minh muôn năm!

Sức mạnh của cái Đẹp
Nguồn: NXB Văn học

Những bài thơ châm biếm của ông chẳng hề giám sát luật pháp hay phong tục, cảnh tượng ghê rợn thường trực ở đồi Esquiline chỉ nhận được từ ông, khi ông đi ngang qua, một câu thơ hờ hững, những bài tụng ca của ông nhắc đến các vị thần, và đặt Jupiter cùng César lên hai đĩa cân ngang nhau, còn về tình yêu, chàng thiếu niên mà những bài thơ ấy thường hướng tới là anh em với Bathylle của Anacréon và Corydon của Virgile.

Đó là nhà thơ.

Thế còn con người?

Horace là như thế.

Ấy vậy mà, hãy đọc ông.

Kẻ hoài nghi ấy sẽ khiến bạn thêm vững vàng, kẻ đồi bại ấy sẽ làm tâm hồn bạn trở nên lành mạnh, và sau khi đọc một con người không tốt đẹp, bạn sẽ bước ra với một tâm hồn tốt đẹp hơn.

Vì sao?

Bởi Horace là cái Đẹp.

Và bởi xuyên qua cái ác nằm trên bề mặt, cái Đẹp nằm ở tầng sâu vẫn phát huy quyền năng của nó.

Forma, vẻ đẹp. Cái Đẹp chính là hình thức. Một bằng chứng kỳ lạ và bất ngờ rằng hình thức chính là nội dung. Nó là cái Đẹp, và tất cả những gì đẹp đều biểu lộ cái Chân.

Chúng ta hãy nhấn mạnh những điều hiển nhiên mà người ta lại vô cùng khó chấp nhận ấy.

Cảm xúc khi đọc Horace thật tinh tế tuyệt vời. Đó là một niềm khoái cảm thuần túy văn chương, và sâu sắc một cách khác thường. Đáng tiếc thay, một lượng lớn lương tri hoàn toàn có thể chung sống với sự sa đọa đạo đức, toàn bộ thứ lương tri ấy đều hiện diện trong Horace. Nhưng chính ở đây, người ta học được cách phân biệt sự đúng đắn với công lý.

Vả lại, ông không phải người tốt, nhưng ông cũng không phải kẻ độc ác. Độc ác đòi hỏi một sự cố gắng, Horace chẳng bao giờ cố gắng.

Văn phong của ông đứng giữa người đọc và chính ông, thoạt tiên như tấm màn, rồi nguồn sáng, sau cùng như hình thức của một điều gì khác không còn là Horace nữa, mà là cái Đẹp. Horace dần dần biến mất. Sự đồi bại được làm dịu đi trở thành chuyện vặt: Nescio quid meditans nugarum - đang ngẫm nghĩ một chuyện tầm phào nào đó.

Thứ triết lý bạc nhược ấy, trong văn phong kia, thật dịu dàng khi người ta nhìn nó bồng bềnh như dải thắt lưng vừa tháo của thần Vệ Nữ, không cách nào có thể lên giọng nghiêm khắc trước sức mê hoặc ấy. Câu thơ Phryné này phô bày bộ ngực trần, và nơi đó chẳng còn quan tòa nào nữa, chỉ còn những con người đã bị chinh phục.

Chiến thắng ấy của văn phong đối với người đọc có phải là điều độc hại không? Hoàn toàn không. Một sự thanh khiết nào đó luôn tỏa ra từ mọi nền thi ca chân chính.

Dần dần, lương tri của Horace mất đi mùi hôi từ nguồn gốc, văn phong trong sạch ấy đã lọc nó, và người ta chỉ còn cảm nhận được sức mạnh của lý trí ấy. Horace trong trẻo và sáng rõ. Người đọc vui sướng nhìn thấu một tinh thần sáng rõ, xuyên qua bề dày hai nghìn năm.

Horace là một sự pha trộn giữa lý trí có thể mang tính thần thánh và nhục cảm có thể mang tính thú vật, sự pha trộn ấy, tranh luận trong những bức thư bằng thơ, cười trong thơ châm biếm, kết tinh trong câu thơ, tạo ra ở đó một thứ ánh sáng không biết gọi tên là gì, và hóa thân thành minh triết.

