Sáng tác

Hoa sung nở. Truyện ngắn của Trần Nguyên Mỹ

Trần Nguyên Mỹ
Truyện 08:00 | 22/11/2026
Baovannghe.vn- Hồi đó cả bản cả xã khoán sản phẩm, làm nhiều ăn nhiều, làm ít ăn ít. Để các chị gái mày phát nương, nhặt cỏ có nắm xôi đút vào mồm. Giờ chưa giàu nhưng đủ ăn, thì nhiệm vụ của Đèo Kheo là đi vào khoa học. Lấy cái tấm bằng trung cấp nông lâm. Rồi lấy khoa học vực kinh tế nhà, bản đi lên.
aa
Hoa sung nở. Truyện ngắn của Trần Nguyên Mỹ
Minh họa Lê Trí Dũng

Thấy tôi có cơ thôi học, một tối trong bữa cơm nếp độn ngô non, bố bảo:

- Đèo Kheo, con ăn xong ngồi đây. - Đèo là họ, Kheo là tên. “Kheo” còn có nghĩa là “xanh”, trong tiếng Thái. Bố đặt theo màu xanh mùa khô của con sông Mã chảy trước nhà.

Tôi giật mình, chắc là âm mưu thôi học lộ ra ngoài hay sao mà bố điểm danh chính xác. Trong mâm cơm có bốn chị em cơ mà. Không gọi ai lại điểm danh tôi. Tôi ngoan như con cún, nhả lời:

- Vâng.

Trong khi các chị gái và mẹ tôi lúi húi cất dọn. Bố dịch ghế mây bên bếp, vớ điếu thuốc lào tráng miệng vài bi, khói trắng bay qua gác bếp lờ đờ. Chờ khói thuốc tan và tĩnh tâm. Bố quay sang tôi nhìn rất lâu như lâu ngày chưa gặp:

- Nhìn xuống thì dễ, nhìn lên thì khó, Đèo Kheo định thôi học thật à?

Chết cha, bố đi thẳng vấn đề nan giải:

- Chắc là… chắc là…

Bố nói chậm nhấn từng câu:

- Không có chắc với lép gì đâu.

Tôi toan cãi:

- Các chị gái đều bỏ dở học cấp hai cả đấy thôi, mà bố có mắng mỏ gì?

- Mỗi thời một khác. Hồi đó cả bản cả xã khoán sản phẩm, làm nhiều ăn nhiều, làm ít ăn ít. Để các chị gái mày phát nương, nhặt cỏ có nắm xôi đút vào mồm. Giờ chưa giàu nhưng đủ ăn, thì nhiệm vụ của Đèo Kheo là đi vào khoa học. Lấy cái tấm bằng trung cấp nông lâm. Rồi lấy khoa học vực kinh tế nhà, bản đi lên.

Thấy bố nhìn tôi như khuyến khích, như van lơn. Tôi nhả lời:

- Đầu xuôi đuôi lọt, các chị học đến đó, thì con cũng học chừng ấy thôi.

Bố cười như mếu:

- Ba quả trứng đầu tàm tạm, đến quả cuối lại ung. Mong quả này sẽ nở ra chim én, chim ưng ai ngờ cũng nở ra gà rừng cả.

Khí tức đầy bụng, khó nín nhịn tôi phun một hơi:

- Biết ai là chim én, gà rừng, chưa đến ngày ba mươi thì chưa đến Tết bố ơi.

*

Tôi cố bươn tới giấc mơ “sự học” của đời mình. Nói trước bước có được không? Lớn lên có nên nổi gì không? Đêm đó tôi gần như không ngủ vì “sự học” của mình chẳng mấy trơn tru.

Rạng sáng tôi gom sách, vở và đút nắm xôi trộn ngô vào cặp đến trường. Bọn học trò thường mang túi xách nặng trĩu. Không phải nhiều sách vở và nắm xôi nhiều nhặn gì cho cam, chỉ vì con dao quắm đựng trong đó.

