Dự lễ khai mạc có: Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà; Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng; Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn; Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn.

Cùng dự có Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới UNESCO Lazare Eloundou Assomo; các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước; đại diện các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế.

Màn biểu diễn nghệ thuật tại lễ khai mạc sự kiện. Ảnh HNM

Khi di sản bước vào cuộc đối thoại của thời đại

Có một nghịch lý của di sản: càng được nâng niu trong những không gian trang trọng, di sản càng có nguy cơ trở thành thứ để ngắm nhìn, thay vì một phần sống động của đời sống. Bởi vậy, ý nghĩa của Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ hai, diễn ra từ ngày 1 đến 4/10 tại Hoàng thành Thăng Long, không chỉ nằm ở sự hội tụ của những sắc màu văn hóa năm châu, mà ở câu hỏi lớn hơn: di sản sẽ đi về đâu trong một thế giới đang thay đổi từng ngày?

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu “bảo tồn phải gắn với phát huy; truyền thống phải gắn với sáng tạo; di sản phải gắn với đời sống đương đại”. Đây không chỉ là một thông điệp dành cho lễ hội, mà còn là cách nhìn cần thiết đối với di sản trong thời đại số. Bởi một di sản chỉ thực sự có tương lai khi nó còn khả năng đối thoại với người trẻ, đi vào những hình thức sáng tạo mới, được công nghệ hỗ trợ để lan tỏa rộng hơn nhưng không đánh mất căn cốt vốn có.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu “bảo tồn phải gắn với phát huy; truyền thống phải gắn với sáng tạo; di sản phải gắn với đời sống đương đại”. Ảnh HNM

Điều đáng suy nghĩ là: công nghệ có thể số hóa một hiện vật, tái hiện một không gian đã mất, đưa một điệu hát đến hàng triệu người; nhưng công nghệ không thể tự mình tạo ra ý nghĩa cho di sản. Ý nghĩa ấy vẫn phải được con người trao truyền, diễn giải và làm mới. Nếu chỉ biến di sản thành dữ liệu, chúng ta có thể giữ được hình hài nhưng chưa chắc giữ được sức sống.

Từ góc nhìn đó, phát biểu của ông Lazare Eloundou Assomo, Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới UNESCO, gợi ra một chiều sâu khác. Ông cho rằng những lễ hội như thế này đem lại những trải nghiệm mà các cuộc đối thoại chính sách đơn thuần khó thay thế; âm nhạc, thủ công và cách văn hóa hiện diện trong đời sống có thể “thay đổi góc nhìn, khơi mở những cuộc đối thoại mới”.

Trao truyền vốn văn hóa để nhân loại hiểu nhau

Ông Lazare Eloundou Assomo, Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới UNESCO phát biểu tại sự kiện. Ảnh HNM

Văn hóa vì thế không chỉ là nội dung của đối thoại, mà chính là phương thức đối thoại. Một làn điệu, món ăn, bộ trang phục hay kỹ thuật thủ công có thể nói những điều mà ngôn ngữ chính trị đôi khi không thể nói hết: chúng ta khác nhau, nhưng có thể hiểu nhau từ những giá trị rất người.

Hoàng thành Thăng Long, nơi những lớp trầm tích lịch sử Việt Nam gặp gỡ văn hóa thế giới trong những ngày này, vì thế không chỉ là sân khấu của một lễ hội. Đây có thể được nhìn như một phép thử về cách Hà Nội đưa di sản ra thế giới: không phải bằng việc kể rằng mình có bao nhiêu di sản, mà bằng khả năng khiến di sản ấy tiếp tục sống, tiếp tục sáng tạo và tiếp tục tạo ra những mối liên hệ mới.

Bởi cuối cùng, kiến tạo tương lai không phải là đặt di sản phía sau để bảo vệ, mà là đưa di sản đi cùng con người về phía trước. Khi ấy, hội tụ không chỉ để nhìn thấy sự khác biệt, mà để nhận ra những điểm chung; bảo tồn không chỉ để giữ lại quá khứ, mà để trao cho tương lai một vốn văn hóa đủ giàu có để con người còn có thể hiểu nhau.