Đó là minh triết của loài chim. Uống, ăn, ngủ, líu lo lúc bình minh, làm tổ và làm tình. Thứ minh triết ấy, trước khi thuộc về Horace, từng là minh triết của Salomon, bởi nền thi ca ấy lành mạnh biết bao.

Trong thơ có hương thơm, nụ hôn, ánh sáng.

Tiếp xúc với những câu thơ vừa tinh tế vừa mạnh mẽ ấy tự nó đã là cả một nền giáo dục cho tư tưởng, được dùng những ngón tay ánh sáng của tinh thần mà nâng niu những câu thơ sáu nhịp ấy là một niềm khoái lạc, chạm vào văn phong thần thánh ấy, con người trở nên tinh tế, à ngay cả kẻ man rợ nhất cũng bước ra khỏi đó với một tâm hồn đã được khai hóa.

Louis XVIII, từng nói: Chính Horace đã khiến tôi trở thành người tự do.

Người ta suy ngẫm về sức mạnh vô tận của sự nhẹ nhàng.

Horace đạt tới thứ quyền năng tuyệt đối mà vẻ đáng yêu của trẻ thơ sở hữu, ông áp đặt mình một cách lười biếng mà ngang nhiên, ông có toàn bộ sự tự do của vẻ duyên dáng, quyền chuyên chế của nét thanh nhã hiện diện trong ông. Đó là kẻ giễu cợt có thể trở thành nhà thơ trữ tình bất cứ lúc nào ông muốn, và khi ông muốn trở thành nhà thơ trữ tình, đôi khi điều ấy quả thực xảy ra, ông gần như trở nên vĩ đại.

Có những bài tụng ca của ông là một chiến thắng. Những bài tụng ca của Horace mơ hồ gợi nhớ đến những chiếc bình bằng đá trắng ngọc.

Horace là như vậy.

Những người khác có những thiên tư uy nghiêm hơn: ánh lửa bùng cháy dữ dội, sấm sét trong móng vuốt, những cuộc tiến công nhằm vào kẻ ác, những cơn thịnh nộ của cái Cao cả, sự phẫn nộ, những không gian mênh mông, những cuộc tung cánh lớn lao, ánh phản chiếu từ dòng sông địa ngục Cocytus hay từ sách Khải Huyền, còn Horace thống trị bằng vẻ quyến rũ thanh thản. Ông sở hữu điều mà người ta có thể gọi là sắc trắng tinh khôi của văn phong.

Điều kỳ diệu khi chiêm ngưỡng nghệ thuật là: phải, người ta có thể khẳng định rằng những tư tưởng trong Horace, điều mà người ta gọi là nội dung, chỉ là bề mặt, còn nội dung đích thực chính là hình thức, cái hình thức vĩnh cửu mà trong sự huyền nhiệm không thể dò thấu của cái Đẹp, gắn liền với cái tuyệt đối.

Lý tưởng và cái Đẹp là đồng nhất, lý tưởng tương ứng với tư tưởng và cái đẹp tương ứng với hình thức, vậy nên tư tưởng và nội dung có cùng nguồn gốc. Tác phẩm, dự phần vào ảnh hưởng phổ quát của cái Đẹp, có một tác động, khi cần, độc lập với ý chí của người sáng tạo, và ngay cả xuyên qua thói xấu của nghệ sĩ, đức hạnh của nghệ thuật vẫn tỏa sáng.

La Fontaine, vô luân, vẫn khai hóa con người, Horace, ô uế, vẫn khai hóa con người, Aristophane, bất công và trâng tráo, vẫn khai hóa con người. Thoạt nhìn, đó là một chân lý khó chấp nhận.