Con đường đi học của tôi dọc theo thượng nguồn sông Mã. Bản Phiêng Nhung cũng nằm bên bờ sông. Cứ bám sông mà dựng nhà lập nghiệp. Hồi đó cả bản nhờ con sông mà sống. Cơm gạo từ sông, nước uống, ao hồ, giặt giũ… tất tần tật đều từ sông mà sinh tồn. Còn nhớ trận lũ dữ, trôi cả nhà cửa ruộng vườn, mất cả mấy mạng người. Dân bản Phiêng Nhung vừa yêu sông, vừa sợ sông. Coi sông nước có ma tà trong đó. Vì thế tôi hỏi bố:

- Sao không sinh sống xa sông đi, cho lành.

- Sống chung với lũ, với sông suối con ơi. Không có sông suối thì con người khô héo. Cả mường đều múc nước sông mà uống. Hồi đó cả bản không có một chiếc giếng nào. Bản nghèo chỉ lo loanh quanh kiếm ăn, ai nghĩ đến đào giếng.

Nghe loa chung trên ngọn sung réo rắt: “Trẻ em tung tăng cắp sách đến trường”. Đó là ở đâu đâu, với chúng tôi thì chỉ trúng một nửa? Bản Phiêng Nhung ở bên này sông, lớp học ở bên kia sông. Ngày nắng đẹp nhìn thấy lớp học lợp gianh đã xỉn màu chẳng ra vàng, cũng chẳng ra trắng, cũng chẳng ra nâu. Mái lợp hòa hợp giữa vàng, trắng và nâu. Nghe trong đó mùi lúa chín thoáng thơm. Sau này có ông họa sĩ nào tài hoa vẽ ra được thì phục lắm. Giờ thì phong trào “ngói hóa” nơi nơi. Màu và mùi rơm rạ chẳng còn. Nhớ lại thương và tiếc nuối.

Lứa học sinh tuổi gần như nhau, cũng vui như chim én. Bố mẹ của chúng nó cũng sấp tuổi như nhau và hy vọng. Ngày lập bản mới Phiêng Nhung các hộ đều rất trẻ. Hằng năm lại “khai sinh” một lứa mới sàn sàn trứng ngan, trứng ngỗng như nhau.

Nghe nói dưới xuôi có bốn mùa. Nhưng vùng cao năm nào cũng thế. Hai mùa khô, mưa bằng nhau. Hàng ngày đi học, đã dạy tôi thấm thía tận xương. Mùa khô nước sông Mã dưới thác Dải Yếm chỉ ngang eo, đứa bé thì đến ngực. Lúc đi học còn mò được rêu, cá, ốc, và nhiều hòn cuội đẹp long lanh, tranh nhau tặng cô giáo. Đấy là ngày đẹp trời và trẻ em nổi hứng. Thực ra học trò phải cởi quần áo, với sách vở đội trên đầu. Mười hai, mười ba tuổi ăn uống thiếu chất. Cũng chưa đứa nào dậy thì. Con trai, chim chóc bằng quả ớt, vẫn hồn nhiên vượt sông. Sau Tết, đồng nghĩa với việc chúng tôi thêm một tuổi. Bọn con trai vẫn nghễu nghện cởi truồng vượt sông. Nhưng bọn gái đứa nào cũng má hồng, ngực có gai như gai vông. Có đứa còn lấy tay che mặt nhìn qua kẽ tay thỏ thẻ:

- Rõ dơ. Gái không lội sông cùng trai đâu ớ.

Bọn con trai nhảy tâng tâng chỉ lên cao nói:

- Không lội sông thì đi lên trời xanh à.

- Nghĩa là đám con trai lội trước, rồi bọn con gái mới qua sông.

- Nhưng con gái, cấm nom dòm gì đâu đấy.

Chúng nó thề và ngoặc tay. Mà chúng cương quyết thật.

Thế là bọn con trai cởi quần áo đội lên đầu vượt sông sang trường. Trước khi vượt sông, khẩu lệnh hô to là bọn con gái nhắm mắt lại. Bọn con trai qua sông mặc áo quần, rồi đi thẳng để lại tiếng nói cười rất vui. Mà nhìn bọn con trai chim chóc bằng quả ớt non, còn bọn con gái ngực mọc gai vông dom làm gì. Chẳng thèm, bọn con trai nói và đi thẳng rất hùng dũng, như đoàn quân ra trận.

