Đây là năm đầu tiên Ngày Văn hóa Việt Nam được tổ chức, sau khi Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.

Đại biểu tham gia Lễ phát động hưởng ứng “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026 tại Hà Nội. Ảnh: Duy Khánh

Theo đó, việc chọn một ngày để đặt tên cho văn hóa không chỉ thêm một dấu mốc trên lịch., mà điều đáng quan tâm hơn là từ dấu mốc ấy, văn hóa có thể hiện diện như thế nào trong đời sống thường nhật, trong cách một cộng đồng ứng xử với di sản, trong cách một người trẻ nhìn về nguồn cội và trong cách mỗi địa phương biến những giá trị văn hóa của mình thành nguồn lực cho phát triển.

Thông điệp “Thăng Long - Hà Nội, ngàn năm văn hiến - Muôn sắc Việt Nam” vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài một chủ đề của lễ phát động. Hà Nội là nơi hội tụ nhiều lớp văn hóa của đất nước, nhưng giá trị của Thủ đô không chỉ nằm ở việc lưu giữ những gì đã có. Một trung tâm văn hóa thực sự phải có khả năng kết nối, trao truyền và tạo ra những giá trị mới từ nền tảng truyền thống.

Những hoạt động diễn ra tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam trong hai ngày 3 và 4/10, từ biểu diễn, trưng bày đến trải nghiệm văn hóa, giới thiệu làng nghề, sản phẩm OCOP, cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: đưa cộng đồng trở thành chủ thể của văn hóa và đưa người dân trở thành người trực tiếp tham gia, trải nghiệm, thụ hưởng. Việc Hà Nội ký kết quy chế phối hợp với 10 tỉnh, thành phố cũng mở rộng không gian ấy, từ văn hóa của một địa phương đến sự đa dạng của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.

Để Ngày Văn hóa Việt Nam có sức sống lâu dài, các hoạt động hưởng ứng cần được tổ chức theo hướng đa dạng, nhưng quan trọng hơn là tạo được sự tiếp nối trong đời sống. Văn hóa không chỉ hiện diện trong những chương trình được tổ chức vào một thời điểm nhất định, mà được bồi đắp từ những không gian gần gũi nhất như gia đình, nhà trường, cộng đồng và các không gian công cộng. Từ cách ứng xử với di tích, gìn giữ cảnh quan, đến việc thực hành những phong tục, nghề truyền thống hay những cách sáng tạo mới của người trẻ, đó đều là những biểu hiện cụ thể cho thấy văn hóa đang được tiếp nhận và tiếp tục sống trong đời sống đương đại.

Bởi vậy, thước đo của một Ngày Văn hóa Việt Nam không nằm ở việc có bao nhiêu chương trình được tổ chức, mà ở chỗ sau những chương trình ấy, có thêm bao nhiêu người muốn hiểu văn hóa của mình, có thêm bao nhiêu di sản được trao truyền, bao nhiêu không gian văn hóa được hồi sinh và bao nhiêu giá trị truyền thống tìm được cách tồn tại tự nhiên trong đời sống hiện đại.

Và khi làm được điều này, Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ không chỉ là một ngày để nhớ về văn hóa. Đó có thể trở thành một dịp để mỗi người nhận ra mình đang sống trong văn hóa, góp phần làm nên văn hóa và cũng có trách nhiệm trao lại những giá trị ấy cho tương lai.