Thực ra, nếu người ta muốn vươn lên, để nhìn nghệ thuật từ độ cao nơi tất cả được thâu tóm và mọi sự phân biệt đều nhòa đi như những ngọn đồi nhìn từ trên cao, thì thực ra chẳng có nội dung cũng chẳng có hình thức. Chỉ có, và đó là tất cả, sự tuôn trào mãnh liệt của tư tưởng mang theo sự biểu đạt của chính nó, sự phóng vọt ra của một khối hoàn chỉnh, là đồng dưới sức nóng của lò nung, là pho tượng dưới khuôn đúc, là sự bùng nổ tức thời và tối thượng của tư tưởng được trang bị bằng văn phong.

Sự biểu đạt xuất hiện cũng đầy quyền uy như tư tưởng, không kém phần thiết yếu so với tư tưởng, nó gặp gỡ tư tưởng trong một cuộc hội ngộ huyền bí ở những tầng sâu, tư tưởng nhập thể, sự biểu đạt được lý tưởng hóa, và cả hai xuất hiện trong trạng thái thấm nhập vào nhau sâu sắc đến mức sự kết hợp của chúng đã trở thành sự gắn liền không thể tách rời.

Tư tưởng chính là văn phong, văn phong chính là tư tưởng. Thiên tài, nghĩ ra từ ngữ cùng lúc với tư tưởng. Từ đó mà có những ý nghĩa sâu xa vốn gắn liền với từ ngữ, từ đó mà có điều người ta gọi là lời của thiên tài.

Sai lầm khi tin một tư tưởng có thể diễn đạt bằng nhiều cách. Dĩ nhiên, trong khi vẫn bảo lưu cho nhà thơ tối thượng quyền phát triển tư tưởng huy hoàng của mình, năng lực cao cả ấy, cho phép nhà thơ soi sáng tất cả những tư tưởng lân cận chung quanh tư tưởng trung tâm, trong khi vẫn bảo lưu năng lực và quyền ấy, vốn chính là bản chất của thi ca, chúng tôi khẳng định điều này: Một tư tưởng chỉ có một cách biểu đạt.

Chính cách biểu đạt ấy là điều thiên tài tìm thấy.

Thiên tài tìm thấy nó bằng cách nào?

Từ trên cao.

Nhờ hơi thở của cảm hứng.

Đôi khi không rõ bằng cách nào, nhưng luôn chắc chắn. Bản năng của đại bàng.

Đối với thiên tài, với tư cách người sáng tạo, tư tưởng cùng sự biểu đạt, nội dung cùng hình thức, là một thể thống nhất. Nhà thơ không thể quan niệm chúng như hai thực thể tách biệt.

Trong phép màu của tư tưởng hóa thành văn phong, không hề có hai hiện tượng, không có một điều gì giống như cái ôm của hai anh em sinh đôi, dẫu cái ôm ấy có chặt chẽ đến đâu.

Không.

Đó là sự nóng chảy hòa làm một, không để lại một đường vân nào trong khối kim loại đã đúc, đó là sự hòa trộn đạt đến quyền năng cao nhất, đó là sự hợp nhất đến mức không còn phân biệt được cái này với cái kia, đó là sự thân mật được nâng lên thành đồng nhất.

Những kẻ cố tháo gỡ từng sợi một khỏi mối xoắn kết thần thánh ấy, thậm chí không có được niềm thỏa mãn mà bàn mổ đem lại cho nhà giải phẫu học: nhìn thấy nội tạng ở đây, óc não ở kia, những vệt máu bắn tung tóe, một cái đầu nằm trong chiếc giỏ, một bên là nội dung, bên kia là hình thức.

Không hề.

Nếu có thiện chí và có năng lực phê bình lớn lao, họ sẽ lập tức đi đến cái không thể phân chia, cái không thể phân giải, cái đồng bản tính, cái tuyệt đối.

Họ sẽ nói: nội dung và hình thức là cùng một sự kiện của sự sống.

Cái Đẹp là một.

Cái Đẹp là linh hồn.

Trong cái Đẹp có sự tỏa chiếu, và do đó có sự huyền nhiệm, bởi mọi sự tỏa chiếu đều đến từ một nơi xa hơn con người. Ngay cả khi sự tỏa chiếu phát ra từ bên trong con người, nó vẫn đến từ một nơi xa hơn chính con người ấy.