Nhưng mùa mưa thì dư khổ. Dân địa phương gọi là mùa nước đỏ. Nước mênh mông đỏ ngầu, sôi sùng sục. Trong túi xách của chúng tôi thường có một con dao quắm. Ngày nào cũng thế, phải vào rừng lấy dao chặt chuối rừng. Chuối rừng thì mênh mông bên sườn đồi. Chặt chuối xong cho lăn trôi xuống mép sông. Cắt vài khúc làm “phao”. Đoàn học trò sáu, bảy đứa phải chặt tới vài ba cây chuối rừng mới đủ. Mỗi khúc là một “phao”, chở được hai người. Khi cả đám sẵn sàng, thằng Lò Trụ như con dái cá ra lệnh “vượt sông”. Cách vượt sông cũng lành nghề hẳn hoi. Đứa bơi giỏi thì một tay bám cây chuối bơi trước, một tay bải bải trên mặt nước trườn lên. Đứa sau một tay bám “phao”, một tay giơ tay cao bám chặt túi sách cho khô ráo. Tất nhiên con dao đã giấu trong rừng cho nhẹ nhàng hơn, còn nắm cơm thì bất ly thân. Nắm xôi tự túc nhỉnh hơn quả chuối hột một tẹo. Nhớ lại những cuộc sang sông giữa các mùa mưa đều an lành. Chẳng có đứa nào hà bá bắt tội. Chỉ phiền, cặp sách đôi khi bị nhúng nước ướt nhèm. Chúng tôi phải sấy sách vở như sấy thịt khô mới dùng lại được. Dĩ nhiên sách vở nhăn nheo và rất nhiều trang hỏng, rách. Chúng tôi phải mượn nhau học bài.

Còn rách việc là đám gái không chịu đi cùng “phao” học trò nam. Có đứa bơi chìm lặn nổi vẫn thề chết thì thôi, chứ chẳng chịu chung “phao”. Lò Trụ rái cá phải làm “phao” trưởng, chở gái sang sông. Rách việc nữa lác đác có đứa lấy chồng. Không biết vì vượt sông phiền lụy, hay gái nảy gai vông lùm lùm, gia đình đòi thôi học.

Mãi về sau, tôi ngẫm nếu không có cảnh vượt sông thì mất hẳn cảnh vui, cảnh nhộn, trẻ thơ sớm già đi. Một ngày đến trường là một ngày vui và một ngày khôn.

Bản Phiêng Nhung nhìn sang trường lợp chỉ một quãng nhỏ. Nhưng học trò phải tránh xa con thác Dải Yếm cây số. Đoạn thác này dòng sông rất hẹp, đứng bên bờ dùng hòn đá dang tay lia qua cũng tới bên kia. Dòng hẹp thì bờ dốc và hiểm, cây cối xòa ra kín mặt sông. Không biết cây sung cổ thụ mọc từ bao giờ, bản gắn loa chung phát thời sự và ca nhạc trên ngọn nó. Đi học qua, nghe loa và nghe tiếng quả sung rơi đòm đọp liên hồi rất bùi tai. Nhiều khi học về cứ đứng đấy xem sung rơi. Sung rơi thì có gì mà vui thú. Có đấy. Sung rơi đã có những con cá to, vẩy cá mọc rêu xanh, miệng cá há ra đỏ như ánh mặt trời. Cứ nghe tiếng cá quẫy đuôi, là quả sung rơi tọt vào miệng cá. Há miệng chờ sung, chẳng biết là câu này ám vào người hay ám vào cá. Bọn học trò mải cãi nhau. Và chẳng biết người khôn hay cá khôn. Chợt Lò Trụ nghe loa “tút tút”, ngửa mặt xem trời kêu:

- Nom ngon thế nhưng đừng mơ. Mười hai giờ rồi. “Mưa hươn” (về nhà).

Học trò rảo bước còn ngơ ngác, tôi bảo:

- Chẳng có gì miễn phí, khổ học thành tài, giỏi như đàn cá thành tinh, mới đớp được sung.

*

Học xong tiểu học lưng vốn chữ nghĩa cũng đủ ăn đong. Biết viết biên bản và biết chia tiền. Nếu đầu óc như chiếc hũ đựng kiến thức thì lắc lắc cho vào tai nghe cũng đã hòm hòm. Đầu óc sáng dần, nhưng dạ dày nhiều khi rỗng tuếch. Có gì đâu càng lớn, dạ dày càng to và cơm gạo không nạp đủ vào. Nên lúc nào cũng kêu òng ọc, đói kinh niên.

