 |
| Bộ GD&ĐT yêu cầu các địa phương chuẩn bị những điều kiện cần thiết, tham gia thử nghiệm tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính do Bộ tổ chức và từng bước tham gia thí điểm từ năm 2027. Ảnh minh họa: Tạp chí Giáo dục |
Nhà nước đầu tư sách trang bị cho thư viện để học sinh mượn, trả và tiếp tục sử dụng. Cùng với đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD&ĐT) xác định chuẩn bị và tổ chức tốt Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027 là nhiệm vụ trọng tâm của công tác quản lý chất lượng, từng bước hướng tới đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá.
Năm học mới bắt đầu không chỉ bằng tiếng trống trường, những lớp học sáng đèn hay những trang sách được mở ra. Đằng sau mỗi năm học là một quá trình chuẩn bị âm thầm nhưng có ý nghĩa lâu dài: chuẩn bị những điều kiện tốt hơn để học sinh được học tập, khám phá và phát triển; chuẩn bị những phương thức mới để nhà trường thích ứng với một xã hội đang thay đổi từng ngày.
Năm học 2026-2027 đang mở ra với những bước chuẩn bị đáng chú ý. Theo Nghị định số 271/2026/NĐ-CP, Nhà nước đầu tư mua sách trang bị cho thư viện để học sinh mượn, trả và tiếp tục sử dụng. Cùng với đó, ngành giáo dục chuẩn bị các điều kiện để từng bước thí điểm tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính từ năm 2027.
Hai việc tưởng như thuộc hai lĩnh vực khác nhau - một bên là những cuốn sách trong thư viện, một bên là những chiếc máy tính trong phòng thi - thực chất cùng hướng tới một mục tiêu: tạo dựng những điều kiện mới cho người học và từng bước đưa giáo dục đến gần hơn với yêu cầu của thời đại.
Trên thực tế, nhìn một cách tổng thể, đối với nhà trường, sách luôn có một vị trí đặc biệt. Một tiết học có thể khép lại khi tiếng trống vang lên, nhưng một cuốn sách hay có thể mở ra trước mắt học sinh cả một thế giới. Từ một câu chuyện văn học, một trang sử, một công trình khoa học đến một cuốn sách về kỹ năng sống, mỗi trang sách đều có thể gieo vào tâm trí trẻ một câu hỏi, một ý tưởng, một niềm say mê và đôi khi là một ước mơ.
Bởi vậy, việc Nhà nước đầu tư nguồn sách cho thư viện không đơn thuần là bổ sung thêm học liệu. Đó là đầu tư cho cơ hội tiếp cận tri thức của học sinh; rộng hơn, là đầu tư cho năng lực tự học, tự nghiên cứu và khả năng học tập suốt đời.
Điểm đặc biệt nằm ở cơ chế học sinh mượn, trả sách, cho thấy tinh thần tiết kiệm, thống nhất để tiếp tục sử dụng tạo nên một vòng quay học liệu bền vững. Một cuốn sách không nằm yên trên giá mà được trao từ học sinh này đến học sinh khác, từ lớp học này đến lớp học khác, để tri thức được lan tỏa rộng hơn. Khi những giá sách đầy lên và được sử dụng thực sự, thư viện có thể trở thành một trong những không gian quan trọng nhất của đời sống học đường.
Chính việc duy trì hoạt động mượn - trả sách cũng tạo nên thói quen gìn giữ, trân quý sách từ cả người dạy, học. Đồng thời, bài toán đặt ra cho nhà trường, thư viện là: Làm thế nào để nguồn sách được đưa đến gần học sinh nhất. Thư viện cần được tổ chức khoa học, thuận tiện; việc mượn, trả cần rõ ràng; nguồn sách cần được quản lý, cập nhật và khai thác hiệu quả. Nhưng trên hết, thư viện phải trở thành một không gian có sức sống - nơi học sinh muốn tìm đến để đọc, tìm hiểu, trao đổi và tự mình khám phá những điều chưa biết.
Cùng với Nghị định số 271/2026/NĐ-CP, Bộ GD&ĐT cũng có văn bản hướng dẫn nhiệm vụ quản lý chất lượng giáo dục năm học 2026-2027, yêu cầu các địa phương chuẩn bị những điều kiện cần thiết, tham gia thử nghiệm tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính do Bộ tổ chức và từng bước tham gia thí điểm từ năm 2027. Phía Bộ chủ quản khẳng định, đây là bước đi phù hợp với tiến trình chuyển đổi số và yêu cầu đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá.
Thi trên máy tính, xét cho cùng, không phải chỉ là thay tờ giấy bằng màn hình. Đó là sự thay đổi về công cụ và quy trình, kéo theo những yêu cầu mới về hạ tầng, nhân lực, quản lý dữ liệu, an toàn hệ thống và phòng, chống gian lận. Vì thế, việc chuẩn bị từ sớm, thử nghiệm từng bước và tích lũy kinh nghiệm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, công bằng mà nói, máy tính chỉ thay đổi công cụ và quy trình tổ chức thi, không thay đổi mục tiêu đánh giá chuẩn đầu ra. Đây chính là nguyên tắc cần được giữ vững trong mọi đổi mới.