Trong con người có một kẻ khác không phải con người, và kẻ khác ấy nằm trong những tầng sâu. Ở bên này, bên kia, cao hơn, thấp hơn, nơi khác. Cái bên trong con người lại ở bên ngoài.

Ai dám nói rằng lương tâm của chúng ta chính là chúng ta?

Mà ý niệm về cái Đẹp, cũng như ý niệm về cái Thiện, là một sự kiện của lương tâm. Cái Đẹp tự áp đặt mình bằng quyền uy tối thượng. Đó chính là đặc tính của tất cả những gì thuộc về cái tuyệt đối.

Cái tuyệt đối cũng là cái vô hạn. Cái vô hạn vượt quá trí tuệ trần gian, như một thực tại.

Vì sao?

Bởi trí tuệ cảm nhận được nó.

Cảm nhận ấy, trong mọi sự vật, chính là nguồn sáng lớn lao. Nó mặc khải cái Chính và mặc khải cái Đẹp. Thực hiện bổn phận của mình chính là chấp nhận cái vô hạn.

Sức ép của cái vô hạn lên con người khiến cái Vĩ đại tuôn trào từ con người.

Lý luận đi theo cảm nhận, và cái vô hạn mà cảm nhận đã tuyên xưng thì lý luận chứng minh. Trong giới hạn con người, đó là thấu hiểu.

Tính tất yếu không thể cưỡng lại tự công bố mình trong toàn bộ quyền năng tinh tú. Nó hiển nhiên. Dù bạn là ai, hãy nhìn nó qua ô cửa này: bầu trời. Hãy nhìn nó một lần nữa qua ô cửa khác: lương tâm. Triết học ngẩng đầu lên, rồi cúi đầu xuống, và thế là tất cả đã được nói ra.

Cái vô hạn hiện hữu.

Vì hiện hữu, nó ngự trị.

Không tin vào nó tức là không còn tư duy.

Ý niệm về cái vô hạn trở thành chính yếu tố cấu thành của năng lực hiểu biết, và ý niệm, theo một nghĩa tương đối, hàm chứa sự thấu hiểu. Với điều kiện được trực giác trợ giúp, trí tuệ đạt tới chiến thắng đáng kinh ngạc này: thấu hiểu cái không thể thấu hiểu.

Sự thấu hiểu thấm đẫm cảm nhận ấy được vận dụng vào sự huyền nhiệm của nghệ thuật cũng như vào những hiện tượng khác. Cái vô hạn tỏa chiếu vào cái Đẹp cũng như vào cái Chân. Từ nguồn mạch vô hạn tuôn chảy điều siêu nhân loại. Bởi thế mới có biết bao điều không thể giải thích trong cái Cao Cả.

Điều ấy từ đâu đến?

Sự tuôn trào ấy là gì?

Tia chớp ấy là gì?

Ánh sáng của Thượng đế cũng nhiều như ánh sáng của con người!

Thiên tài ấy đã tìm thấy điều đó ở đâu?

Những câu hỏi dành cho cái chưa biết.

Đôi mắt nhà tiên tri rực sáng như đôi mắt con hổ, nhưng trong con hổ có địa ngục, còn trong nhà thơ có thiên đường. Ở đây là con ngươi của loài mãnh thú, ở kia là con ngươi của các vì sao. Đó là sự khác biệt giữa quái vật và kỳ nhân, giữa Busiris và Homère.

Một khi ô cửa sổ mênh mông của cái tuyệt đối đã mở ra trước trí tuệ con người, bình minh tràn ngập, những mặc khải rực sáng từ khắp mọi phía. Nhờ thế, và Thượng đế được đặt vào việc phụng sự con người.

Điều bí ẩn cất lên lời của nó, và lời ấy là Ngôi Lời.

Con đường cất lên lời của nó, và lời ấy là Tiến Bộ.

Một sợi chỉ bằng lửa, người dẫn đường huyền bí, uốn lượn xuyên qua mọi mê cung. Những đường nét kỳ diệu của sự hòa điệu phổ quát bắt đầu phác hiện trong thứ ánh sáng nửa tối nửa sáng của thánh điện.