Nhất quỷ nhì ma thứ ba học trò. Bọn học trò lên cấp hai, đi xa phải ở nhà nội trú. Nội trú nói cho sang. Nhưng phụ huynh rủ nhau làm lán cho con em ở. Và ăn uống tự túc.

Một tối đói quá, Lò Trụ rỉ tai tôi cứ đun nước sôi chờ. Nó sẽ làm trò “chôm chỉa”. Quả nhiên lát sau nó về. Trong bụng áo chàm xanh nhả ra bao nhiêu là ngọn rau lang. Nó thở gấp và bảo “luộc”. Nước sôi lăn tăn, chúng tôi luộc rất nhanh. Khổ thân, chúng tôi bị bắt quả tang. Khi cả hội đang xì xụp ăn rau lang chấm tương ớt, thì bảo vệ xô cửa vào. Cả đám đều khai với bảo vệ là “Lò Trụ ăn trộm”. Nó phải chịu hình thức giáo dục là “bêu dương” đứng dưới cờ ngày đầu tuần.

Lần sau cái dạ dày lại mách bảo, réo gọi Lò Trụ đi kiếm cái gì để ăn. Nó đi lần nữa và thầm hứa lần sau chừa hẳn. Lò Trụ nói đủ to cho cả phòng nghe:

- Đứa nào đi bẻ ngô với tao không?

Cả đám lỉnh ra tính bài lùi, mắt nhìn ngang chẳng dám nhìn thẳng. Lò Trụ mắng:

- Đồ côn trùng, thích ăn mà nhát chết. Ăn chung mà chết riêng. Lúc “bêu dương” trước cờ, một mình tao trơ mắt ếch, có thằng nào rớt nước mắt đâu.

Thấy Lò Trụ giở lý vùng cao, tôi hăng hái:

- Tao không nhát chết, tao đi cùng.

Nói rồi đẩy cửa, nó và tôi ra bờ sông luôn. Đang mùa ngô trổ cờ. Nếu ban ngày đã thấy vàng hoe, phấn cờ ngô mịn trắng bay trong gió lơ thơ. Nhưng ban đêm ngửi mùi ngô non, đã làm tôi tứa nước chân răng. Bãi ngô nhà ai mà nhỏ hin hin. Bên cạnh những bãi ngô rất rộng, gầy cằn, xơ xác. Đám lau, lách và bụi lay làm phên dậu tự nhiên giữa các bãi ngô. Thấy Lò Trụ vạch rào len vào bãi ngô nhỏ, lanh như con dê, tôi thì thào:

- Sao không vào bãi ngô to, bẻ cho sướng tay.

- Nương của bản còn trổ cờ, mà có bắp cũng chưa ra hạt. Có mà bẻ vào mắt.

- Sao biết nương nào của chung, riêng?

Đang mải và sợ hãi, nó vẫn nói rành mạch:

- Bãi này của cá nhân, chăm sóc tốt, gieo hạt sớm, nên ngô, đỗ đã mẩy hạt. Bãi kia là của hợp tác xã chăm sóc kém, lại gieo muộn. Thằng đầu đất à.

Tôi gật đầu. Đã nghe tiếng bẻ ngô răng rắc sau mấy nhóm ngô. Lần đầu làm trò dại dột. Tôi vừa đái vừa run bẻ được vài bắp ngô, đang cầm trên tay. Nom sang Lò Trụ túi của nó lùm lùm, nào ngô và đỗ. Ngay đấy nó phát lệnh lui quân. Ba chân bốn cẳng vạch rào chạy ra. Đã nghe tiếng bụi tre lay loạt soạt. Một ông áo chàm đen, chân tay dài chạy ra chặn đường, tay cầm đèn pin:

- Phạ ơ, sao hai cháu bẻ ngô đỗ của ông!

Hai thằng run, chưa kịp trả lời đã bị tra tiếp:

- Tên là gì?