Thực tế cho thấy, dù cách thức thi thay đổi, điều quan trọng nhất vẫn là đánh giá đúng năng lực của người học: Các em biết gì, làm được gì và có thể vận dụng kiến thức vào cuộc sống ra sao. Vì thế, thi trên máy tính không phải là câu chuyện thay tờ giấy bằng chiếc máy, mà là cách để việc kiểm tra, đánh giá chính xác, khách quan và an toàn hơn, phù hợp với yêu cầu của giáo dục trong giai đoạn mới.
Đổi mới hướng đến những giá trị mới, nhưng cần được thực hiện từng bước, chắc chắn. Hay nói đúng hơn là đi từng bước nhưng đi vững vàng, dẫu mỗi lần thử nghiệm là thêm một lần các nhà trường hoàn thiện hạ tầng, quy trình và đội ngũ, để khi triển khai rộng hơn, mọi điều kiện đều đã sẵn sàng. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ hôm nay, chắc chắn sẽ tạo nền tảng để một phương thức thi mới được triển khai thuận lợi, hiệu quả.
Không phải đến thời điểm hiện tại, thi trên máy tính và việc tái sử dụng sách giáo khoa mới được thực hiện. Mà trước đó, hình thức này đã được duy trì không chỉ trong hệ thống giáo dục mà còn ở nhiều lĩnh vực ngành nghề khác nhau (nhất là trong các kỳ thi đánh giá năng lực; tuyển dụng công chức) đây là hình thức được đánh giá là phản ánh đúng năng lực người thi và chất lượng nguồn lực tuyển dụng. Nhìn ở góc độ ấy, việc đầu tư sách cho thư viện và chuẩn bị thi trên máy tính tuy khác nhau về cách làm nhưng đều hướng đến một mục tiêu chung: Tạo thêm điều kiện để học sinh học tập và được đánh giá tốt hơn. Những cuốn sách được bổ sung vào thư viện giúp tri thức đến gần hơn với học sinh; công nghệ trong phòng thi mở thêm một cách thức đánh giá phù hợp với yêu cầu mới. Đổi mới giáo dục, vì thế, không chỉ nằm ở những chủ trương lớn, mà đang dần được thể hiện từ chính những điều gần gũi với mỗi nhà trường, mỗi giờ học và mỗi học sinh. Và trong quá trình ấy, vai trò của nhà trường không hề giảm đi. Trái lại, càng có nhiều nguồn lực và công cụ mới, nhà trường càng phải nâng cao năng lực tổ chức, quản trị và dẫn dắt. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải giúp học sinh biết tìm kiếm, lựa chọn, kiểm chứng và sử dụng tri thức. Cán bộ quản lý không chỉ vận hành bộ máy mà phải tạo dựng một môi trường học tập cởi mở, hiệu quả. Đội ngũ làm công tác thi phải đủ năng lực làm chủ công nghệ, bảo đảm mỗi đổi mới đều được thực hiện nghiêm túc, công bằng.
Trong một thế giới tri thức ngày càng mở, học sinh có thể tiếp cận lượng thông tin rất lớn chỉ bằng một thiết bị nhỏ. Vì thế, nhà trường không chỉ giúp các em biết thêm kiến thức, mà quan trọng hơn là biết cách học, biết đặt câu hỏi, phân biệt đúng - sai, tìm kiếm câu trả lời và tiếp tục học hỏi sau khi rời ghế nhà trường.
Một thư viện tốt hơn không chỉ nằm ở những giá sách đầy hơn, mà ở việc có thêm những giờ đọc, những học sinh chủ động tìm hiểu và một văn hóa đọc được bồi đắp trong nhà trường. Với thi trên máy tính, điều được hướng tới cũng không đơn thuần là một phương thức thi mới, mà là cách đánh giá phù hợp hơn với yêu cầu của giáo dục trong thời đại số.
Chắc chắn những thay đổi này không thể hoàn thành trong một năm học. Một cuốn sách hiện tại có thể trở thành nguồn cảm hứng nhiều năm sau; một thói quen đọc có thể theo học sinh suốt cuộc đời. Một lần thử nghiệm thi trên máy tính cũng có thể mang lại những kinh nghiệm để hoàn thiện phương thức đánh giá trong tương lai. Giáo dục cần những bước đi như vậy: chủ động, chắc chắn và có tính lâu dài.
Đi chậm, nhưng đi đúng và chắc đã và đang được bắt đầu từ những việc rất cụ thể: thêm một cuốn sách cho thư viện, hoàn thiện một phòng thi, nâng cao năng lực của giáo viên và nhà trường. Từ những việc ấy, diện mạo giáo dục được bồi đắp từng ngày. Một hướng chuyển động rõ ràng: Giáo dục Việt Nam đang tiếp cận những nguồn lực, công cụ và phương thức quản trị mới, nhưng mục tiêu cốt lõi vẫn là nâng cao chất lượng giáo dục, tạo điều kiện tốt hơn để người học phát triển.
Những bước chuẩn bị hôm nay, vì thế, không chỉ dành cho một năm học. Đó là nền tảng cho một diện mạo giáo dục mới: hiện đại hơn trong công cụ, linh hoạt hơn trong phương pháp, chuyên nghiệp hơn trong quản trị và mở rộng hơn cơ hội học tập, khám phá, trưởng thành cho mỗi học sinh.