Mọi nét tương đồng của thể thống nhất bừng hiện trong vô vàn hình thức của tự nhiên và định mệnh. Thi ca trở nên đồng nhất với đức hạnh. Sự đồng nghĩa giữa cái Chân và cái Vĩ đại tự biểu lộ. Cái Đẹp, cũng như cái Thiện, là một phần của thị kiến mênh mông về lý tưởng.

Lý tưởng tỏa sáng phía trên con người, nơi ánh mắt của những kẻ chiêm nghiệm thấp thoáng nhìn thấy, đang mở rộng, đang cháy rực, gần như đáng kinh sợ, tất cả những cánh cổng của ánh sáng.

Có hai loại cái Đẹp: cái Đẹp sinh ra từ cảm thức về cái hữu hạn, và cái Đẹp sinh ra từ cảm thức về cái vô hạn.

Cảm thức về cái hữu hạn và cảm thức về cái vô hạn, và cũng là hai ý niệm từ đó mọi ý niệm khác phát sinh.

Bởi thế, trong nghệ thuật có hai lý tưởng khác nhau: lý tưởng Hy Lạp và lý tưởng Kitô giáo. Hoặc, lý tưởng cổ đại và lý tưởng hiện đại.

Trong thế giới xưa, là thế giới thời thơ ấu, cảm thức về cái hữu hạn giữ địa vị thống trị. Không gì tan biến vào bóng tối, không gì đi vượt ra ngoài, không gì chìm sâu xuống. Điều này bắt đầu ở đây và kết thúc ở kia.

Tiếng nói của rừng già là tiếng nói của con người. Biển cả là một hình nhân cầm cây đinh ba. Mặt trời có bốn con ngựa mà người ta biết rõ tên từng con. Gió cư ngụ trong một hang động, từ đó nó phồng căng hai má mà thổi.

Đối với người Hy Lạp, tất cả đều là con người, ngay cả các vị thần.

Cảm thức về cái vô hạn bay lượn trên thế giới hiện đại. Mọi sự trong thế giới ấy đều dự phần vào nó.

Đào Quốc Minh

Lược dịch từ nguyên bản tiếng Pháp

Văn học mạng Trung Quốc: Nâng cao chất lượng, đẩy mạnh hội nhập

Văn học mạng Trung Quốc: Nâng cao chất lượng, đẩy mạnh hội nhập

Baovannghe.vn- Sau gần 30 năm phát triển, văn học mạng đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền văn học Trung Quốc, đồng thời phát triển thành ngành công nghiệp văn hóa có quy mô lớn, gắn kết ngày càng chặt chẽ với công nghệ số, xuất bản, điện ảnh, hoạt hình và trò chơi trực tuyến.
CHUNG MỘT ĐẠI DƯƠNG - CHUNG MỘT TƯƠNG LAI

CHUNG MỘT ĐẠI DƯƠNG - CHUNG MỘT TƯƠNG LAI

Baovannghe.vn - Nhân dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 33 và tiến hành các hoạt động song phương tại thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc) từ ngày 17 đến 20/11/2026, Văn nghệ trân trọng giới thiệu bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đăng trên báo China Daily.
Dưới bầu trời mùa thu - Thơ Bạch Diệp

Dưới bầu trời mùa thu - Thơ Bạch Diệp

Baovannghe.vn- Trong chiếc tổ rơm vàng óng/ Nắng vớt tôi bên rìa những ngọn đồi
Bảng lảng tượng mồ

Bảng lảng tượng mồ

Baovannghe.vn - Tôi từng được tham dự lễ bỏ mả của người Jrai ở một ngôi làng khá hẻo lánh. Lễ bỏ mả (tiếng Jrai là pơthi) là nghi lễ cuối cùng trong vòng đời của người Jrai.
41 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII

41 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII

Baovannghe.vn - Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) diễn ra từ ngày 28/11 đến 2/12 hứa hẹn mang đến nhiều trải nghiệm điện ảnh, đồng thời mở rộng cơ hội giao lưu, hợp tác giữa các nhà làm phim Việt Nam và quốc tế.