Nói xong ông tịch thu tang vật, là túi sách của hai thằng. Đều ghi tên bên ngoài cho khỏi lẫn. Ông đọc to:

- Lò Trụ. Là cháu à? Còn cháu này mới làm trò “chôm chỉa” lần đầu phải không, trông ướt đũng quần là biết. Cháu là Đèo Kheo đúng chứ. - Ông rọi đèn vào túi sách của tôi.

Hai đứa ngoan ngoãn gật đầu! Tưởng ông già biết tên, biết tội sẽ báo trường. Để “bêu dương” ngày thứ hai đầu tuần. Nhưng ông già thương tình cho qua. Sau đận này Lò Trụ lấy tay vỗ cái bụng lép, nói:

- Đói quá mày à, đói ăn cắp, túng làm liều thôi.

Tôi cương cổ:

- Bố tao bảo đói cho sạch, rách cho thơm Lò Trụ à.

Mấy hôm sau. Tôi sắp leo lên giường với cái bụng đói meo. Thì ông già áo chàm đen, bước vào phòng, hai tay hai cái túi sách, ghi tên Lò Trụ và Đèo Kheo. Bên trong đựng đầy ngô, đỗ. Ông cười hiền:

- Trong phòng có Lò Trụ, Đèo Kheo không?

Thằng rái cá Lò Trụ thấy tín hiệu lành, thưa:

- Đúng rồi, có việc gì bác ơi.

Ông già đổ các bắp ngô non, cùng mấy túm đỗ đỏ bung vỏ từ hai túi sách ra bàn học:

- Ông bẻ ngô non, đỗ đỏ cho các cháu luộc mà ăn cho mát ruột. Và trả lại hai túi sách cho các cháu đi học.

Ông dặn thêm:

- Còn mấy túm đỗ đỏ là ông biết ngày mai các cháu thi tốt nghiệp. Ăn đỗ đỏ lấy may. Phong tục người Thái ta đấy.

Cả phòng lặng người đi, ông già dân tộc tốt bụng quá. Đã nghe ông nói tiếp:

- Ngô non ăn được cả cái và nước đấy, ngọt lắm.

Ông chuẩn bị ra khỏi phòng. Chợt Lò Trụ kéo tôi dậy chạy ra níu tay ông bảo:

- Ông thương hai cháu như ruột thịt, không phạt “bêu dương” mà cho nhiều quà.

- Ghét bỏ gì, tại cái đói thôi. Ông định báo nhà trường để phối hợp giáo dục. Nhưng ông giáo dục một mình lặng thầm, chắc kết quả tốt hơn. Ưng không?

Hai đứa nhảy như chim sáo:

- Ưng lắm.

Bài học tặng ngô đỗ non ăn mà chảy nước mắt. Hôm sau thi tốt nghiệp cấp hai, chúng tôi làm khá suôn sẻ. Và nhà trường công bố chúng tôi đều đỗ tốt nghiệp. Sau hai tháng hè chúng tôi sẽ đi học lên cấp ba. Dĩ nhiên học lên rơi vãi nhiều. Chẳng sao, cuộc sống có nhiều lối rẽ, chẳng biết đường nào ngon lành hơn đường nào. Đứa lấy chồng, đứa đi lao động, đứa thì đi bộ đội, công nhân, ở nhà tham gia sản xuất. Tôi thì cắn răng học tiếp, thực hiện lời hứa “chưa đến ngày ba mươi thì chưa đến tết” với bố năm nào. Nín thở qua sông mong kiếm được tấm bằng trung cấp Nông Lâm để vực kinh tế đi lên. Sau này tôi đã học nhiều trường, ăn nhiều bữa tiệc ngon. Nhưng bữa tiệc ngô đỗ non ăn cả cái và nước, ngọt lịm tim óc nhớ đến ngày sang cát.

*

Nối lời hứa với bố, tôi học lên trung học chẳng dễ dàng. Các môn xã hội, đặc biệt văn thì tôi phải gồng lên mới thoát hiểm qua các kỳ thi. Có gì đâu, nói tiếng mẹ đẻ là tiếng Thái, đến ngày đi học mới tập nói tiếng Kinh. Cô giáo dạy tôi học chữ và dạy tôi học nói. Vì thế nhiều khi bọn tôi trả lời cô giáo khá ngây ngô. Học lên cao khuyết điểm đó có phần san lấp. Khi bọn tôi tư duy, phải dùng ngôn ngữ mẹ đẻ rồi dịch sang tiếng Kinh nên mất thời gian và sai lệch ít nhiều. Vốn văn học của tôi tồi là thế. Dĩ nhiên có những người xuất sắc hơn. Những bộ óc thông minh thì họ vẫn rất giỏi. Chỉ có môn tự nhiên, tư duy logic thì học sinh dân tộc thuận hơn. Vì thế các cuộc thi quốc gia học sinh vùng cao đều được ưu tiên.

Như tôi vừa nói, chế độ ưu tiên dân tộc khá quan tâm, nên tôi học xong cấp ba dù chẳng mấy trơn tru. Ngoài ra tôi còn có công cứu được một con trâu trôi sông dịp mưa lũ, tôi được xã Phiêng Nhung đánh giấy khen gửi đến trường tuyên dương. Cần nói thêm chuyện cứu trâu một chút. Ngày đó mưa tầm tã, nhiều gia đình trôi cả nhà cửa, trâu bò. Tôi đang vớt gỗ củi giữa dòng, thấy con trâu trôi sông kiệt sức, chỉ hở mũi và đôi sừng nhô lên. Tôi bơi tới tìm dây thừng. Khéo lựa dòng xoáy vừa bơi vừa lôi trâu. Trôi dạt từ thác Dải Yếm cạnh cây sung, một quãng dài mới kéo được trâu lên bãi cát.

Năm đó tôi đi thi đại học Nông Lâm, nhưng trượt vèo trên ngọn sung. Tôi đành chờ đến năm sau thi tiếp. Phúc nhà, địa phương có chủ trương mới. Chọn học sinh, thành tích khá trở lên. Về trường đại học Nông Lâm đào tạo liên kết. Ươm nguồn cán bộ kỹ thuật vùng cao. Cả thành tích học tập và cứu sống trâu của tôi được địa phương chọn đi học liên kết. Dân địa phương thiếu cán bộ chuyên ngành về nông lâm thì như khua tay trong chum. Lại nhớ hôm đưa chúng tôi về trường đại học, có anh cán bộ to của huyện và trưởng phòng giáo dục dẫn đi. Mỗi lần xe xóc nẩy lên, dù người va vào thành xe đau điếng, chiếc túi căng phồng anh vẫn ôm chặt trong lòng. Đến khi xuống xe qua suối, tôi hỏi.

- Anh có túi gì mà ôm như báu vật anh ơi?

- Hồ sơ nhập trường vào đại học của các em đấy thôi.

- À ra thế.

Tôi vừa nói vừa thở và đuổi theo chiếc xe Uoat đang ì ạch leo trèo trên con đường dốc cao đầy ổ voi, ổ gấu và bùn đá.

Nhờ mô hình liên kết, tôi được biết giảng đường đại học Nông Lâm. Dù liên kết nhưng tôi được cấp bằng chính quy như ai. Thậm chí còn được ghi kỹ sư Đèo Kheo vàng rộm....

*

Như vậy ngoài giáo viên cấp ba, và mươi ông cán bộ to của huyện. Tôi là người có bằng kỹ sư. Vừa học xong chưa cần xin việc, chưa cần phong bao, phong bì, ngoại giao gì đâu đã có cô giới thiệu là Trà Lý người phòng nông nghiệp đưa giấy mời, tôi đến cơ quan làm việc.

Công sở của tôi nằm trong ngọn đồi quay ra sông Mã, liên thông cùng khối ủy ban. Toàn người áo trắng sơ vin ra vào vội vàng và quan trọng. Tôi được đưa vào gặp quyền trưởng phòng. Có chiếc bàn chữ u gỗ lát vân hoa xoắn tít. Một người chỉ tôi ngồi trên chiếc ghế ba nan, loại ghế băng tiết kiệm gỗ ngồi rất đau mông. Anh ta trạc tuổi ngũ tuần. Qua vài câu ban đầu tôi biết anh là Nguyễn Lộc. Cô vừa dẫn tôi đến là Trà Lý. Cán bộ vùng ngoài người dân tộc, nếu người xuôi đa phần là Nam Hà, Thanh Hóa. Họ là những người đầu khai sơn phá thạch. Dân bản vẫn gọi là dân khai hoang xây dựng kinh tế.

Anh Lộc nói sơ bộ về tình hình cơ quan, nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Nhân sự có gần hai mươi người. Đa dân tộc Thái, Mèo, Kinh… Được cái anh em rất đoàn kết và chuyên môn rất tốt. Hằng năm đều hoàn thành nhiệm vụ được giao. Có năm còn được nhận cờ dẫn đầu cả tỉnh. Quyền trưởng phòng vừa nói vừa khua tay chỉ trên tường, nhìn toàn giấy tờ đỏ chói.

Anh tiếp:

- Sẽ tổ chức liên hoan đón kỹ sư đầu tiên của ngành nông nghiệp huyện. Nhưng giờ anh em đang vào mùa chiến dịch sản xuất vụ mùa. Bận lắm. Mai cậu đi công tác lấy số liệu gieo cấy lúa mùa.

- Ở đâu anh?

- Đi xa đấy. Mường Lèo sát đất Lào đấy. Quá chân một chút là trượt chân sang Mường Nưa đất Lào.

- Vâng anh. Mai em sẽ đi Mường Lèo.

Sau một tuần lặn lội trên Mường Lèo, ăn ở làm lụng như thật với dân. Tôi về cơ quan, người như nhuộm bùn. Nộp báo cáo cho quyền trưởng phòng.

Chỉ nhìn qua quýt bản báo cáo ngắn của tôi. Quyền trưởng phòng thở hắt ra:

- Kỹ sư ơi là kỹ sư ơi. Báo cáo đếch gì chưa đầy gang tay. Thế mà cũng gọi là kỹ sư.

- Đấy số liệu đầy đủ hẳn hoi…

- Còn thiếu nhiều: Nêu tinh thần nghị quyết về Nông nghiệp; Tình hình của xã, bản; Tình hình thời tiết thời vụ… - Anh ta dang tay xé tan báo cáo của tôi:

- Viết lại bản báo cáo, đầy đặn và khổ não vào. Kỹ sư mà không bằng trình độ sơ cấp. Bảo cô Trà Lý hướng dẫn cho mà viết. Đúng là kỹ sư cứu trâu trôi sông. Chẳng biết Hà Nội thế nào, chứ vùng cao kỹ sư kiểu ấy có cạp đất. Nông nghiệp ta thất bát còn dài lâu.

Nhìn quanh mọi người vui vẻ lắm. Tôi lủi về phòng làm việc, đồng nghiệp đang túm tụm luận bàn. Thấy tôi về đều im thít như thịt nấu đông. Cô Trà Lý mẫn cán đến sát tôi, giọng lạnh và đầy kinh nghiệm.

- Người ta viết báo cáo thường xuyên, báo lên tỉnh, lên trung ương. Phải viết dăm trang đánh máy cơ. Phải nghĩ cho kỹ, đầu tiên là đặc điểm tình hình…

Tôi liếc nhìn chẳng ai động viên một lời. Hoặc động viên ngầm thì tôi không biết. Tôi mất thiêng từ ngày đầu đến cơ quan.

Thì ra học một đường làm một nẻo. Học trong sách vở và thầy cô giáo dù khó vẫn rõ ràng và có đáp án hẳn hoi. Đằng này thẳng cong, cao thấp, đục trong, sướng khổ… đều phải ông quyền trưởng phòng phán quyết. Mấy năm học đại học nghĩ đến cơm toi. Gần nhà tôi có ông thợ radio. Kiếm tiền như lá. Nản việc cơ quan tôi học chui nghề sửa chữa đài và máy cát sét. Ông thợ khoái tôi lắm. Đến nhà tôi khoe với bố.

- Cả đời sửa đài của cháu, cậu Đèo Kheo học trong một tuần là hết vốn. Nó là thiên tài về radio. Nó đòi bỏ cơ quan về làm nghề với cháu.

Chờ ông thợ sửa đài về, bố gọi tôi giận tái mặt:

- Con đúng là chén ngọc đựng nước đái.

*

Lời đanh thép tuyên chiến của bố làm tôi không nghĩ đến bỏ việc nữa. Đang đau đầu thì quyền trưởng phòng gặp tôi. Anh chìa công văn xin người của Lâm trường nhãn xoài. Ghi thẳng xin Đèo Kheo kỹ sư. Như chết đuối vớ được cọc, tôi vâng luôn không tiếc nuối chút nào. Chắc nhiều người thoải mái hơn khi cậu kỹ sư đầu tiên của cơ quan không còn ngồi ở đây nữa.

Tôi về cơ quan Lâm trường, chủ công là trồng nhãn và xoài, làm trưởng phòng kỹ thuật. Dễ thở hơn. Đơn vị sản xuất. Ai làm việc ấy. Mà họ ăn theo khoán sản phẩm. Dưới quyền tôi có mấy chục công nhân chăm chỉ. Họ cần tôi về kiến thức nông nghiệp. Tôi cần sự chăm chỉ lành nghề. Hai bên hợp nhau như cậu với mợ. Nghề mà tôi học năm năm chưa được khui ra áp dụng ngày nào. Thì nay tôi khui luôn. Khai trương luôn. Tôi nhớ ngày chuẩn bị rời trường đại học về nhà. Trong ba lô lúc tốt nghiệp đại học đầy sách vở. Đó là những tài liệu quý: Lai giống nhãn, lai giống xoài; Dự án nhãn chín sớm; Dự án nâng cao sản phẩm cây trồng bằng khả năng quang hợp… Tính tôi nói là làm, ông giám đốc thú lắm. Cho tôi làm thử nghiệm. Cấp vốn để thực thi. Thấy khả quan và thắng lợi. Năm sau cả Lâm trường mở chiến dịch lai ghép giống nhãn, xoài, giống nhãn chín sớm; Dự án nâng cao sản phẩm cây trồng bằng khả năng quang hợp. Rất may thắng đậm. Cuối năm tổng kết các dự án, có tỉnh, xã và chuyên gia Lào đến thăm và học tập. Ông giám đốc thích lắm bảo tôi:

- Cậu kỹ sư thích thưởng gì nào?

- Tôi muốn bứng cây sung bên thác Dải Yếm về trồng trước cổng cơ quan. Cây sung tượng trưng cho sung sướng và phát đạt. Tôi muốn năm nào Lâm trường mình cũng nở hoa sung.

Chúng tôi cười vui vẻ...

Trong đêm mưa thành phố - Thơ Trang Thanh

Trong đêm mưa thành phố - Thơ Trang Thanh

Baovannghe.vn- Thành phố chúng ta mưa rồi/ mưa điên cuồng giận dữ/ gió chém gãy hàng cây
Bông hoạ mi trong nhà cổ - Thơ Lê Nhi

Bông hoạ mi trong nhà cổ - Thơ Lê Nhi

Baovannghe.vn- Những bông hoạ mi rời làng vào phố/ tinh khôi trong sương
Con cái của Goni. Truyện ngắn của Quya Reyna

Con cái của Goni. Truyện ngắn của Quya Reyna

Baovannghe.vn- Nhà tôi có vô số quy tắc. Những quy tắc phải tuân theo ở trong lẫn ngoài nhà, khi còn nhỏ cũng như khi lớn. Tất cả đều được đặt ra dưới sự giám sát nghiêm khắc của mama và tính khí cứng rắn của bố. Mỗi quy tắc đều có câu chuyện riêng, và câu chuyện nào cũng thú vị.
Biến tri thức thành giá trị

Biến tri thức thành giá trị

Baovannghe.vn- Giai đoạn 2021-2025, ngân sách nhà nước đầu tư khoảng 17.000 tỷ đồng cho 4.800 nhiệm vụ thuộc 42 chương trình khoa học và công nghệ, nhưng chỉ một phần nhỏ kết quả nghiên cứu được thương mại hóa.
THƯ MỜI CỘNG TÁC BÁO VĂN NGHỆ TẾT ĐINH MÙI 2027

THƯ MỜI CỘNG TÁC BÁO VĂN NGHỆ TẾT ĐINH MÙI 2027

Baovannghe.vn - Báo Văn nghệ trân trọng kính mời các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ, họa sĩ và cộng tác viên gửi bài cho số báo Tết Đinh Mùi 2027.